I SA/Ol 374/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2009 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku PPF, T. B. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu wyjaśniła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem H. G. oraz pełnoletnią córką. Uzyskuje miesięczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 25% od obrotu netto, nadto pozostający ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym konkubent uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 905 zł brutto. Wskazała, że dochód uzyskany z działalności gospodarczej przeznacza na rozwój firmy. Posiada dom o powierzchni 118 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,41 ha przeliczeniowego. Nie posiada żadnych innych ruchomości ani zasobów pieniężnych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że na podstawie tytułu egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego zajął konto osobiste skarżącej, w związku z powyższym została pozbawiona środków do życia jak i niezbędnych środków na prowadzenie działalności gospodarczej. Problemy finansowe i zdrowotne spowodowały, że obrót firmy znacznie się obniżył ok. 1/3 w stosunku do innych miesięcy. Nadto oświadczyła, że przez wiele lat chorowała i leczyła się w poradni neurologicznej, w tym też okresie korzystała z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Podkreśliła, że na początku działalności firma działała "prężnie". Nie korzystała z żadnych form pomocy od Państwa. Obecnie zaistniała sytuacja doprowadziła skarżącą do "rozstroju nerwowego" i zniechęcenia. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: wyjaśnień w zakresie ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania, oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach (powyżej 3.000 zł) w okresie od 01.01.2006r. do 8.04.2009r., oświadczenia o wysokości uzyskiwanego dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie 3 miesiące (należało wskazać kwotę), przedłożenia wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie 6 miesięcy albo złożenie oświadczenia o braku takowych, odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, oraz określenie czy w związku z posiadanym gruntem rolnym skarżąca otrzymuje dopłaty bezpośrednie. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 22.06.2009r. oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około 2.000 zł. Przy czym określiła, że opłata za gaz miesięcznie wynosi 45 zł, opłata za energię elektryczną 150 zł, opłaty za wodę i ścieki 30 zł, wywóz śmieci 15 zł, Internet 60 zł, rata za samochód już ze złomowany 670 zł, podatek od nieruchomości 20 zł, wydatki na zakup żywności i środków higienicznych 1000 zł. Ponadto wyjaśniła, że posiada samochód Peugeot Boxer zakupiony za kwotę 14.000 zł, który nie jest użytkowany od 28 lutego aż do momentu uregulowania należności za niego. Na dzień dzisiejszy strona z tego tytułu posiada zobowiązanie w wysokości 3.000 zł. Dodatkowo oświadczyła, że nie posiada kont i lokat dewizowych. Nie otrzymuje także dopłat bezpośrednich, gdyż na nieruchomości rolnej składuje palety. Wskazała, że za marzec 2009r. obrót wyniósł 8353 zł brutto, za kwiecień 13.949 zł brutto, zaś za maj 5.700 zł brutto. Zysk wyniósł około 20-25% obrotu netto i jest wykorzystywany na rozwój firmy ( tj.: za marzec ok. 1700 zł, za kwiecień ok. 2800 zł, za maj 1100 zł). Do oświadczenia załączyła wyciągi z rachunku bankowego za okres od 11.2008r. do 05.2009r., fakturę zakupu gazu wystawioną na firmę T. B. "A", fakturę potwierdzającą zakup usług internetowych na kwotę 60 zł, cztery potwierdzenia wpłat z tytułu dostawy energii elektrycznej na łączną kwotę 138,99 zł, potwierdzenie zapłaty za telewizję cyfrową w wysokości 57,80 zł oraz potwierdzenie wpłaty tytułem umowy zawartej z bankiem w wysokości 677,16 zł z dnia 19.06.2009r. Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a. ) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zgodnie z § 3 p.p.s.a. ww. artykułu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Oceniając sytuację materialną i życiowa skarżącej na podstawie złożonych oświadczeń, należy stwierdzić, iż strona nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione dokumenty jak i złożone oświadczenia wskazują, iż skarżąca w ocenie orzekającego jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na opłacenie należnych kosztów sądowych z uzyskiwanych dochodów. Oceny tej nie zmienia fakt ponoszenia wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego jak wskazała strona w wysokości ok. 2.000 zł (do wydatków tych strona wliczyła ratę kredytu w wysokości ok. 670 zł miesięcznie). Jak wynika bowiem z oświadczenia strona z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje dochody, które inwestuje w dalszy rozwój firmy. Niewątpliwie w maju 2009r. strona uzyskała znacząco niższy dochód, niż w miesiącu marcu czy też kwietniu, jednakże pomimo tego w czerwcu opłaciła ratę kredytu. Nadto zauważyć należy, że środki te wygospodarowała pomimo, że 22.05.2009r. całkowicie spłaciła zobowiązanie z tytułu egzekucyjnego wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w wysokości 4.925,61 zł. Powyższe wskazuje, że strona priorytetowo traktuje wydatki na rozwój firmy czy też na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych – spłatę kredytu (pożyczki w wysokości 677,16 zł dla Bank w dniu 19.06.2009r.) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W sytuacji zatem gdy strona posiada środki na opłacenie zobowiązań cywilnoprawnych, powinna w swoim budżecie domowym wygospodarować również niezbędne środki na opłacenie należnych kosztów sądowych. Podkreślić przy tym należy, że na obecnym etapie sprawy niezbędnym kosztem do nadania dalszego biegu sprawie jest opłacenie wpisu od skargi, który wynosi 500 zł. Zatem kwota ta jest niższa od spłacanej raty kredytu zaciągniętego w banku. Przerzucenie ciężaru poniesienia kosztów sądowych w tej sytuacji na ogół obywateli, często znajdujących się w dużo gorszej sytuacji materialnej i życiowej a pomimo to opłacających należne koszty sądowe byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP zgodnie z którym, obowiązkiem każdego obywatela jest powszechne i równe ponoszenie danin publicznych. Należy stwierdzić, że w przypadku gdy jak twierdzi nie posiada środków pieniężnych na opłacenie należnych kosztów sądowych, skarżąca ma możliwość np. zaciągnięcia kredytu (pożyczki) na opłacenie należnych kosztów sądowych, zabezpieczając go posiadanym majątkiem. Reasumując powyższe rozważania w zakresie oceny sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej należy stwierdzić, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykaże", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale także nakłada obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującą oświadczeń i dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na względzie poczynione wcześniej uwagi należało stwierdzić, że taki stan pewności nie został w tej sprawie osiągnięty. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, skoro nie są spełnione przesłanki przewidziane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.