I SA/Ol 382/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 28 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu składek postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2009 r. skarżąca A. Z. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką małoletnich dzieci w wieku 3 lata i rok. Uzyskuje dochody z tytułu najmu mieszkania w wysokości 650 zł, zasiłku rodzinnego w wysokości 96 zł, ponadto z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w miesiącu styczniu poniosła stratę w kwocie 1.366,14 zł, w lutym uzyskała dochód w kwocie 1.349,98 zł, marcu uzyskała dochód w kwocie 344,37 zł, kwietniu uzyskała dochód w kwocie 1.607,36 zł , w maju poniosła stratę w kwocie 1.098,37 zł. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżąca jest właścicielką mieszkania o powierzchni ok. 18 m2. oraz samochodu osobowego marki Opel Combo (1996 r.). Nie posiada żadnego innego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż jest matką samotnie wychowującą dwójkę dzieci ( ciągle chorujących) i z uwagi na niewielki dochód nie posiada środków pieniężnych na opłacenie kosztów adwokata. Nadto wyjaśniła, że miesięcznie wydatkuje z tytułu podatku kwotę 55 zł, czynszu za mieszkanie 74 zł, z tytułu wynajmu mieszkania kwotę 1100 zł, oraz opłaca przedszkole ok. 180 zł. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 24.08.2009r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: 1. oświadczenie w zakresie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, kosztów leczenia, kosztów wyżywienia itp. 2. przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, w tym opłat za najem mieszkania, opłaty za przedszkole, opłat za media itp. 3. oświadczenie w zakresie wysokości osiągniętego dochodu z tytułu prowadzonej działalności za czerwiec, lipiec 2009 r., W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona złożyła oświadczenie, że wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 50 zł, koszty leczenia w miesiącu lipcu – 100 zł ( dwie wizyty u bioenergoterapeuty) dodatkowo koszty paliwa ok. 60 zł, koszty wyżywienia ok. 600 zł plus pomoc rodziców. Do oświadczenia załączyła: potwierdzenie zapłaty za czynsz na kwotę 149,14 zł ( za dwa miesiące), potwierdzenie zapłaty za przedszkole w wysokości 218,60 zł, fakturę VAT za internet na kwotę 65 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Ponieważ z mocy art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami; w skrócie: "p.p.s.a."), strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku ogranicza się do kwestii ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy, ustanowienie adwokata na rzecz osoby fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez A. Z. okoliczności budzą wiele wątpliwości co do rzeczywistej sytuacja materialnej wnioskodawczyni. Przedstawione bowiem wydatki miesięczne znacząco przekraczają wysokość uzyskiwanych dochodów. Z przedstawionych bowiem wyjaśnień wynika, że miesięcznie skarżąca wydatkuje ok. 2074 zł ( ustając kwotę wydatków uwzględniono, iż za przedszkole strona płaci 180 zł, nie uwzględniono wydatków na leczenie poniesionych w miesiącu lipcu 160 zł łącznie). Natomiast uzyskuje dochody z tytułu wynajmu mieszkania i zasiłku rodzinnego w stałej kwocie miesięcznie w wysokości 746 zł oraz z działalności gospodarczej, przy czym z zestawienia wynika, że strona do lipca br. uzyskała za miesiące luty, marzec, kwiecień łącznie zysk w wysokości 3.301,36 zł natomiast za styczeń, maj czerwiec stratę w wysokości łącznej 4.994,21 zł przy czym zaznaczyła, że również w miesiącu lipcu poniosła stratę. Powyższe zestawienie w ocenie orzekającego jednoznacznie wskazuje, że z wykazanych dochodów nie jest możliwe ponosić miesięcznie stałych wydatków w wysokości 2074 zł przy czym zaznaczyć należy, że kwota ta nie obejmuje wydatków na leczenie dzieci i kosztów dojazdu na leczenie. Oceniając oświadczenie wnioskodawczyni w tym zakresie należy stwierdzić, że wyłącznie za miesiące luty i kwiecień uzyskiwany dochód pozwalał na opłacenie wydatków w takiej wysokości. W sytuacji zatem gdy przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawczyni nie jest jednoznaczna i budzi uzasadnione wątpliwości brak było podstaw do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji