I SA/Ol 380/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Sędziowie WSA Wiesława Pierechod (spr) Asesor Wojciech Czajkowski Protokolant Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2005 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku rolnego i leśnego za okres 1998 – 2004r. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. ustala w sprawie wpis stały w wysokości 500 zł III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego IV. nakazuje zwrócić z Kasy Sądu, Wojewódzkiego Sądu Admin. w Olsztynie kwotę 1500 zł ( tysiąc pięćset złotych ) tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu. Decyzją z dnia 1 sierpnia 2005r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej po rozpoznaniu odwołania H. B., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 31 marca 2005r. znak "[...]" odmawiającą umorzenia zaległości w podatku rolnym i leśnym za lata 1998 – 2004 w kwocie 107.229,60 zł. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przedstawione w motywach decyzji ustalenia i wnioski organu odwoławczego, które były następujące: W dniu 2.03.2005r H. B. wniósł do Wójta Gminy L. o umorzenie podatku rolnego z uwagi na trudną sytuację materialną. Organ podatkowy przeprowadził w sprawie postępowanie wyjaśniające z którego wynika, że podatnik zalega z płatnością podatku rolnego za lata 1998 – 2004 w kwocie 107.229,60 zł. Jest dzierżawcą nieruchomości rolnych o pow. 203,7671 ha, w tym gruntów ornych 122,5659 ha, użytków zielonych 23,98 łąk i 41,0188 pastwisk, gruntów zadrzewionych 7,51 ha, nieużytków 2.10 ha i terenów zabudowanych 3,6234 ha. W dniu 18.03.2005r. to jest w dniu sporządzenia przez pracownika Urzędu Gminy w L. protokołu oględzin ustalono także, że grunty orne o pow. 118,85 zostały obsiane pszenicą ozimą, rzepakiem ozimym obsiano 60,00 ha, owsem 12,00 ha, 47,25 ha zostało podoranych, na użytkach zielonych częściowy zbiór siana na pow. 65,00 ha. Nadto podatnik posiada inwentarz żywy w ilości: krowy – 28 sztuk, jałówki – 18 sztuk, cielaki – 17 sztuk, maciory – 4 sztuki, prosiaki – 20 sztuk i jeden koń. W gospodarstwie znajduje się sprzęt rolniczy to jest kombajn Bizon, dwa ciągniki, przyczepa samozbierająca, trzy przyczepy. Stan budynków w gospodarstwie, poza bukaciarnią generalnie jest średni. Do treści protokołu z oględzin podatnik nie wniósł zastrzeżeń. Organ podatkowy przesłuchał w dniu 18.03.2005r. podatnika jako stronę. Z treści wyjaśnień wynika, że w roku 2004 podatnik osiągnął dochód w wysokości: 60 tys. zł ze sprzedaży płodów rolnych, 28 tys. zł ze sprzedaży mleka, 12 tys. zł ze sprzedaży inwentarza żywego, nadto otrzymał dopłaty w wysokości 85 tys. zł. Poniósł także wydatki w wysokości 90226,76 zł. Podatnik wskazał także, że w roku 2000 spaliło się siano. Do treści protokołu przesłuchania podatnik także nie wniósł zastrzeżeń. W piśmie z dnia 14.03.2005r. wskazał, że otrzymane dopłaty zostały zajęte przez komornika, rodzina utrzymuje się jedynie z dochodów gospodarstwa. Ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów z oględzin i kontroli przedmiotu dzierżawy to jest nieruchomości rolnych pochodzących z zlikwidowanego PGR w Z. o nazwie Gospodarstwo G. przeprowadzonych przez przedstawicieli OT AWRSP w O. w dniu 24.06.2003r. wynika, że w roku tym podatnik zalegał z opłatą czynszu dzierżawnego na kwotę ogółem 32 848,76 zł. Ustalono, że organ podatkowy I instancji prowadzi postępowanie egzekucyjne należności z tytułu podatku rolnego za lata 1998 i 1999. Podatnik co najmniej od roku 1998 nie płaci podatków na rzecz gminy, do roku 2005 nie wnosił o odroczenie terminu płatności podatków, rozłożenia na raty płatności zaległości podatkowych ani też nie wnosił o umorzenie zaległości podatkowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na treść art.67 § 1 Ordynacji podatkowej wg którego w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Wywiodło, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego została ugruntowana zasada, że ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Dokonując oceny ważnego interesu podatnika należy mieć na względzie całokształt jego sytuacji, także w aspekcie rzetelności w wypełnianiu wcześniej zobowiązań wobec państwa czy jednostki samorządu terytorialnego. Uznało, iż gromadzenie przez podatnika środków na dokonywanie inwestycji w prowadzonym gospodarstwie rolnym, zapłata czynszu z tytułu dzierżawy gospodarstwa jak też płatność obowiązkowych składek KRUS, a także utrzymanie rodziny jest immanentną cechą planowania działalności rolniczej, zatem nie