I SA/Ol 368/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009r. (doręczonym w dniu 24.06.2009r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił skarżącemu A. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Pismem z dnia 26 czerwca 2009r. złożonym w terminie skarżący wniósł sprzeciw przeciwko temu postanowieniu, zatem stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienie to utraciło moc. Sprzeciw nie jest środkiem odwoławczym, jest to środek prawny, który powoduje przejęcie kompetencji do rozpoznania kwestii przyznania prawa pomocy przez Sąd. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z przedłożonych dokumentów źródłowych złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. wynika, iż wnioskodawca nie pracuje, korzysta z okresowej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 300 – 350 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwoma córkami i wnukiem. Małżonka skarżącego uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę ( w wymiarze ½ etatu) w wysokości 500 zł netto. Córka K. uzyskuje dochód w wysokości 600 zł netto, córka M. uzyskuje dochód w wysokości 450 zł netto. Rodzina korzysta również z dodatku mieszkaniowego w wysokości 230 zł miesięcznie. Wydatki rodziny kształtują się następująco: opłaty za energię i gaz 140 zł miesięcznie, opłaty za telefon i Internet – 100 zł miesięcznie, czynsz 350 zł miesięcznie, koszty związane z wyżywieniem, ubraniem, środkami czystości – 1.200 zł miesięcznie, lekarstwa 75 zł miesięcznie. Łączne koszty utrzymania wynoszą 1.865 zł. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nieruchomego jak i ruchomego, zasobów pieniężnych, przedmiotów o znacznej wartości. Zamieszkuje w mieszkaniu żony, z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Nie posiada polis ubezpieczeniowych. Posiada konto złotowe w SKOK – Stefczyka ze środkami na dzień 08.06.2009r. w wysokości około 15 zł. Nie posiada wyciągów z tego konta. W sprzeciwie wnioskodawca podniósł, iż nie zgadza się z postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2009r. Wskazał, iż w poprzednich jego sprawach zawisłych przed tut. Sądem, na podstawie identycznych dokumentów, przyznawane było mu prawo pomocy w postaci adwokata z urzędu. Podniósł, iż rozpoznający wniosek nie uwzględnił wydatków bieżących i nagłych takich jak np. książki wnuka do szkoły, remonty sprzętu AGD ( pralka, TV, lodówka), bilety MPK itp. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć jednocześnie należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art.245§2 i 3 p.p.s.a.). Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy (art. 246§1 i 2 p.p.s.a.) wynika, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Zauważyć w tym miejscu należy, że na skarżącym nie ciąży obowiązek poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi A. C. jest odmowa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych umorzenia należności z tytułu składek. Oznacza to, że w niniejszej sprawie skarżący z mocy prawa zwolniony jest całkowicie z obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Tym samym, zgodnie z zakresem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, rozpoznanie wniosku obejmuje jedynie zasadność ustanowienia zastępstwa prawnego. Zgodnie z art. 262 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia ustanowienia adwokata. Oceniając stan majątkowy skarżącego wskazać należy, iż posiada on razem z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym dochody o łącznej wysokości 2.080 zł netto miesięcznie. Przedstawione przez skarżącego wydatki oraz koszty utrzymania mieszczą się w granicach uzyskiwanych dochodów, albowiem wynoszą 1865 zł miesięcznie. Przedstawione wydatki zostały przyjęte na podstawie wyczerpującego zestawienia przez skarżącego kosztów utrzymania rodziny przedłożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. na wezwanie referendarza. W powyższym zestawieniu wnioskodawca nie uwzględnił wykazywanych w sprzeciwie wydatków nagłych i bieżących. Dlatego też podnoszona aktualnie konieczność uiszczenia tych wydatków nasuwa wątpliwości co do wiarygodności powyższego oświadczenia. Powyższe twierdzenie uzasadnia również brak uszczegółowienia wysokości tych kosztów oraz brak