I SA/Ol 398/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski,, sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 11 lipca 2019r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę I SA/Ol 398/19 Uzasadnienie E. W. (dalej jako: "strona", "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek. Z akt sprawy wynikało, że wnioskiem złożonym 26 marca 2018r. strona zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy (za okres od 8 października 2013r. do 28 lutego 2014r.) wraz z odsetkami oraz o umorzenie odsetek od składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca podała, że we wskazanym okresie miała zarejestrowaną działalność gospodarczą i stwierdzoną przez lekarza niezdolność do pracy, ale wyczerpała już limit 180 dni zasiłku chorobowego. Za niesprawiedliwe uznała obligowanie jej do opłacenia 100% składek, czyli zrównanie z obowiązkami zdrowych przedsiębiorców. Wskazała, że jest nieuleczalnie chora (stwardnienie rozsiane), posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, samotnie wychowuje dwoje niepełnoletnich dzieci, uzyskuje dochody z pracy na poziomie niewiele wyższym od najniższej krajowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazała, że jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na okres od 1 lipca 2017r. do 28 czerwca 2019r.. Miesięczne wynagrodzenie z tego tytułu wynosi około 2.000 zł netto. Nadto otrzymuje alimenty w wysokości 1400 zł miesięcznie, pobiera świadczenie wychowawcze 500+ w łącznej wysokości 1000 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wskazała na kwotę około 1805 zł. Z tytułu zobowiązań pieniężnych miesięczne obciążenie wynosi około 1300 zł. Na jej utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Wskazała, że posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 93,40 m2 oraz samochód osobowy Toyota Yaris, rok prod. 2003. Dodatkowo zaznaczyła, że jest w trakcie sprawy sądowej o podział majątku z byłym mężem – jest on jej winien około 27.000 zł. Podkreśliła, że syn jest niepełnosprawny w stopniu lekkim z powodu Zespołu Aspargera, a córka, po złamaniu spiralnym nogi, ma orzeczoną niepełnosprawność do maja 2019r. Decyzją z dnia "[...]" ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 4.607,99 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od października 2013r. do lutego 2014r., na ubezpieczenie zdrowotne za luty 2014r., Fundusz Pracy za okres od października 2013r. do lutego 2014r. wraz z odsetkami liczonymi na 26 marca 2018r. W uzasadnieniu powołał treść art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy z 13 listopada 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017r. poz. 1257 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s.", oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie". Zakład wskazał, że strona prowadziła działalność gospodarczą od 1 października 2004r. do 31 października 2005r. i od 1 maja 2010r. do 24 kwietnia 2014r. Zaznaczył także, że wyrokiem z 12 września 2018r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie strony od decyzji ZUS z "[...]" o wysokości zadłużenia. Organ stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia. Nie kwestionując trudności z jakimi strona się obecnie boryka, Zakład nie uznał, że znalazła się ona w sytuacji majątkowej uzasadniającej umorzenie zaległości z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Strona nie wykazała, że trudności mają charakter stały i pogłębiający się. Organ zaznaczył, że od czerwca 2018r. strona przebywa na zwolnieniu lekarskim i uznał, że obecny stan jej zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Pomimo powyższego Zakład nie ma obowiązku umorzenia przedmiotowych należności, gdyż decyzje w zakresie umorzeń podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Organowi przysługuje prawo wyboru rozstrzygnięcia o określonej treści. Zakład wyjaśnił przy tym, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej nie powinno być przenoszone na budżet państwa. Przedsiębiorca powinien liczyć się z kosztami prowadzenia działalności, ryzykiem braku płynności finansowej, czy innymi zdarzeniami wynikającymi z charakteru działalności. Poinformował o możliwości spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona podkreśliła, że zadłużenie zaistniało nie na skutek lekceważenia prawa bądź zobowiązań wobec instytucji państwowych, ale na skutek szeregu trudnych dla niej zdarzeń losowych. Zaznaczyła, że osiąga na tyle niskie dochody, że uregulowanie zadłużenia wobec Zakładu byłoby dla niej niezwykle trudne i obciążające skromny budżet domowy. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy ww. decyzję. Organ stwierdził, że nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art.28 ust.3 u.s.u.s. Rozważając zaistnienie przesłanek z rozporządzenia, Zakład stwierdził, że strona ma niełatwą sytuację materialną - wydatki nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozostawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie neguje też problemów zdrowotnych strony. Stwierdził jednak, że nie jest ona całkowicie i trwale niezdolna do pracy zarobkowej, nadal pracuje. Nie występuje też okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiałaby uzyskiwanie stronie dochodu. Ustalony stan faktyczny nie wskazuje na stan ubóstwa. Strona nie korzysta z pomocy społecznej. Odnosząc się do ciążących na stronie zobowiązań, organ wskazał, że zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą przemawiać za umorzeniem spornych należności. Zobowiązania cywilnoprawne zaciągane były świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych i zgodą na ewentualne negatywne ich skutki. Przepisy nie zezwalają na dokonywanie przez Zakład działań mogących wpłynąć na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, gdyż należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Organ zauważył, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Wskazał na możliwość ratalnej spłaty zadłużenia. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Wniosła także o ustalenie, że materiał dowodowy dostarczony przez stronę wykazuje, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony oraz, że stan zdrowia strony pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wniosła o dopuszczenie dowodu z elektronicznego zestawienia operacji bankowych dotyczących wynagrodzenia za pracę skarżącej na okoliczność wybiórczej oceny materiału dowodowego przez organ. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art.7, art.8, art.75, art.77 i art.80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2019r., pzo.300), dalej jako "K.p.a.". W uzasadnieniu strona podkreśliła, że organ analizując jej sytuację materialną oparł swe wyliczenia na wybiórczo wybranym okresie składkowym – od października 2018r. do lutego 2019r., pomijając okres od czerwca do września 2018r., który wskazuje faktyczną sytuację zawodowo-majątkową strony. Nie zgodziła się z organem, że nie wykazała, że ze względu na stan rodziny nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Zdaniem skarżącej, nie jest zasadne stanowisko organu, że nie wykazała, że stan zdrowia pozbawia ją możliwości zarobkowych dostępnych osobom zdrowym. