I SA/Ol 378/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant referent stażysta Milena Małyszko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015r. sprawy ze skarg L. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" nr "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia II, III oraz IV raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012r. oddala skargi. Zaskarżonymi decyzjami z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje Burmistrza z "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia L. K. (dalej jako wnioskodawca, podatnik, skarżący): - II raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012r. w kwocie 50.560 zł, - III raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012r.w kwocie 50.560 zł, - IV raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012r. w kwocie 50.562 zł. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca uzasadniając wnioski o umorzenie zaległości powołał się na straty jakie powstały w jego gospodarstwie rolnym w 2012r. Przedstawił poziom strat, dołączając m.in. kserokopię protokołu z komisyjnego zakresu i wysokości szkód powstałych w jego gospodarstwie rolnym. Przytaczając treść art. 67a § 1 pkt 3 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 749 ze zm., dalej jako Ord. pod.) organ odwoławczy wskazał, że przepis ten stanowi podstawę do podjęcia rozstrzygnięcia w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ważny interes podatnika lub interes publiczny nie obliguje jednak organu podatkowego do umorzenia, a jedynie daje mu możliwość wydania pozytywnej z punktu widzenia strony decyzji. Po zapoznaniu się z aktami spraw Kolegium stwierdziło, że w postępowaniach organu pierwszej instancji nie zaistniały nieprawidłowości skutkujące koniecznością uchylenia decyzji tego organu . Decyzje zostały wydane po wyczerpującym zbadaniu stanu faktycznego, zebraniu pełnego materiału dowodowego i ustaleniu czy zaistniały przesłanki do zastosowania żądanych ulg. Wnioski zostały poddane ocenie przez organ podatkowy pod kątem całokształtu sytuacji materialnej i finansowej oraz przesłanek w nich wskazanych. Co więcej, zdaniem SKO, podatnik uniemożliwił zebranie pełnego materiału dowodowego. Mimo wielokrotnego wzywania wnioskodawca nie wykazał sytuacji materialnej swojej rodziny. Jego odpowiedzi były albo niewyczerpujące albo wymijające. Nie wykazał majątku, wydatków na utrzymanie swoje i rodziny. W zawiązku z powyższym organ pierwszej instancji poczynił także ustalenia we własnym zakresie. Z materiału dowodowego wynika, że podatnik prowadzi gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni "[...]" ha. Organ podatkowy pierwszej instancji ustalił, że: - w 2012r. dochodowość z gospodarstwa (wg obwieszczeń Prezesa GUS) wynosiła 2.670.686 zł, z tytułu dopłat bezpośrednich – 688.078 zł, zwrot podatku akcyzowego przyznawany producentom rolnym – 8.550 zł, pomoc de minimis od ARiMR z tytułu szkód przez ujemne skutki przezimowania w okresie 2011/2012 – 10.037,27 zł; - w 2013r. dochodowość z gospodarstwa wyniosła 3.151.870 zł, dopłaty bezpośrednie 780.678,64 zł a zwrot podatku akcyzowego – 4.750 zł. Ogólnie organ ustalił, że w 2011r. podatnik osiągnął dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 3.648.568,41 zł, wydatki poniesione w tym roku to kwota 175.984,65 zł i kwota odsetek bankowych 240.000 zł, a w 2012r. dochód wyniósł 3.388.340,72 zł w tym udzielona pomoc de minimis), wydatki to kwota 275.547,65 zł i kwota wynikająca z obniżenia przychodu – 1.745.927, 50 zł oraz kwota odsetek bankowych – 240.000, co dało kwotę 2.261.475,15 zł. Wnioskodawca zatrudnia 13 pracowników stałych, w razie potrzeby zatrudnia także pracowników sezonowych. