I SA/Ol 419/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. U.-W. reprezentowanej przez pełnomocnika F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. U.-W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2011r. skarżąca T. U.-W., reprezentowana przez pełnomocnika F. W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez pełnomocnika skarżącej formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz synem. Otrzymuje emeryturę w wysokości 784,96 zł, natomiast mąż z tytułu renty uzyskuje dochód w wysokości 420,63 zł, syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Łączny dochód rodziny wynosi 1.205,59 zł. Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej o powierzchni 0,47 ha oraz obiektu szklarniowego o powierzchni 600 m2 nieczynnego od 1990r. Innego majątku nie posiada. W złożonym wniosku pełnomocnik wyjaśnił, iż na koszty utrzymania gospodarstwa domowego składają się: podatek od nieruchomości, zakup opału na ogrzewanie domu, opłaty za energię elektryczną, telefon, wywóz odpadów stałych, koszty zakupu środków czystości, opłata za wodę i zakup lekarstw oraz utrzymanie trojga osób. Nadto pełnomocnik oświadczył, iż uzyskiwany dochód z tytułu renty w kwocie 420,63 zł został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bezprawnie. Wskazał, iż otrzymywany dochód nie pozwala na opłacenie adwokata z wyboru, jak i opłacenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Do oświadczenia załączył odpisy przekazów pocztowych, potwierdzających wysokość uzyskiwanych świadczeń. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych własnych oraz członków rodziny, pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń –czerwiec 2011r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania działki rolnej o powierzchni 0,47 ha oraz szklarni, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanych ewentualnie dochodów z działalności rolniczej lub dochodów o charakterze okresowym przez skarżącą, a także osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy syn M. W. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało przedłożyć zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie czy pod jej adresem zamieszkania jest lub była prowadzona działalność gospodarcza pod nazwą: "Usługi budowlane. D. W.", a jeśli tak, to jaki stosunek łączy lub łączył skarżącą ze wskazaną osobą i czy w związku z powyższym uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeżeli tak należy wskazać ich wysokość (pytanie w tej kwestii zostało zadane z uwagi na informacje dostępne w dniu 27 czerwca 2011 r. na stronach internetowych: "[...]" "[...]" - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawczyni, określających jej sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej wyraził swoje niezadowolenie z powodu wzywania skarżącej do dostarczenia dodatkowych dokumentów i informacji. Stwierdził, iż kwota wpisu w przedmiotowej sprawie wynosi 100 zł. Nadto uznał, iż żądanie ujawnienia wysokości ponoszonych wydatków w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego jest niezgodne z ustawą z dnia 17 czerwca 2002 r. o ochronie danych osobowych, a w szczególności z art. 1 oraz art. 23 w związku z art. 7 pkt 2. W związku z powyższym "odstąpił od ujawnienia żądanych danych osobowych, sposobu wykorzystania środków pieniężnych na życie itp.". Oświadczył również, iż nie posiada rachunku bankowego, podobnie F. W.. Dodatkowo wskazał, iż w jego ocenie powyższe żądanie jest "wymuszaniem przez referendarza sądowego ujawnienia informacji bankowej" co jest przestępstwem ściganym z urzędu. Odnośnie posiadanej działki rolnej pełnomocnik skarżącej podał, iż w latach 1979-1986 została zabudowana budynkiem mieszkalnym, obiektami szklarniowymi, na pozostałej części znajduje się przydomowy ogródek, plac zabaw dla dzieci oraz część rekreacyjna. Wyjaśnił nadto, iż nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanej działki. Wyjaśnił też, że syn M. W. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku i od wielu lat poszukuje pracy. Odnośnie przedstawienia stosownego zaświadczenia wskazał, iż referendarz sądowy winien zwrócić się do właściwego organu w tej sprawie. Oświadczył także, że syn D. W. zamieszkuje w Ś. przy ul. K., prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Nadto zdaniem pełnomocnika wnioskodawczyni złożyła wystarczającą ilość informacji i dokumentów w formularzu PPF uprawniających ją do żądania przyznania prawa pomocy. