I SA/Ol 407/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017 r. postanawia: umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi kasacyjnej WSA/post.1 - sentencja postanowienia Postanowieniem z dnia 27 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu R.P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na skutek rozpoznania wniesionego od ww. postanowienia sprzeciwu, postanowieniem z dnia 4 września 20187 r. tut. Sąd postanowił, utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Uznał, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy słusznie przyjął, że przedstawione w sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonego przez stronę przedsiębiorstwa, pomimo wykazywanej straty za okres od stycznia do marca 2017 r. jak i za rok 2016 i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania jej do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych dokumentów wynikało, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącego dostarcza i może dostarczyć środków umożliwiających poniesienie również kosztów sądowych. O powyższym zdaniem, Sądu, świadczył również fakt ponoszenia wysokich kosztów utrzymania w wysokości około "[...]" miesięcznie oraz poniesienie pozostałych kosztów związanych ze spłatą zobowiązań tj. spłata "[...]" tytułem zobowiązania podatkowego w podatku VAT. Przyjął, że możliwość ponoszenia wskazanych w oświadczeniu kosztów i zobowiązań, a także ich wysokość i rodzaj świadczy o tym, że skarżący posiada środki na opłacenie swoich zobowiązań. W tej sytuacji, nie było podstaw, aby były one traktowane priorytetowo przed kosztami należnymi Skarbowi Państwa. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane na ostatnim miejscu, za wszystkimi innymi wydatkami i obciążeniami gospodarstwa domowego, czy przedsiębiorstwa skarżącego. Zaznaczył, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek oraz wysokości powstałych zobowiązań jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Okoliczność tak znacznych zobowiązań skarżącego jest wynikiem podjętych przez niego decyzji. W konsekwencji wskazanego na wstępie orzeczenia, w dniu 11 września 2017 r. uiszczono wpis sądowy w kwocie 1.500 zł. Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2017 r. Wnosząc skargę kasacyjną od ww. orzeczenia kończącego to postępowanie w pierwszej instancji, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w części, w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. Do skargi kasacyjnej dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wystąpił o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach wskazał, że w aktualnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskał dochód za okres od stycznia do kwietnia 2018 r. w kwocie "[...]". Posiada dom o powierzchni "[...]" położony w "[...]", w którym zamieszkują lokatorzy, którzy pomimo orzeczonej eksmisji nie wyprowadzili się, ½ udziału do mieszkania o powierzchni "[...]", ½ udziału do nieruchomość "[...]", zabudowanej budynkiem o powierzchni "[...]", lokal użytkowy o powierzchni "[...]", nieruchomość rolną położoną w "[...]" o powierzchni "[...]". Wnioskodawca oświadczył, że posiadany majątek jest zabezpieczony hipotekami na rzecz banku i Urzędu Miasta. Nadto w stosunku do skarżącego prowadzona jest egzekucja komornicza. Wskazał, iż z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, a także że toczy się sprawa o rozwód. Podniósł, iż posiada zobowiązania wobec: komornika "[...]" - kwota "[...]", "[...]", komornika "[...]", na rzecz Banku "[...]", z tytułu czynszu za miesiące od marca do sierpnia 2018 r. "[...]", za energię elektryczną – "[...]", za telefon za lipiec i sierpień 2018 r. "[...]", Urzędu Skarbowego z tytułu podatku od towarów i usług "[...]" oraz z tytułu opłat za usługi prawne za lipiec i sierpień 2018 r. w łącznej "[...]". Do urzędowego formularza dołączył kopię podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres 01.01.2018-30.06.2018 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie "P.p.s.a."), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co istotne, strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna tę okoliczność udowodnić. Jest nadto poza sporem, że winna uwzględnić przy tym fakt, że na wcześniejszym etapie postępowania wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które zachowało swą moc. Taki stan rzeczy wystąpił w niniejszej sprawie, gdyż prawomocnym postanowieniem z dnia 4 września 2018 r. odmówiono już skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Ponowienie wniosku oznacza, że obecne orzekanie w przedmiocie prawa pomocy polega w zasadzie na zbadaniu, czy zmieniły się