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci w wieku szkolnym. Nie przedstawił wydatków i kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny wskazując, że takiej ewidencji nie prowadzi. Rodzina żyje na poziomie przeciętnej rodziny. Źródłem dochodu podatnika jest gospodarstwo rolne, które jak wskazał pochłania całość uzyskanych przychodów. Ponadto swoją działalność opiera na kredytach bankowych. Z kserokopii komisyjnego oszacowania zakresu i wysokości szkód wynika, że podatnik poniósł straty, które oszacowano na ogólną wartość 51,28 % rocznej produkcji, co stanowi szacunkową wartość 2.567.793 zł. Z tytułu poniesionych strat otrzymał pomoc finansową z ARiMR w kwocie 10.037,27 zł. W 2012r. zebrał płody rolne tj. z powierzchni 667 ha parzenicy zebrał 2.200t plonów, z powierzchni 287 ha rzepaku zebrał 660t . Uzyskane z tego tytułu dochody przeznaczył na spłatę kredytu na rachunku bieżącym w wysokości 900.000 zł i kredytu w kwocie 82.600 zł zaciągniętego na zakup maszyn. Spłata była konieczna, aby uzyskać prolongatę kredytu w wysokości 2.000.000 zł. Wnioskodawca wskazał również, że we wrześniu zaciągnął w banku kolejną pożyczkę w wysokości 1.000.000 zł. Ponadto w październiku pożyczył od siostry 860.000 zł. Tym samym podany przez niego łączny stan zadłużenia wynosi obecnie 6.152.400 zł, a powodem zaciągnięcia pożyczek u rodziny jest brak możliwości uzyskania kredytu w banku. Analizując zebrany materiał dowodowy Kolegium wskazało, ż sytuacja finansowa i materialna podatnika, pomimo wskazywanych przez niego strat nie nosi cech wyjątkowości. Modernizuje on swoje gospodarstwo, czym zwiększa swoje możliwości produkcyjne, a co za tym idzie wpływa w ten sposób na możliwość uzyskania większych dochodów. Poniesione w 2012r. straty nie wpłynęły znacząco na sytuację podatnika. Działalność podatnika opiera się na kredytowaniu. Aby uzyskać kredyt rzędu 1.000.000 zł , podatnik musiał mieć zdolność spłaty kredytu (zdolność płatniczą). W innym wypadku kredytu by nie uzyskał. W ciągu jednego roku (2012) spłacił znaczne kwoty zaciągniętych kredytów, z pominięciem wywiązywania się z obowiązku podatkowego. Tym samym, w ocenie organu, sytuacja podatnika nie może zostać uznana za wyjątkową, wskazującą na istnienie ważnego interesu podatnika, a tylko taka mogłaby stanowić podstawę umorzenia zaległości podatkowej. W tej konkretnej sprawie ważny interes podatnika pozostaje w sprzeczności z interesem społecznym znajdującym wyraz w zasadach sprawiedliwości podatkowej oraz równego traktowania podatników. Zapłata zobowiązań podatkowych nie zagrozi egzystencji podatnika ani jego rodziny. Organ odwoławczy nie dopatrzył się również interesu publicznego, który należy oceniać z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Nie można z instytucji umorzenia zaległości podatkowej czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu podatkowego. W interesie publicznym leży, aby podatnik płacił w terminie podatki. Skargi na w/w decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł podatnik, wnosząc o ich uchylenie oraz o zasądzenie kosztów sądowych i zastępstwa procesowego na jego rzecz. W uzasadnieniu skarg podniesiono, że w swoich pismach skarżący uzasadniał, że poniósł straty w wyniku klęski żywiołowej oraz jego sytuacja finansowa jest zła pod względem ekonomicznym i nie stać go na zapłacenie podatku. Przedstawił też wystarczający obraz swojej sytuacji. Wskazywane przez niego straty zostały udokumentowane i wyniosły ponad 50 % wartości całkowitych zbiorów za 2012 rok. Tym samym, zdaniem skarżącego, zaszły przesłanki ważnego interesu podatnika. Dodatkowo skarżący wskazał, że poniósł również straty za lata 2013 i 2014 na skutek niesprzyjających warunków atmosferycznych, które sięgały minimum 50 % wartości zbiorów. Straty za 2015r. spowodowane głównie suszą wyniosły co najmniej 30 %. Susza spowodowała powstanie dalszych strat w roku bieżącym i w roku przyszłym. Straty i szkody w rolnictwie powstają głównie z powodu niesprzyjających warunków klimatycznych takich jak: przymrozki, susza, nadmiar opadów itp. Jednak powstałe z tego tyłu straty prawie nigdy nie są objęte odszkodowaniami, czy też inną rekompensatą. W roku bieżącym rolnictwo zostało dotknięte klęską suszy, na skutek której wszystkie plony ze wszystkich upraw jarych zostały obniżone o 50 % do 70 %. Sytuacja ta powoduje bardzo trudną sytuację w gospodarstwie skarżącego. Pomimo których w roku bieżącym reguluje on swoje zobowiązania podatkowe za 2015. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonych decyzjach. Na rozprawie w dniu 26 listopada 2015r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Ol 378/15, I SA/OI 379/15 oraz I SA/OI 380/15 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod sygn. akt I SA/Ol 378/15. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie rozważań stwierdzić należy , że stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t j. w Dz.U. z 14.03.2012r., poz. 270 , cyt. dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Ponadto, na podstawie art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Dokonując oceny zaskarżonych decyzji w przedstawionym wyżej aspekcie, sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa o postępowaniu, bądź prawa materialnego. Materialnoprawną możliwość umorzenia zaległości podatkowych stanowi przepis art. 67a § 1 pkt 3 Ord. pod., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionym ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy art.67a § 1 Ord. pod. skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że samo ustalenie istnienia wskazanych w nim przesłanek nie przesądza rozstrzygnięcia, albowiem jego wybór pozostawiony jest organowi rozpoznającemu wniosek podatnika. Stwierdzenie przez organ, że którakolwiek z ww. przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego występuje w sprawie, otwiera organowi jedynie drogę do rozważenia, czy zaległość podatkowa może być umorzona. Podkreślić należy, że organy podatkowe dysponują też pewnym marginesem swobody w odniesieniu do wykładni pojęć ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Wymienione zwroty normatywne nie mają bowiem stałego zakresu treści, lecz tworzą zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Sformułowana w sposób ogólny treść art. 67a § 1 pkt 3 Ord. pod., w którym ustawodawca używa pojęć nieostrych, nie pozwala na stwierdzenie, że istnieje ściśle określony katalog przesłanek, okoliczności, zdarzeń, czy też powodów, którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Tym samym, postępowanie w kwestii udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych, zainicjowane wnioskiem podatnika, obliguje organ podatkowy do analizy zaistniałego stanu faktycznego z punktu widzenia wystąpienia przesłanek z art. 67a § 1 Ord. pod. Oceniając okoliczności faktyczne sprawy, organ powinien kierować się zasadami przewidzianymi w przepisach Ordynacji podatkowej, ze szczególnym uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 191 Ord. pod. Rola sądu kontrolującego takie decyzje sprowadza się więc do oceny, czy w toku postępowania zachowane zostały reguły procedury podatkowej oraz czy organ podatkowy należycie uzasadnił swoje stanowisko, podjęte w ramach uznania administracyjnego. Podkreślić należy również, że przyjęcie aktywnej postawy i korzystanie z przysługujących stronie uprawnień procesowych zależy także od samego podatnika. Jeśli jednak podatnik świadomie odmawia współdziałania, odmawia udzielania wyjaśnień i nie korzysta z inicjatywy dowodowej mimo kierowanych do niego wezwań organu, to musi uwzględniać, że organ wyda rozstrzygnięcie w oparciu o zebrany przez siebie materiał dowodowy. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Z akt postępowania podatkowego ponad wszelką wątpliwość wynika, że organy podatkowe zapewniły stronie możliwość czynnego udziału i podejmowały działania zmierzające do pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy przy udziale podatnika, w szczególności w zakresie związanym z ustaleniem sytuacji finansowej i materialnej podatnika i jego rodziny. O ile jednak podatnik podawał wysokość obciążeń z tytułu udzielonych pożyczek i kredytów bankowych oraz wysokość straty spowodowanej warunkami atmosferycznymi w jego gospodarstwie rolnym, o tyle odmawiał i to pomimo kilkukrotnych prób podejmowanych przez organ, podania informacji dotyczących stanu finansowego jego i jego rodziny , posiadanych środkach finansowych i nieruchomościach. Na wezwanie organu pierwszej instancji z dnia "[...]" (oryginał k. 107-108 akt. adm. dotyczących umorzenia II raty podatku) do przedłożenia dokumentów niezbędnych przy ubieganiu się o pomoc publiczną w zakresie umorzenia II, III i IV raty zobowiązania podatkowego w podatku rolnym za 2012r., w piśmie z dnia "[...]" (oryginał k. 113 – 114 akt adm. dotyczących umorzenia II raty podatku) skarżący zarzucił wręcz organowi próbę inwigilacji