I SA/Ol 37/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2010 r. wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. s.c. E. M., W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r., nr "[...]" w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące październik 2006 r. – maj 2007 r. oraz wrzesień 2007 r. postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych E. M. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z wnioskiem, sprecyzowanym pismem z dnia "[...]"r. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.P. s.c. E. M., W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie podatku akcyzowego za miesiące październik 2006 r. – maj 2007 r. oraz wrzesień 2007 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach w/w podała, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem W. M. oraz dwójką małoletnich dzieci. Ze złożonego oświadczenia wynika, że posiada dom o powierzchni 700 m2. Z nieruchomości tej prowadzona jest egzekucja przez Komornika sądowego, Naczelnika Urzędu Skarbowego, a ponadto na jej nabycie skarżąca zaciągnęła kredyt hipoteczny w wysokości 323.000 ChF. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że z posiadanych nieruchomości i ruchomości prowadzona jest egzekucja administracyjna. Stwierdziła, że nie posiada majątku jak i gotówki umożliwiającej uiszczenie należnych kosztów sądowych. Rubryki 10 formularza wniosku PPF "Dochody" nie wypełniła. Do wniosku załączyła: dwa internetowe wyciągi z konta bankowego BGŻ potwierdzające wysokość salda na rachunku w wysokości -90.000 zł i -290.000 zł oraz banku PKO określające stan rachunków: firmowego - środki dostępne -200.012,68 zł, saldo 1.443,60 zł, osobistego - środki dostępne -377,42 zł, saldo -80.000 zł, łączne saldo -78.556,40 zł. W odpowiedzi na wezwanie z dnia "[...]"r. wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenie o wysokości dochodów za okres od "[...]"r., z którego wynikało, że: z tytułu świadczonych usług transportowych W. M. uzyskał przychód w wysokości 234.4999,93 zł, poniósł koszty w wysokości 215.596,07 zł , najmu - uzyskał przychód w wysokości 28.500 zł, poniósł koszty w wysokości 80.013.33 zł, oraz ze S. P. s.c. uzyskała przychód w wysokości 800.495,62 zł, poniosła koszty w wysokości 783.149,98 zł. W okresie tym opłaciła składki z tytułu ubezpieczenia społecznego w wysokości 567,84 zł, ubezpieczenia zdrowotnego 448,48 zł oraz składkę na fundusz pracy w wysokości 46,94 zł. Oświadczyła, że za ww. okres nie wystąpił obowiązek zapłaty podatku dochodowego. Przedłożyła odpis faktury VAT z dnia 25.01.2010 r. za gaz na kwotę 2.687,59 zł, rachunek za energię elektryczną za sześć miesięcy na łączną kwotę 6.366,29 zł, rachunek za wodę w wysokości 390,87 zł. Dodatkowo przedłożyła odpis zwykły księgi wieczystej z dnia "[...]"r. z którego wynika, że nieruchomość przy ul. A. P. 40 a w O. obciążona jest hipoteką umowną kaucyjną na sumę 1.181.130,39 zł na rzecz G. B.SA, hipoteką przymusową kaucyjną na sumę 292.622 zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego, hipoteką umowną zwykłą na sumę 420.438,86 zł na rzecz "[...]" Sp. z o.o. Ponadto dołączyła kserokopie czterech kart pojazdów oraz jeden dowód rejestracyjny, polisę od odpowiedzialności cywilnej, w związku z prowadzoną działalnością transportową męża, polisę ubezpieczeniową budynku na kwotę 3.138.000 zł, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2008, z którego wynikało, że W. M. uzyskał przychód w wysokości 6.433.186,06 zł, poniósł koszty w kwocie 5.814.634,69 zł, dochód w wysokości 618.551,37 zł, umowę z dnia 13.03.2009 r. o kredyt obrotowy w rachunku bieżącym na zasadach uproszczonych oraz oświadczenie o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Postanowieniem z dnia "[...]"r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia sprzeciw złożyła E. M. Skarżąca wskazała, iż bieżąca sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania, co pozbawia ją i jej męża prawa do sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Podała, iż posiadany majątek zajęty jest decyzjami egzekucyjnymi, co uniemożliwia uzyskanie jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie tych opłat i należności sądowych. Skarżąca nie posiada lokat, ani też zapasów gotówki lub też wolnych od zajęć egzekucyjnych ruchomości i nieruchomości. Skarżąca wniosła o dokonanie ponownej analizy przedstawionych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 wymienionej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim należy podnieść, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (Sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu zobowiązuje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Celem tej instytucji jest bowiem zapewnienie realnego prawa do sądu stronie, która nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że jedyną przesłanką jaką przewiduje art.246§ 1 pkt 2 w/w ustawy, jest sytuacja materialna wnioskodawcy i to ona decyduje o przyznaniu prawa pomocy. Ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Oceniając, przedstawioną wcześniej, sytuację materialną skarżącej, Sąd uznał, iż zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych w całości. Wprawdzie skarżąca wykazała, że posiada dochody jak i nieruchomości jednakże sam fakt posiadania jakiegokolwiek majątku nie przesądza jeszcze o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Należy podkreślić, że skarżąca podała, iż posiadany majątek zajęty jest decyzjami egzekucyjnymi, co uniemożliwia uzyskanie jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie tych opłat i należności sądowych. Skarżąca nie posiada lokat, ani też zapasów gotówki lub też wolnych od zajęć egzekucyjnych ruchomości i nieruchomości. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, że uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyć także wypada, że realnej możliwości szybkiego uzyskania niezbędnych w tym celu środków nie daje posiadany majątek. Nie można bowiem żądać od strony wyzbycia się nieruchomości (na których ustanowione są hipoteki) w celu zdobycia pieniędzy na uiszczenie kosztów sądowych. W tych okolicznościach Sąd uznał, że stan majątkowy skarżącej wskazuje, iż nie posiada środków majątkowych umożliwiających poniesienie kosztów postępowania. Powyższe uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.