okoliczności, które legły u podstaw poprzedniego rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. W przypadku prawa pomocy chodzi więc de facto o sytuacje, kiedy dojdzie do znacznego pogorszenia się możliwości finansowych strony tak, że nie będzie już ona w stanie ponieść kosztów łączących się z określonym postępowaniem. Złożenie ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zwalnia strony wnioskującej od obowiązku wykazania, że nastąpiła jakakolwiek zmiana okoliczności w omawianym zakresie. Także i w takich przypadkach o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy (zmiany poprzedniego rozstrzygnięcia) przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanego stanu faktycznego, stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do odstąpienia od oceny możliwości finansowych skarżącego powziętej w poprzednim prawomocnym postanowieniu tut. Sądu. Wbrew twierdzeniu skarżącego, jego sytuacja nie uległa pogorszeniu. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje przychody, zaś w porównaniu z poprzednio złożonym oświadczeniem za okres pierwszych sześciu miesięcy br. z tytułu prowadzonej działalności uzyskał nawet dochód a nie stratę jak to wykazał w poprzednim wniosku. Wydatki gospodarstwa domowego, jak należy rozumieć złożone przez skarżącego oświadczenie, kształtują się również na podobnym poziomie, który ustalono już w toku poprzedniego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Zaznaczyć należy, że oświadczenie skarżącego w tym zakresie ograniczyło się wyłącznie do wskazania wysokości prowadzonych w stosunku do niego postępowań komorniczych i posiadanych zaległości z tytułu opłat, przy czym z porównania tych kwot z poprzednio przedstawionymi dokumentami źródłowymi wynika, że wydatki skarżącego nie uległy znaczącej zmianie. Sam fakt zalegania z opłatami za określone okresy nie wpływa na strukturę ponoszonych przez stronę wydatków i nie zmienia oceny, że struktura i wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów utrzymania wskazuje na możliwości finansowe zobowiązanego. Stan majątkowy również nie uległ zmianie - skarżący posiada znaczny majątek w postaci udziału do: mieszkania o powierzchni "[...]", nieruchomość "[...]"o powierzchni "[...]" zabudowanej budynkiem o powierzchni "[...]" (o wartości szacunkowej "[...]’ wg. oświadczenia z dnia 14.07.2017 r.), nieruchomości rolnej, lokalu użytkowego o powierzchni "[...]" i domu jednorodzinnego. W orzecznictwie zaś sądów administracyjnych przyjmuje się, że posiadanie majątku, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Tak jak poprzednio należy zwrócić uwagę skarżącego, że nie wszystkie deklarowane przez niego wydatki mają w świetle judykatury charakter "koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny". Do takich należy przede wszystkim zaliczyć zobowiązanie kredytowe. Wciąż aktualne pozostaje stwierdzenie, że zaciągnięte zobowiązania cywilnoprawne przez skarżącego świadczą raczej o jego zdolnościach płatniczych. Natomiast podnoszony fakt toczących się w stosunku do niego postępowań komorniczych, w związku z posiadanymi zobowiązaniami nie może obecnie przesądzić o spełnieniu przez niego warunków do przyznania prawa pomocy. Nie można bowiem przerzucać ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z powodu wysokich obciążeń ciążących na stronie z tytułu zaciągniętych zobowiązań. Natomiast ciążące na skarżącym zobowiązania z tytułu zaległości wobec Urzędu Miasta wynika z nieregulowania zobowiązań. Z katalogu wydatków powszechnie uznawanych za konieczne należy wykluczyć także stałe wynagrodzenie pełnomocnika procesowego. Ponosząc relatywnie wysokie wydatki związane z obsługą prawną, skarżący winien przede wszystkim liczyć się z zasadniczymi kosztami dochodzenia swoich praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi wydatkami. Skoro więc skarżący nie wykazał, by znacząco zmieniły się jego możliwości finansowe, to nie można przyjąć, że aktualnie nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w zakresie koniecznego utrzymania siebie i rodziny w postaci wpisu od skargi kasacyjnej, która to okoliczność warunkuje przyznanie częściowego prawa pomocy (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zatem w okolicznościach sprawy brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, że spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 4 września 2017 r. Tym samym na podstawie art. 165 w związku z art. 249a P.p.s.a., należało umorzyć postępowanie z ponownego wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając to na uwadze, na podstawie art. 249a, w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.