I SA/Ol 416/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. A. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Rep. "[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2008 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 30 października 2008 r. skarżący T. A. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 105 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż jedynym dochodem wnioskodawcy jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 520 zł netto. Skarżący jest właścicielem 22- letniego domu w "[...]" o powierzchni około 200 m 2 – do remontu oraz nieruchomości rolnej położonej w "[...]", Gm. "[...]" o powierzchni 1,59 ha. Gospodarstwo rolne nie jest przedmiotem dzierżawy czy dochodu, jak również nie są pobierane z tytułu posiadania gospodarstwa żadne dopłaty w tym dopłaty unijne. Jak wynika z wniosku posiadane nieruchomości zostały przez skarżącego zgłoszone w biurze nieruchomości do sprzedaży bądź zamiany (dom) oraz sprzedaży lub innych propozycji (gospodarstwo rolne), jak na razie bez rezultatu. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Argumentując wniosek skarżący podniósł, iż nie pracuje, znaczną część renty wydatkuje na lekarstwa. Intensywnie się leczy, często przebywa w szpitalach, w ostatnim okresie przebył dwie operacje. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 05.11.2008r., T. A. wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń w zakresie: miesięcznych wydatków, wyjaśnień w jaki sposób wykorzystywana była od daty nabycia nieruchomość rolna i jaki uzyskiwany był z niej dochód, wyjaśnień kiedy zostały zgłoszone do sprzedaży posiadane nieruchomości oraz jaka ma być cena ich nabycia, przedłożenia umów zawartych z biurem nieruchomości, przedłożenia rachunków bankowych oraz oświadczenia w zakresie ewentualnych polis ubezpieczeniowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawca przedstawił umowę zawartą z Biurem Nieruchomości "[...]" dotyczącą sprzedaży nieruchomości rolnej zawartą w dniu 17.04.2008r., przedstawił dokument (przekaz pocztowy) potwierdzający wysokość otrzymywanej renty – 583 zł, dwie karty informacyjne leczenia szpitalnego, historię transakcji konta osobistego oraz konta walutowego za okres 4 miesięcy wykazujące saldo na każdy 9 dzień miesiąca w wysokości 0 zł. Ponadto wnioskodawca oświadczył, iż nie jest przez nikogo wspierany finansowo jak i rzeczowo, jak również on sam nie ma nikogo na utrzymaniu. Nie posiada polis ubezpieczeniowych. Ponadto dużo wydatkuje na lekarstwa i leczenie około 300 zł. Reszta pieniędzy musi starczać na wyżywienie, środki czystości, ubranie, prąd i inne. W związku z tym, że środków finansowych nie wystarcza wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Odnośnie gospodarstwa rolnego skarżący wskazał, że opiekują się nim i uprawiają sąsiedzi I. i A. K. , a obecnie ich syn D. K.. Uprawiają tam na zmianę zboże oraz ziemniaki. Nie pobierają od skarżącego żadnych opłat, jak również on nie pobiera żadnych opłat od nich np. dzierżawy. Nie pobiera też dopłat bezpośrednich. Dodał również, iż po sprzedaży tej nieruchomości podejmie decyzję, czy wyremontuje dom, czy będzie próbował nabyć ( po sprzedaży dwóch nieruchomości) kawalerkę lub małe mieszkanie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jeśli natomiast osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w świetle art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznawane jest prawo pomocy w zakresie częściowym. Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, strona powinna zatem należycie go uzasadnić. Rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Oceniając stan majątkowy skarżącego zgodzić można się jedynie, iż otrzymywane przez niego świadczenie rentowe nie jest rzeczywiście wysokie, wynosi bowiem 580 zł netto. Na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego wpływ mają jednakże także inne okoliczności. Zauważyć należy, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego – nieruchomości rolnej oraz domu, który musi zostać uwzględniony przy badaniu ogólnej sytuacji finansowej. Posiadanie majątku w postaci nieruchomości rolnych wiąże się bowiem z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Nie wyjaśnione jednakże pozostały przyczyny, z powodu których skarżący nie wykorzystuje nieruchomości rolnej czy to poprzez uprawę, czy dzierżawę. Jak wynika z jego oświadczenia nieruchomość ta zawsze, tj. najprawdopodobniej od momentu jej nabycia (1994r.) uprawiana i wykorzystywana była przez I. i A. K. – nieodpłatnie. Niewyjaśniona pozostała zatem dość nietypowa sytuacja nieodpłatnego uprawiania gruntów, w sytuacji trudności finansowych skarżącego. Ponadto zauważyć należy, iż gospodarstwo rolne może być w każdym czasie spieniężone, w tym celu skarżący zawarł odpowiednią umowę z biurem nieruchomości, tym samym jest ono potencjalnym źródłem pozyskania środków finansowych. Odnośnie drugiej nieruchomości, tj. domu w którym zamieszkuje wnioskodawca, przypuszczać należy, iż stanowi on znaczną wartość (majątek), biorąc pod uwagę jego lokalizację, metraż oraz okoliczność, iż jest to zaledwie 20-letnia nieruchomość. Ponadto dodać należy, iż w przeciwieństwie do oświadczenia skarżącego zawartego w formularzu wniosku, nieruchomość ta nie została zgłoszona do sprzedaży, o czym świadczy nie przedłożenie odpowiedniej umowy oraz późniejsze oświadczenie skarżącego, iż po sprzedaży gospodarstwa rolnego zdecyduje czy wyremontować budynek czy kupić mieszkanie. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w świetle potencjalnych możliwości utrzymania domu. Trudno bowiem uznać za wiarygodne, iż osoba utrzymująca się z renty w wysokości 580 zł, wydatkująca 300 zł na leczenie, prowadząca samodzielne gospodarstwo domowe, nie korzystająca z niczyjej pomocy, jest w stanie ponosić koszty utrzymania nieruchomości, która z samej swej istoty generuje większe koszty (energia, ogrzewanie, woda, podatek od nieruchomości) niż np. małe mieszkanie. Wskazać w tym miejscu należy, iż skarżący nie przedstawił zestawienia miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem, stwierdzając lakonicznie, iż reszta pieniędzy musi wystarczyć na wyżywienie, ubranie, środki czystości, energię i inne. Wobec braku określenia miesięcznych wydatków skarżącego trudno jest ocenić jaka jest jego sytuacja majątkowa. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jego dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez niego pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez niego wydatków. Dlatego też, oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację materialną, stwierdzić należy, iż nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Nieracjonalna jest bowiem sytuacja, w której wnioskodawca posiadający majątek nie wykorzystuje go (przez uprawę ziemi, czy przez dochód z dzierżawy), a jednocześnie żąda aby koszty sądowe ponosił za niego Skarb Państwa. Ponadto jak wspomniano wyżej nieruchomość ta może zostać w każdej chwili spieniężona. Dodatkowo na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy wpływ miało, nie wyjaśnienie kwestii wydatków i kosztów utrzymania skarżącego oraz kosztów utrzymania domu. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.