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 27 czerwca 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez pełnomocnika strony oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 czerwca 2011 r. nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy stwierdzić, że wnioskodawczyni nie odniosła się do wezwania z dnia 27.06.2011r. Nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżąca nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą skarżącej jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawczyni żąda, aby całe koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji winna w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawczyni, iż spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to skarżąca winna poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić jej aktualną sytuację życiową i materialną. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawczynię dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącej było zestawienie wysokości jej miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W złożonym formularzu pełnomocnik skarżącej podał jedynie z jakiego tytułu ponosi wydatki, nie podał natomiast ich wysokości. Dodatkowo poprzez nie złożenie odpowiednich dokumentów (rachunków, faktur, paragonów itp.) nie uwiarygodnił ponoszenia wykazywanych przez stronę kosztów utrzymania. Wzywając do określenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania rodziny, referendarz sądowy w wystosowanym wezwaniu, podał przykładowe rodzaje ewentualnych wydatków, dając wnioskodawcy możliwość wyszczególnienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny. W sytuacji barku informacji na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania brak jest możliwości m.in. ustalenia czy z uzyskiwanego dochodu po opłaceniu niezbędnych kosztów skarżącej pozostają środki pieniężne, z którym ewentualnie mogłaby opłacić koszty sądowe i koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Zaś możliwości finansowe referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Tak jak wyjaśniono wyżej dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej niewystarczające okazało się poprzestanie na wykazaniu jedynie niskich dochodów rodziny, czy też poprzestaniu na oświadczeniu, że z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej nie uzyskuje dochodów. Niewystarczające okazało się również wykazanie jedynie rodzaju ponoszonych kosztów bez określenia ich wysokości. Dla rzetelnego rozpoznania wniosku konieczne było ustalenie wysokości ponoszonych wydatków w celu konfrontacji z uzyskiwanymi dochodami. Istotne było również ustalenie czy ponoszone wydatki nie przekraczają uzyskiwanych dochodów. Wystarczyło zatem złożyć odpowiednie oświadczenie w zakresie wysokości poszczególnych kosztów utrzymania, a także w miarę możliwości i posiadania przedłożyć dokumenty potwierdzające ponoszone koszty i ich wysokość. Podobnie konieczne było ustalenie czy uzyskiwane dochody są jedynymi dochodami gospodarstwa domowego. Nie można zatem uznać, aby skarżąca prawidłowo wykonała wezwanie referendarza sądowego, a w konsekwencji, aby wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto nie można się zgodzić z pełnomocnikiem skarżącej, że wezwanie w zakresie przedłożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień było naruszeniem jej praw czy próbą nadmiernego ingerowania w jej życie osobiste. Także niezasadne są zarzuty naruszenia art. 1 oraz art. 23 w związku z art. 7 pkt 2 ustawy o ochronie danych osobowych. W orzecznictwie sądowym ugruntował się pogląd, iż prawo do ochrony danych osobowych, jako jeden z elementów prawa do ochrony własnej prywatności, ma swoje źródło w przepisach, art. 47, art. 49, art. 50 i art. 51 Konstytucji RP. W praktyce prawo do ochrony danych osobowych ulega ograniczeniu z uwagi na interes publiczny lub usprawiedliwiony interes innych osób, czyli nie jest to prawo o charakterze absolutnym, jak większość praw chronionych konstytucyjnie. Nie można też tak rozumieć przepisów ustawy, że udostępnienie danych osobowych dotyczących sytuacji materialnej wnioskodawcy starającego się o przyznanie prawa pomocy, narusza dobro tej osoby, gdyż byłoby to niczym nieuzasadnione jej uprzywilejowanie. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy liczyć się z jego konsekwencjami, a także z tym, że obowiązkiem wnioskodawcy będzie uwiarygodnienie złożonych oświadczeń w formularzu wniosku poprzez m.in. złożenie stosowych dokumentów. Ochrona dóbr jednych nie może się odbywać kosztem naruszania praw innych, co można pośrednio, bądź bezpośrednio wywieźć z wielu przepisów Konstytucji RP (art. 2, art. 22, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 83). Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i wszystkich oświadczeń, do których złożenia skarżąca została wezwana spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.