jego osoby. Na wezwanie organu pierwszej instancji z dnia "[...]" do dostarczenia dokumentów obrazujących jego sytuację ekonomiczną wraz z załączonym wzorem oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym podatnika i formularzem informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomocy inną niż pomoc w rolnictwie (k. 143 – 162 akt adm. dotyczących umorzenia II raty podatku) przedstawił jedynie przebieg jego prośby o umorzenie oraz załączył m.in. decyzję o przyznaniu jednorazowej pomocy finansowej o charakterze de minimis producentom rolnym, zestawienie otrzymanej pomocy de minimis za lata 2010, 2011, 2013, kserokopie deklaracji PCC-3 o udzielonych mu pożyczkach (k. 164 – 182 akt adm. dotyczących umorzenia II raty podatku). W odpowiedzi zaś na wezwanie do osobistego stawienia się do organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania, pismem z dnia "[...]" poinformował, że, na podstawie art. 159 § 1a Ord. pod. korzysta z prawa do odmowy wyrażenia zgody na przesłuchanie i stawienia się w tym celu w organie (oryginał k. 217-221 akt adm. dotyczących umorzenia II raty podatku). Mając na uwadze powyższe oceniając postępowanie organów należy uznać, że dążyły one do ustalenia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej i oparły rozstrzygnięcie na dowodach zgromadzonych w toku postępowania. Nie naruszyły art.191 Ord. pod. stwierdzając, że podnoszona przez skarżącego okoliczność tj. poniesienie straty w produkcji rolnej w 2012r. nie jest wystarczająca do umorzenia II, III i IV raty podatku rolnego. Zasadnie stwierdziły, że sytuacja podatnika nie nosi cech wyjątkowości. Pomimo wskazywanych strat modernizuje on swoje gospodarstwo. Jego działalność wspomagana jest kredytami, to zaś świadczy o posiadaniu przez niego zdolności spłaty kredytu . Organ odwoławczy podkreślił, że w ciągu jednego roku spłacił znaczne kwoty zaciągniętych kredytów. Prowadząc działalność rolniczą na własny rachunek i ryzyko podatnik winien planować zaś w taki sposób wydatki, aby w kosztach prowadzonej działalności uwzględniać również obowiązek zapłaty zobowiązania podatkowego i to w sytuacji gdy podatnik korzysta z pomocy rodziny i to w znacznych rozmiarach (ok. 3.000.000 zł). Zatem, jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, sytuacja taka świadczy o tym , że skarżący radzi sobie z trudnościami finansowymi powstałymi m.in. w wyniku trudnych warunków atmosferycznych, które są niczym nadzwyczajnym w działalności rolniczej. Z tytułu tych strat , co należy wskazać , otrzymał stosowne rekompensaty i pomoc publiczną . W ocenie Sądu nieuzasadnione jest przy tym przekonanie skarżącego, że w przypadku wystąpienia strat, powinny one być rekompensowane nie tylko poprzez udzielenie pomocy publicznej w ramach dopuszczalnych limitów, na podstawie przepisów ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( taką pomoc skarżący otrzymał), ale również poprzez umorzenie podatku. Jak stwierdziły organy, mimo strat skarżący w 2012r. spłacił dużą część kredytu, pokrywał też bieżące wydatki. Nie utracił zdolności kredytowej. Ponadto otrzymuje corocznie dopłaty bezpośrednie, zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, dopłaty do materiału siewnego, dochody za sprzedane płody rolne. Ma zatem możliwość uregulowania zaległych rat podatku rolnego za 2012r. Zauważenia wymaga nadto , że ponoszenie ciężarów z tytułu podatków jest konstytucyjnym obowiązkiem każdego podatnika ( art. 84 Konstytucji RP). Interes publiczny wymaga , żeby obowiązek ten był w pełni realizowany , a odstępstwa miały charakter wyjątkowy , determinowany zaistnieniem bardzo szczególnych sytuacji. Podkreślić przy tym należy , że wpływu z podatków i innych opłat lokalnych stanowią istotne źródło finansowania wykonania zadań i celów samorządów , służących całej lokalnej społeczności gminy. Tak więc samym, ocena organów, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika ale także interesu publicznego przemawiający za pozytywnym rozpatrzeniem jego wniosków , jest trafna i nie ma cech dowolności. Z przedstawionych względów, stwierdziwszy, że zaskarżone decyzje wydane zostały bez naruszenia prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.