jest usprawiedliwione żądanie umorzenia zaległości powstałych wskutek błędnej gospodarki finansowej podatnika, który preferuje jedne wydatki kosztem innych. Podatnik po prostu przez okres co najmniej sześciu lat nie płacił należnych podatków i nie podejmował żadnych działań celem dokonania spłaty bądź uzyskania ulgi podatkowej poprzez np. rozłożenie zaległości podatkowej na raty. Ponadto był świadomy ciążącego na nim obowiązku podatkowego i powinien zabezpieczyć środki finansowe na jego realizację. Podatnik posiada majątek pozwalający na uiszczenie podatku, prowadzi duże gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje wysokie (ponad 100 tys. zł w roku 2004) dochody, otrzymuje też wysokie dopłaty. Z tego względu nie zachodzą przesłanki do uznania, że w sprawie istnieje ważny interes podatnika przemawiający za umorzeniem zaległości podatkowej, tym bardziej, że to podatnik swoim zaniechaniem w płaceniu podatku doprowadził do powstania zaległości podatkowej. Po otrzymaniu tej decyzji (5.09.2005r.) H. B. pismem z dnia 15 września 2005r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego prośbę o umorzenie zaległego podatku rolnego w kwocie 107.229,60 zł. Wskazuje w swoim wniosku, że z żoną jako pracownicy fizyczni byłego, zlikwidowanego zakładu rolnego w L., rozpoczęli w 1993r. działalność rolniczą. Otrzymali w dzierżawę gospodarstwo rolne G., które przedtem – po likwidacji – przez cztery lata było "pustostanem". Wraz z gospodarstwem przejęli maszyny rolnicze, dwudziestoletnie i bardzo wyeksploatowane, na własność, do spłaty ich wartości w ciągu czterech lat. W celu używania maszyn musieli je remontować, ponosząc duże koszty. Wyjaśnia, że w przejętym gospodarstwie zepsuta była sieć wodociągowa i elektryczna a budynki gospodarcze zdewastowane w 80 %. Ziemia zakwaszona, 5 lat nie uprawiana. W rolnictwie były bardzo trudne lata i popadli w długi z czynszem dzierżawnym i podatkami. Agencja rolna w O. częściowo udzieliła pomocy poprzez redukcję długu – bo inaczej pewnie by wraz z rodziną znalazł się na bruku – ale i tak do spłacenia z tytułu czynszu dzierżawnego pozostało 41 tysięcy złotych. Ze względu na zaległości w podatku nie korzystał z bonów paliwowych. Podaje, że przez te wszystkie lata prowadzona była egzekucja należności, która okazywała się bezskuteczna. Zarzuca Wójtowi Gminy L., że niedostatecznie rozważył wszystkie aspekty sprawy tj. że tylko on wraz z rodziną (łącznie 6 osób) pracuje na gospodarstwie. Inni (byli pracownicy PGR) to renciści bądź bezrobotni. Wójt nie dostrzega, że skarżący wraz z rodziną podniósł gospodarstwo, wyremontował budynki, maszyny i ziemia jest uprawiana. Obecnie płaci podatek rolny. W załączeniu przedłożył wyliczenie dochodów i wydatków gospodarstwa G. na rok 2005 oraz 27 faktur dotyczących przychodów i wydatków a także oryginał porozumienia z Oddziałem Terenowym ANR w O. z 19.01.2005r. W odpowiedzi na skargę (wniosek o umorzenie) Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że przedłożone przy skardze dokumenty nie były znane organom podatkowym, dotyczą bowiem przeważnie wydatków poniesionych po wydaniu decyzji. Ponadto wykaz wydatków i dochodów budzi poważne wątpliwości co do ich rzetelności, gdyż podatnik nie wskazuje źródeł z których mógłby pokryć wydatki przewyższające o ponad 100 tys. zł wykazane dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim, w związku z tym, że skarżący w terminie przewidzianym na złożenie skargi wniósł prośbę o umorzenie zaległego podatku rolnego, wyjaśnić należy, że sąd administracyjny w ramach kontroli legalności działania organów administracji publicznej nie rozstrzyga bezpośrednio o prawach i obowiązkach strony postępowania administracyjnego (podatkowego) a więc nie może umorzyć zobowiązania podatkowego. Stosownie do art.145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sąd może jedynie uchylić decyzję, gdy stwierdzi, że została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o art.67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005r. nr 8, poz.60), który stanowi, że w wypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Użyte w tym przepisie sformułowanie "ważny interes podatnika lub interes publiczny" są określeniami nieostrymi i zawierają szeroki zakres pojęciowy. Niewątpliwie wg utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co organ podatkowy II instancji się powołuje, umorzenie zobowiązań podatkowych ma charakter wyjątku od zasady płacenia podatków a więc może nastąpić w razie zaistnienia szczególnej sytuacji. Pozostawione