ich udokumentowania. Wątpliwości budzi również wykazywana konieczność naprawy trzech sprzętów AGD - jednocześnie. Dlatego też w ocenie Sądu, ustanowienie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, którego koszt stosownie do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) wynosi zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c – 240 zł, nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Wskazać bowiem należy, iż łączne dochody skarżącego i jego rodziny nie są na tyle niskie, by rzeczywiście niemożliwe byłoby ustanowienie przez skarżącego pełnomocnika we własnym zakresie. Skarżący będąc zwolniony z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ma możliwość podjęcia ewentualnych starań o ustanowienie fachowego pełnomocnika. Jeżeli zatem w ocenie skarżącego zachodzi konieczność ustanowienia adwokata, to przy braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, będzie on w stanie podjąć starania by wygospodarować środki na jego opłacenie. Wskazać również należy, iż sytuacja bytowa skarżącego jest stabilna, posiada on stałe miejsce zamieszkania, rodzina z różnych źródeł osiąga łączny dochód przewyższający ponoszone wydatki. Zauważyć należy, iż skarżący nie przedstawił na wezwanie wyciągów z posiadanego konta, nie uczynił tego również składając sprzeciw. O sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie świadczy jedynie bieżący stan konta, ale również wcześniejsze wpływy na to konto, obciążenia rachunku, jak i ich rodzaj, czyli wszelkie wykonywane w ramach tego konta operacje finansowe. W tym celu wnioskodawcy wzywani są do przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za pewien okres czasu. Odnosząc się do zarzutu, iż na podstawie identycznych dokumentów skarżącemu przyznawane było prawo pomocy w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, stwierdzić należy, iż sytuacja taka nie miała miejsca. Sądowi wiadome jest z urzędu, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 653/07 skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy zarówno w postaci zwolnienia go od kosztów sądowych jak i ustanowienia mu profesjonalnej pomocy prawnej. Jednakże, nie można zgodzić się z twierdzeniem, że przyznanie prawa pomocy w tym zakresie nastąpiło na podstawie identycznych dokumentów źródłowych. Po pierwsze wskazać należy, iż wcześniejszy wniosek rozpoznawany był ponad rok temu, co oznacza że nawet przy niezmienionej sytuacji materialnej wnioskodawcy, mogły zmienić się okoliczności, na które skarżący nie ma wpływu, takie jak np. dostępność do rynku pracy, sytuacja gospodarcza, kryteria uzyskania pomocy socjalnej, inflacja, itp. Po drugie we wniosku do sprawy o sygn. akt I SA/Ol 653/07 skarżący nie wykazywał przebywających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym córek oraz uzyskiwanych przez nie dochodów, wskazywał na dodatkowe wynagrodzenie z tytułu prac społecznie użytecznych, natomiast nie wykazywał otrzymywanego obecnie dodatku mieszkaniowego. Tym samym przedmiotowe wnioski nie były rozpoznawane na podstawie takich samych dokumentów. Innymi słowy, wykazywana przez skarżącego sytuacja rodzinna i majątkowa w dwóch przedmiotowych wnioskach nie była tożsama. Reasumując wskazać należy, iż każda sprawa ma charakter indywidualny, dlatego też ocena zasadności przyznania prawa pomocy na podstawie przedłożonych dokumentów, dokonywana przez Sąd administracyjny, każdorazowo musi być dokonywana z uwzględnieniem specyfiki stanu faktycznego Na marginesie jedynie Sąd zauważa, iż nie jest niezbędnym wydatkiem, w przeciwieństwie do opłat sądowych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym koszt ustanowienia pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeżeli tylko Sąd, niezależnie od zawartych w niej zarzutów i wniosków, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu administracyjnego. Albowiem Sąd administracyjny pierwszej instancji, stosownie do art. 134 §1 p.p.s.a, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, ma zatem obowiązek z urzędu dokonać wszechstronnej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. W związku z tym na podstawie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art.260 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji