I SA/Ol 418/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. i F. Ł. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. i F. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zmiany decyzji ostatecznej w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008r. postanawia: 1) zwolnić skarżących od kosztów sądowych 2) ustanowić dla nich adwokata Wnioskiem z dnia 14 stycznia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżący W. i F. Ł. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżących formularza wniosku o stanie majątkowym i rodzinnym wynika, iż są oni rolnikami i prowadzą gospodarstwo rolne. Skarżący mają na utrzymaniu troje dzieci w wieku szkolnym. Są właścicielami ½ budynku mieszkalnego o powierzchni 83 m 2, stodoły i obory. W ramach gospodarstwa rolnego posiadają 8,77 ha ziemi. Część ziemi – 0,9 ha oddali w użytkowanie w zamian za płacenie podatku rolnego. Oświadczyli, iż pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z zysku z gospodarstwa rolnego. Przychód z produkcji z gospodarstwa rolnego za rok 2008 wyniósł 23.692,59 zł, wydatki według faktur i opłat wyniosły w tymże roku 18.533,90 zł. Tym samym uzyskany dochód wyniósł 5.158,69 zł, co daje kwotę 430 zł miesięcznie na rodzinę. W miesiącu styczniu 2009r. zysk ze sprzedaży mleka wyniósł 514 zł. Skarżący korzystają z pomocy opieki społecznej w "[...]", otrzymują zasiłki na dzieci w łącznej kwocie 272 zł miesięcznie. Argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazali, że koszty utrzymania rodziny oraz gospodarstwa rolnego są bardzo wysokie i pochłaniają bieżące wpływy z produkcji. Zarządzeniem z dnia 6 lutego 2009r. do akt niniejszej sprawy został włączony odpis pisma skarżących złożony w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy w sprawie o sygn. II SA/Ol 160/08 wraz z kserokopiami załączników. Z wskazanych dokumentów źródłowych wynika, iż w 2008 r. wpływy skarżących z produkcji rolnej (ze sprzedaży żywca i mleka, w tym dla sąsiadów) wyniosły łącznie 21.058,69 zł, wydatki - 18.533,90 zł, a zysk - 2.524,79 zł. Dodatkowo otrzymali zwrot akcyzy paliwowej w łącznej kwocie 641,61 zł. Wskazali, iż zysk zużywany jest na najpilniejsze potrzeby życiowe, tzn. po opłaceniu niezbędnych opłat, na żywność i leki. Obecnie za mleko otrzymali łącznie 544 zł. Z kwoty tej nie są jednak w stanie zapłacić składki KRUS w wysokości ponad 500 zł, płatnej do końca stycznia 2009 r., opłacili jedynie prąd i wodę w łącznej wysokości ok. 180 zł. Za trzy miesiące skarżący spodziewają się otrzymać dopłatę gruntową za 2008 r. w kwocie ok. 4.000 zł, którą zamierzają przeznaczyć na następujące opłaty: składka KRUS, podatek, ubezpieczenie, paliwo oraz niezbędne potrzeby życiowe, a także zwrot pożyczki w kwocie 2.000 zł zaciągniętej na koszty sądowe w 2008 r. Otrzymanie tej dopłaty nie jest jednak pewne. Ze sprzedaży 2 krów i 2 byków spodziewają się otrzymać zapłatę w II połowie 2009 r. na uzupełnienie wszystkich opłat i kosztów produkcji rolniczej w 2009 r. Wskazali jednocześnie, iż za 2008 r. nie przyznano im dopłat. Wydatki miesięczne związane z prowadzeniem działalności rolniczej (składki KRUS, podatek, paliwo, ubezpieczenie, woda, energia, opłata za zlewnię) wynoszą średnio 1.000 zł, również utrzymanie rodziny (żywność, leki, odzież, szkoła, opłaty niezbędne) kosztuje minimum 1.000 zł. W 2008 r. w związku ze sprawami prowadzonymi w sądach powszechnych skarżący ponieśli koszty, nie licząc wydatków na listy polecone, ksero i innych, w kwocie ponad 2.200 zł z zaciągniętej na ten cel pożyczki. Do przedmiotowego pisma załączone zostały kserokopie wyciągów z rachunku bankowego skarżącej z okresu od października do grudnia 2008 r. oraz dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków związanych z prowadzeniem spraw sądowych (koszty sądowe, usługi ksero). Dodatkowo w wykonaniu wezwania wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wskazali, iż posiadany rachunek bankowy jest wspólny, obojga małżonków i jedyny jaki posiadają. Skarżący F. Ł. nie posiada odrębnego rachunku bankowego. Przedstawiony wyciąg z tego rachunku za miesiąc styczeń 2009r. potwierdza wysokość uzyskiwanych dochodów tj. 502 zł z tytułu sprzedaży mleka Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w "[...]". Oświadczyli również, iż w styczniu zapłacili za energię 138,50 zł, opłacili obowiązkowe ubezpieczenie PZU 180 zł, zalegają z zapłatą na rzecz KRUS 520 zł, zalegają z opłatą za zlewnię za styczeń i luty br. – po 100 zł miesięcznie. Nie uregulowali również płatności za gaz oraz paliwo zakupione dla nich przez brata F. Ł.. Wyjaśnili ilość (22 szt ) i rodzaj posiadanego żywego inwentarza wskazując przy tym, przeznaczenie (na sprzedaż, na wymianę, na własne potrzeby) wykazanych zwierząt. Odnośnie maszyn rolniczych skarżący nie potrafili określić, wartości szacunkowej sprzętu z uwagi na jego zużycie, rok produkcji (stare) oraz częste usterki. Wskazali, iż posiadają samochód VW Golf rok produkcji 1991, który służy do wożenia mleka. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżących stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nich zakresie. Wskazać należy, iż skarżący, na których to spoczywa ciężar udowodnienia, iż znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, w wystarczający sposób uwiarygodnili swoją rzeczywistą sytuację materialną, bytową i rodzinną, wykazując, iż jest ona na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Jak wynika z oświadczeń skarżących prowadzą oni gospodarstwo rolne, na które składają się uprawa gruntów i hodowla inwentarza. Środki finansowe pozyskują z tytułu upraw, produkcji mleka i żywca, a także z tytułu płatności do gruntów rolnych. Dodatkowo otrzymują pomoc społeczną w postaci świadczeń w formie zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku na trójkę dzieci w ogólnej kwocie 272 zł miesięcznie. Jak podnoszą skarżący pozyskiwane wpływy są niwelowane przez niezbędne wydatki, jakie rodzina jest zmuszona ponieść. Skarżący ponadto podali, iż w latach 2007-2008 opłacali koszty postępowania cywilnego z zaciągniętych na ten cel pożyczek. Dodatkowo borykają się z problemem regularnego opłacenia niezbędnych kosztów utrzymania takich jak opłata za gaz, paliwo, ubezpieczenie KRUS. W tej sytuacji uznano, iż skarżący wykazali, że nie posiadają dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, co jest przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Sytuacja materialna wnioskodawców jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia obciążeń związanych z udziałem strony w sprawie. Natomiast zauważona rozbieżność jaka wynikła przy podaniu dochodu za rok ubiegły ( pomiędzy sprawami: I SA/Ol 418-419/08, a sprawą II SA/Ol 160/08), nie zmienia trudnej sytuacji finansowej skarżących w sposób, który umożliwiałby skarżącym poniesienie chociażby części kosztów sądowych. Uzyskiwane przez rodzinę środki finansowe, po uwzględnieniu niezbędnych wydatków są bowiem na tyle niskie, że nie pozwalają na poniesienie obecnie jakichkolwiek kosztów postępowania. Trudnej sytuacji materialnej nie zmienia fakt, że skarżący dysponują majątkiem nieruchomym w postaci połowy domu oraz nieruchomości rolnych i prowadzą działalność rolniczą. W związku z powyższym na podstawie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. orzec należało jak w sentencji.