jest uznaniu organów podatkowych, zatem kontroli Sądu podlega nie samo uznanie, lecz uzasadnienie stanowiska organu. Ocena, czy zachodzi ważny interes podatnika lub interes publiczny przemawiający za zasadnością udzielenia ulgi, jeżeli nie w całości to w części, może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego – art.191 Ordynacji podatkowej, a poprzedzać je powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego – art.187 § 1 Ordynacji, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej określonej w art.122 tej ustawy. Oceny prawidłowości decyzji, z punktu widzenia wymienionych wyżej reguł postępowania podatkowego Sąd dokonuje na dzień wydania decyzji, zatem nie może brać pod uwagę przedłożonych przy skardze dowodów na poniesione wydatki i osiągnięte przychody (ani ich zestawienia). Mając na uwadze treść art.233 § 3 Ordynacji podatkowej należy stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję organu podatkowego I instancji w sposób niedostateczny rozważyło określone w art.67 § 1 Ordynacji podatkowej przesłanki udzielenia ulgi, co wynika zdaniem Sądu z naruszenia wymienionych wyżej przepisów postępowania podatkowego. Organy podatkowe obu instancji jako zasadniczy powód odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego podały jego dobrą sytuację ekonomiczną. Tymczasem, w ocenie Sądu wątpliwości budzi przyjęcie, że podatnik osiągnął w 2004r. wysokie dochody, z pominięciem poniesionych wydatków. Z decyzji organu I instancji zawierającej zestawienie przychodów i wydatków wynika, że dochód z gospodarstwa wyniósł nie ponad 100 tys. jak przyjęto w decyzji organu II instancji a około 10 tys. zł. Nie została wyjaśniona kwestia dopłat – czy podatnik je w rzeczywistości otrzymał, czy też kwota dopłat została w całości lub w części (i jakiej) przejęta przez wierzyciela – Agencję Nieruchomości Rolnych. Nieuzasadniony też w świetle materiału dowodowego sprawy jest wywód, że podatnik na skutek celowego działania (preferowania pewnych wydatków kosztem innych) doprowadził do bardzo dużych zaległości podatkowych. Materiał sprawy wskazuje bowiem, że skarżący posiadał również znaczne zadłużenie z tytułu czynszu dzierżawnego. Być może podejmując działalność rolniczą na bardzo dużym obszarze gruntów po byłym opuszczonym i zdewastowanym państwowym gospodarstwie rolnym przecenił swoje możliwości. Okoliczność ta nie powinna jednak wpływać na negatywną ocenę jego działań bez rozważenia, czy mógł, jako były pracownik PGR objąć mniejszy areał gruntu np. w trwałe zagospodarowanie, co ewentualnie uprawniałoby go do przewidzianej w art.12 ust.1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym ulgi systemowej. Nie jest też okolicznością negatywnie wpływającą na ocenę wystąpienia przesłanek z art.67 § 1 Ordynacji podatkowej fakt, że wcześniej nie ubiegał się o umorzenie podatku bądź rozłożenie zaległości na raty, mimo że w okresie prowadzenia działalności bezpośrednio poniósł określone straty (utrata zbioru siana w pożarze). Nie bez wpływu na ocenę całokształtu okoliczności sprawy powinien też pozostawać fakt bezskuteczności prowadzonej dotychczas egzekucji. Należałoby wyjaśnić ponadto niejasną kwestię (co zdaje się miało wpływ na stanowisko organu I instancji) do kiedy skarżący prowadził gospodarstwo w L. i jakie ogólnie zadłużenie posiada względem Agencji Nieruchomości Rolnych. Należy stwierdzić, że aczkolwiek podatnik ubiegający się o ulgę powinien przedstawić organowi podatkowemu wszystkie niezbędne informacje i dowody umożliwiające prawidłową ocenę jego sytuacji, to dla rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, organ podatkowy może także sam wystąpić do Agencji Nieruchomości Rolnych czy Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o stosowne informacje. Mając na uwadze to, że decyzja została podjęta bez ustalenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, a ustalenie takie jest niezbędne dla oceny jego "ważnego interesu" Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania skarżącemu orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a. Ponadto Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, na podstawie art.231 p.p.s.a. uznał, że w sprawie należało pobrać wpis stały w wysokości 500 zł, określony w § 2 ust.3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 221, poz.2193), ponieważ przedmiotem zaskarżenia nie była decyzja określająca lub ustalająca należność pieniężną a decyzja odmawiająca przyznanie ulgi podatkowej. Wobec powyższego postanowił jak w punkcie II i IV orzeczenia.