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że przyjęcie do wyliczenia dochodu strony z tytułu umowy o pracę z okresu od października 2018r. do lutego 2019r. nie było wybiórcze – są to miesiące poprzedzające wydanie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. orzeczenia o umorzeniu należności. Sąd nie może też nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Sprawa dotyczyła negatywnie rozpoznanego przez Zakład wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Wobec powyższego konieczne jest przypomnienie treści regulacji stanowiącej podstawę tego wniosku. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast z ust. 3a wynika, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Bezspornym jest, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia - ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 powołanego rozporządzenia. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Zauważyć na wstępie należy, że w niniejszej sprawie nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co nie jest kwestionowane. Sporne pomiędzy stronami jest natomiast istnienie przesłanek określonych w §3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Prawidłowo, zdaniem Sądu, ocenił organ, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Strona prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Na jej utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci w wieku 18 i 16 lat. Miesięcznie dochody skarżącej (z tytułu umowy o pracę, alimentów, zasiłków) pokrywają comiesięczne wydatki, w tym raty zobowiązań spłacanych wobec innych wierzycieli (zobowiązania te są sukcesywnie spłacane). Słusznie zaznaczył przy tym organ, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany wobec zobowiązań publicznoprawnych. Organ ustalił także, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Nie wskazywała również na korzystanie z pomocy innych osób, czy instytucji. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 93,4 m2 oraz samochodu Toyota Yaris, rok prod. 2003. Skarżąca wskazywała nadto na toczące się postępowanie w sprawie podziału majątku. W związku z powyższym może uzyskać kwotę 27.000 zł. Powyższe świadczy o tym, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej jest stabilna, choć niełatwa. Opisana sytuacja nie przemawia za uznaniem, że egzystencja skarżącej i jej rodziny jest zagrożona. Nie wykazała, że jej trudna sytuacja ma charakter stały i pogłębiający się. Zasadnie stwierdził również organ, że sytuacja zdrowotna skarżącej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że skarżąca została zaliczona do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności do dnia 31 maja 2020r. (orzeczenie z "[...]"). Tym samym skarżąca może podjąć zatrudnienie i takie zatrudnienie podjęła. Także dzieci skarżącej zaliczone zostały do osób niepełnosprawnych czasowo – syn do 30 września 2019r., a córka do 3 maja 2019r. Żadne z dzieci nie wymaga koniczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przesłanka określona w §3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie została zatem spełniona. W konsekwencji powyższego niezasadne są zarzuty naruszenia zasad postępowania administracyjnego określonych w art.7, art.8, art.75, art.77 i art.80 K.p.a. Sąd uznał, iż organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uwzględnił wszystkie okoliczności faktyczne mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, wskazał potwierdzające je dowody, a także przytoczył przepisy prawa stanowiące podstawę rozstrzygania w niniejszej sprawie. Natomiast dokonana przez organ ocena dowodów była oceną swobodną, ale nie dowolną. Zakład nie zakwestionował przy tym trudnej sytuacji skarżącej lecz w oparciu o zgromadzony materiał nie uznał, aby uzasadniała ona umorzenie zaległości z tytułu ubóstwa bądź przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zebrany przez organ materiał dowodowy wskazywał, że istnieje prawna możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a w związku z tym, Zakład zasadnie uznał, że ich umorzenie byłoby przedwczesne. Organ informował jednocześnie stronę o możliwości spłaty należności w systemie ratalnym. Zaznaczyć jednocześnie należy, że skarżąca nie wskazał na żadne szczególne przyczyny nieopłacania składek. Podała jedynie, że podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim nie pracowała zawodowo. Za krzywdzące i niesprawiedliwe uznała obligowanie jej do opłaty 100 % należnych składek, czyli zrównanie z obowiązkami zdrowych przedsiębiorców. Kwestia wysokości zadłużenia nie jest już jednak sporna, gdyż wyrokiem z 12 września 2018r. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie skarżącej od decyzji Zakładu z "[...]" o wysokości zadłużenia. Nie zaistniały tym samym nadzwyczajne okoliczności mające wpływ na brak opłacania należności z tytułu składek w okresie prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej. Sąd oddalił zgłoszony w skardze wniosek dowody, gdyż zgodnie z art.106 §3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302, ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Ustalając stan faktyczny, w tym sytuację materialną skarżącej, organ ustalił przychody z tytułu umowy o pracę, które otrzymała w okresie od października 2018r. do lutego 2019r. Były to bowiem miesiące poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji. Należy podkreślić, że organ wydaje decyzję w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie jej wydania. Zmiana sytuacji materialnej skarżącej w toku postępowania może mieć wpływ na ocenę jej sytuacji. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ nie pominął wymienionych okoliczności, ale uwzględnił najbardziej aktualne dane (z ostatnich miesięcy). Zgłoszony wniosek dowodowy nie jest zatem niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Zauważyć jednocześnie należy, że zmiana sytuacji materialnej skarżącej po wydaniu decyzji może skutkować kolejnym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, a decyzja wydana w następstwie rozpoznania tego wniosku zmiany te winna uwzględnić. Powyższe odnosi się również do zmiany okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącej, czy koniecznością sprawowania opieki przez nią nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby ją możliwości uzyskiwania dochodu. Stwierdzając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani procedury administracyjnej w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.