I SA/Ol 377/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 2 września 2016r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skarg M. W., Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od nieruchomości na 2015r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 2 września 2016r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił Ł. W. (dalej jako skarżący, wnioskodawca), reprezentowanemu przez ojca M. W., przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz uznał, że z analizy przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki, uzyskuje dochód w wysokości 1.500 USD. Jest osobą niepełnosprawną, niewidomą, korzysta z pomocy rodziny. Wspomaga finansowo ojca w wysokości 800 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem działki o powierzchni 0,90 ha. Innego majątku nie posiada. Do miesięcznych stałych wydatków i zobowiązań zaliczono koszty rehabilitacji, wydatki na pomoc osób trzecich, koszty utrzymania. Argumentując wniosek wskazano, że skarżący nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi. Do wniosku załączono ponadto kopię postanowienia z dnia 21 kwietnia 2016r. sygn. akt I SA/Ol 747/15 w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Pełnomocnika wnioskodawcy, na mocy art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wezwano do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - przedłożenia odpisu dokumentu potwierdzającego tytuł prawny do lokalu (budynku), w którym skarżący (M. W.) zamieszkuje, bądź oświadczenia w tym zakresie (tj. czy lokal ten wynajmuje, zamieszkuje nieodpłatnie, zamieszkuje u kogoś, lub inne). Wyjaśnień kim dla skarżącego jest osoba wynajmująca lokal. W przypadku zamieszkiwania w mieszaniu także innych osób, należy złożyć oświadczenie o sposobie rozliczania kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania pomiędzy współlokatorami, – wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z czego skarżący (M. W.) się utrzymuje, w przypadku odpowiedzi, iż pozostaje na utrzymaniu syna lub innych osób, należy przedstawić dokumenty potwierdzające wysokość dochodu tych osób, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia z jakich źródeł skarżący (M.W.) pokrywa nadwyżkę wydatków nad dochodami, we wniosku wskazał bowiem, iż jego miesięczny dochód wynosi 800 zł (pomoc syna) natomiast koszty utrzymania określił na kwotę 2050 zł, nawet przyjmując że nie opłaca czynszu wydatki skarżącego wynoszą 1550 zł, - oświadczenia w formie pisemnego wyjaśnienia jak kształtują się koszty utrzymania Ł. W., - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających że skarżący (M. W.) jest rozwiedziony i nie pozostaje w związku małżeńskim, przedłożenia dokumentów potwierdzających aktualny stan cywilny, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, z jakich środków skarżący poniósł koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 609/16 oraz wpisu od skargi w wysokości 500 zł, przedłożenia oświadczenia w kwestii wysokości ustalonych opłat za ww. usługi, nadto należy przedstawić dokumenty (w postaci np. kopii faktury, umowy) potwierdzające wysokość opłaty za usługę prawną, bądź przedłożenia dokumentów potwierdzających, że to ktoś inny poniósł za skarżącego koszty pełnomocnika, oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów z posiadanych nieruchomości tj. działek o powierzchni 0,9 ha, wyjaśnień czy nieruchomości te obciążone są prawami osób trzecich, czy toczy się wobec nich postępowanie egzekucyjne lub inne, oraz podania szacunkowej wartości całej nieruchomości wraz z budynkami na niej posadowionymi, - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających powyższe okoliczności, w tym że w stosunku do ww. nieruchomości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne oraz na jakim jest etapie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, na jakim etapie jest budowa budynku/ów jednorodzinnego/ych wraz z przychodniami lekarskimi na tych działkach, przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających oświadczenie w tym zakresie, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, kto jest inwestorem wyżej wskazanej budowy, źródeł pokrycia kosztów inwestycji oraz przyczyny, dla których nie jest możliwe pokrycie z tych źródeł kosztów postępowania w niniejszej sprawie, - oświadczenia o posiadanym przez skarżących, syna, ewentualnie żonę majątku tj. nieruchomościach (podania ich rodzaju, powierzchni i położenia), ruchomościach, przedmiotach wartościowych o wartości większej niż 5.000 zł, zasobach pieniężnych, oszczędnościach, papierach wartościowych, w okresie od 01.01.2014r. do 17.06.2015r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należy wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu, ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia, czy skarżący korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości i częstotliwości otrzymywanych świadczeń (zasiłków, dodatków), przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających tę okoliczność, - kopii zeznania podatkowego za rok 2015, - przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika stan (wysokość) wszystkich zobowiązań (zadłużenia) skarżących. Referendarz na wniosek pełnomocnika skarżącego przedłożył mu termin do złożenia dodatkowych dokumentów, po upływie którego to terminu pełnomocnik zwrócił się o ponowne przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych dokumentów z uwagi na fakt, iż wyznaczony (przedłużony) termin upłynął zanim dowiedział się o stanowisku starszego referendarza sądowego w tym przedmiocie. Podniósł również wcześniejsze argumenty przemawiające o konieczności przedłużenia tego terminu tj. ilość żądanych dokumentów oraz okres wakacyjny utrudniający ich zebranie. Oceniając złożony przez skarżącego wniosek referendarz podkreślił, że to strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowieniem dla siebie pełnomocnika. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Faktu tego nie zmienia powoływanie się przez wnioskodawcę na inne postanowienia na mocy, których otrzymał on przyznanie prawa pomocy. Podkreślono bowiem, że przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy każdorazowo są odnoszone do aktualnej sytuacji materialnej strony. W konsekwencji w każdej ze spraw prowadzone jest ono odrębnie w oparciu o materiał dowodowy w nich zgromadzony Odnosząc się do kolejnego wniosku pełnomocnika skarżącego o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w zakresie prawa pomocy wskazano, że wnioskodawca miał zatem blisko miesiąc na zebranie i przedłożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów i to w sytuacji, gdy większość z pytań, które skierowano do skarżącego w wezwaniu z dnia 11 lipca 2016r., nie wymagała przedkładania dokumentów źródłowych, a jedynie złożenia przez skarżącego wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia. Pomimo zawartego w wezwaniu pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, pełnomocnik skarżącego nie przedłożył żądanych dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. W tej sytuacji nie było możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, lub jakiejś ich części. Brak przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów rodzi również wątpliwości co do rzetelności złożonego oświadczenia o stanie majątkowym, sytuacji finansowej i nie pozwala przyjąć w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania czy ich części. Wyjaśnienia zawarte w formularzu PPF, dotyczące stanu finansowego, wysokości wydatków oraz wysokości otrzymywanej przez wnioskodawcę pomocy finansowej, nie były wystarczające dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy, nie mogły też stanowić automatycznej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób niebudzący wątpliwości, w sposób pełny i wyczerpujący wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie uczynił. W sprzeciwie z dnia 30 września 2016r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że Sądowi z urzędu są znane wszystkie okoliczności i on wraz z synem mają ustalony w tym sądzie status osób, którym pomoc jest prawomocnie uznana i przydzielona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga jednakże, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Sąd podziela stanowisko referendarza, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ocenę powyższą uzasadnić należy tym, że przedstawione przez pełnomocnika skarżącego informacje i wyjaśnienia są niepełne i niewystarczające dla wykazania, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie mu prawa pomocy. Analiza treści art. 246 § 1 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, że wprost przenosi on na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeśli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w Stanach Zjednoczonych Ameryki, uzyskuje dochód w wysokości 1.500 USD. Jest osobą niepełnosprawną, niewidomą, korzysta z pomocy rodziny. Wspomaga finansowo ojca w wysokości 800 zł miesięcznie. Jest współwłaścicielem działki o powierzchni 0,90 ha. Innego majątku nie posiada. Do miesięcznych stałych wydatków i zobowiązań zaliczono koszty rehabilitacji, wydatki na pomoc osób trzecich, koszty utrzymania. Referendarz sądowy, uznając informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające, zasadnie skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 255 p.p.s.a., jednakże wnioskodawca (reprezentowany przez pełnomocnika – ojca) pomimo wezwania i przedłużenia terminu do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył żadnych oświadczeń i dokumentów. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 246 p.p.s.a. wnioskodawca powinien udowodnić, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Niewątpliwie na podstawie treści samego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie było możliwe dokonanie rzetelnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego. Powoływanie się przez skarżącego na bardzo trudną sytuację materialna i pozostawanie bez środków do życia nie jest wystarczające do przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie są w sposób wiarygodny wykazane wszystkie źródła utrzymania i wydatki wnioskodawcy. Mimo prawidłowego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) nie przedłożył dokumentów kluczowych z punktu widzenia oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Dopiero zaś oświadczenia i dokumenty wskazane w wezwaniu wykazywałyby jednoznacznie na rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącego, które najpierw referendarz a następnie ewentualnie Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej skarżącego, a tym samym nie pozwoliło uznać ogólnikowych i niepełnych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy za wiarygodne. Wskazać należy, że strona składająca do sądu administracyjnego wniosek o przyznanie jej prawa pomocy musi liczyć się z koniecznością przedstawienia swojej sytuacji osobistej i majątkowej nie tylko w sposób zgodny z jej najlepiej pojętą starannością, ale i podać takie informacje i poprzeć je stosownymi dokumentami, które Sąd uzna za konieczne do oceny zasadności przyznania stronie prawa pomocy. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do argumentów powołanych w sprzeciwie, że wszelkie informacje o stanie majątkowym i rodzinnym wnioskodawcy znane są sądowi z urzędu, bowiem w innych wskazywanych przez pełnomocnika wnioskodawcy sprawach przyznano mu już prawo pomocy, stwierdzić trzeba, że nie sposób zgodzić się z tym poglądem. Jak już bowiem wskazywano prawo pomocy przyzywane jest w konkretnej sprawie i to na wnioskodawcy spoczywa wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez referendarza czy sąd. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Powołanie się więc przez wnioskodawcę na postanowienia, w których przyznano mu prawo pomocy, nie mogło mieć waloru rozstrzygającego. Pierwszeństwo ma zawsze wnikliwa analiza akt sprawy, która w ocenie Sądu, z uwagi na brak zastosowania się do wezwania o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń uniemożliwiła dokonanie oceny możliwości finansowych wnioskodawcy. Dodatkowo wskazać należy, że sytuacja osobista i możliwości finansowe wnioskodawcy podlegają często bardzo radykalnym zmianom. Tym samym, okoliczności ustalone we wcześniej toczących się postępowaniach w przedmiocie przyznania prawa pomocy mogą nie odzwierciedlać aktualnego stanu możliwości finansowych wnioskodawcy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.