I SA/Ol 416/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.M.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 100 (sto) zł; 2) w pozostałym zakresie oddalić wniosek. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 lipca 2011 r. J.M.B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że bardzo trudna sytuacja materialna, w której się obecnie znajduje, jest wynikiem działań organu podatkowego. Dochody z prowadzonej przez Niego działalności gospodarczej są nieregularne, co zakłóca utrzymanie płynności finansowej. Oświadczył, że jest współwłaścicielem działki o pow. 851 m² zabudowanej domem o pow. 110 m². Jest również współwłaścicielem samochodu marki Mercedes Benz 312D, rok prod. 1996. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 690,07 zł brutto miesięcznie oraz z tytułu "rezerw pożyczkowych" otrzymanych od rodzeństwa w wysokości 1.500 zł brutto miesięcznie. Obciążają Go zobowiązania z tytułu pożyczek zaciągniętych w bankach na podtrzymanie prowadzonej działalności. Do wniosku strona dołączyła zestawienie przychodów i wydatków z prowadzonej działalności gospodarczej pod firmą A, z którego wynikało, że w okresie styczeń – maj 2011 r. dochód wyniósł 3.450,37 zł. W odpowiedzi na skierowane przez Sąd w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., wezwanie do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, skarżący podał, iż ponosi następujące miesięczne wydatki na utrzymanie: energia elektryczna – 75,70 zł, gaz – 33,80 zł, woda i kanalizacja –149,16 zł, telefon – 33,43 zł, wywóz odpadów – 41,90 zł, podatek od nieruchomości – 48 zł, potrzeby bytowe – 260 zł, opał – 102,50 zł. Ponadto spłaca raty dwóch pożyczek w łącznej wysokości 1.764,15 zł miesięcznie. Wyjaśnił także, iż w pierwszym półroczu 2011 r. uzyskał pomoc od rodzeństwa w kwocie 15.000 zł. Kwotę tę wydatkował na spłatę zaległości "prywatnych", częściowo na spłatę należności wobec ZUS, ponadto na ubezpieczenia pojazdów oraz zakup opału. Dodał, że pomoc tę będzie musiał zwrócić. Wskazał, iż współwłaścicielką nieruchomości jest siostra, która pomaga w utrzymaniu obejścia i niezbędnych remontach, nie ponosi jednak wykazanych w oświadczeniu wydatków. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia wnioskodawca wskazał, że pomoc od rodziny w kwocie 15.000 zł przeznaczył na spłatę zaległych zobowiązań publicznoprawnych wobec ZUS, Urzędu Skarbowego i gminy oraz częściowo zwrócił dług bratu. Resztę zobowiązania musi odpracować. Jak wskazał, rezerwy z pożyczki skończyły się w sierpniu br., a obecnie rytmika płatności jest mocno zachwiana na skutek niepłaconych zobowiązań publicznoprawnych. Z powodu nieopłacenia składek na ubezpieczenie strona nie może kontynuować leczenia dróg oddechowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 tej ustawy, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04, (niepubl.), zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin publicznych stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób na współobywateli. W orzecznictwie sądowym akcentuje się również konieczność wszechstronnego uwzględnienia sytuacji materialnej osób ubiegających się o zwolnienia od kosztów sądowych, w tym zwłaszcza w kontekście ilości wnoszonych skarg oraz związanego (postanowienie NSA z dnia 2 marca 2006 r., sygn. akt I FZ 54/06). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec potwierdzonej złożonymi dokumentami, aktualnej trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy (m.in. z uwagi na wysokość osiąganych przez Niego dochodów z działalności gospodarczej), złożony wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 100 zł. Dokonując częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd miał również na względzie, że strona skarżąca ma obowiązek poniesienia kosztów w innej sprawie, która toczy się przed tutejszym Sądem (sprawa o sygn. akt I SA/Ol 415/11). W świetle danych ujętych we wniosku oraz w przedłożonych dokumentach brak jest natomiast podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżący nie ma żadnej możliwości sfinansowania przynajmniej części kosztów sądowych. Tym bardziej w sytuacji, gdy jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jest współwłaścicielem nieruchomości o pow. 851 m² zabudowanej domem o pow. 110 m² oraz samochodu marki Mercedes Benz 312D, rok prod. 1996. Uwzględnieniu w całości wniosku skarżącego stał również na przeszkodzie fakt regulowania przez Niego zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowego na Skarb Państwa. Ponadto, o posiadaniu przez skarżącego odpowiednich środków finansowych, które umożliwiają spłatę zobowiązań, świadczyć może zdaniem Sądu, udzielenie Mu pożyczek przez banki. Wnioskodawca posiada zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli ma możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania, zaoszczędzić część swojego dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Uznać zatem należy, że skoro ma możliwości spłacania pożyczek zaciągniętych wobec banków, jak również u rodzeństwa, powinien też zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Mając na uwadze wysokość ciążących na stronie zobowiązań cywilnoprawnych, wysokość kosztów sądowych, do których uiszczenia strona została zobowiązana w niniejszej sprawie (100 zł) nie wydaje zaś się być nadmiernie wygórowana. Reasumując, z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżącego, nie wynika, aby zasadnym było zwolnienie Go w całości z obowiązku poniesienia kosztów postępowania sądowych. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia tych kosztów, tj. w kwocie jak wyżej. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.