I SA/Ol 42/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. K. "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące styczeń 2007r. oraz od lipca do grudnia 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wyrokiem z dnia 28 listopada 2012r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. B. K. "[...]" na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]". Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca J. B. K. reprezentowana przez radcę prawnego A. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi kasacyjnej. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką mieszkania o powierzchni 38 m2. Oświadczyła, iż z działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości około 4.000 zł brutto tj. 3200 zł netto. Argumentując wniosek skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania bowiem poza mieszkaniem obciążonym hipoteką nie posiada żadnego majątku trwałego ani oszczędności czy też innych zasobów finansowych. Z uzyskiwanego dochodu ponosi stałe wydatki w wysokości ok. 2.200 zł, na które składają się czynsz i eksploatacja mieszkania, spłata rat kredytu hipotecznego, debetu, kart kredytowych oraz koszty leczenia. Na inne niezbędne koszty utrzymania pozostaje wnioskodawczyni kwota 1000 zł miesięcznie. Dodatkowo oświadczyła, że również sytuacja finansowa firmy "[...]" jest w obecnej chwili niekorzystna z powodów niezależnych od strony. Wskazała, że dostępny wynik finansowy za rok 2012r. będzie znany około 1 marca 2013r. Wnioskodawczyni podniosła również, że zła kondycja finansowa jej firmy wynika z decyzji organów celnych, zabezpieczenia wierzytelności oraz przywłaszczenia pieniędzy przez pracowników jej firmy. Do złożonego wniosku skarżąca załączyła kserokopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na kwotę 221.062,31 zł, kserokopie trzech wyroków SR, Wydziału II Karnego, potwierdzające okoliczność przywłaszczenia powierzonego mienia na szkodę J. K. oraz orzekających środki karne w postaci obowiązku naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej środków pieniężnych, kserokopie trzech oświadczeń pracowników w przedmiocie przywłaszczenia pieniędzy na szkodę skarżącej oraz zobowiązujące do zwrotu pieniędzy, kserokopię raportu obciążeń dla Działu Księgowości. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 29.01.2013 r. skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i prywatnych) za ostatnie trzy miesiące (listopad-grudzień 2012r., styczeń 2013r.) wraz z potwierdzeniem o zablokowaniu kont, lub czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - zeznań podatkowych za lata 2011, 2012 (w przypadku sporządzenia deklaracji za 2012r.), - wyciągu z księgi przychodów i rozchodów określającego wysokość uzyskanego przychodu, poniesionych kosztów oraz wysokości dochodu za rok 2012, - ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2012 - deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie zestawienia miesięcznych wydatków związanych z własnym utrzymaniem ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, czynsz, telefon, Internet, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty leczenia, lekarstw, ewentualne koszty eksploatacji samochodu, raty pożyczek, kredytów, itp.), w miarę możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, - przedłożenia umowy zawartej z pełnomocnikiem, w przypadku braku umowy pisemnej określenia wysokości i sposobu zapłaty za usługę prawną, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy przywłaszczone przez pracowników pieniądze, zostały skarżącej zwrócone, czy szkoda została naprawiona, jeżeli tak to w jaki sposób, kiedy lub w jakim zakresie, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie ewentualnego posiadania przez skarżącą polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek. Jednocześnie skarżącą pouczono, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 29 stycznia 2013r., do dnia wydania niniejszego postanowienia. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić także należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych oraz wyczerpujących danych, koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 29 stycznia 2013r. zwrócono się do wnioskodawczyni o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, do dnia wydania niniejszego orzeczenia skarżąca nie nadesłała żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (por. postanowienie WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 966/07 z dnia 13.02.2008r. publ. CBOIS). W ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącej było uwiarygodnienie ponoszonych wydatków, ze szczegółowym wyjaśnieniem ich wysokości oraz rodzaju (ich wyszczególnienie zawarto w wezwaniu). Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. Skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków wykazanych w formularzu PPF takich jak: czynsz, raty kredytu, zaległości na kartach kredytowych, spłata debetu, koszty leczenia i innych. W konsekwencji zarówno fakt ponoszenia jak i ich wysokość wykazywana w formularzu PPF, nie została uwiarygodniona. Podkreślić przy tym należy, iż uzyskanie takich dokumentów nie wiązałoby się ze szczególnymi trudnościami dla wnioskodawczyni, powinna ona bowiem posiadać dowody poniesienia powyższych kosztów. Skarżąca nie przedstawiła również wykazów z rachunków bankowych, których analiza umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi ewentualnie przez skarżącą środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Z analizy rachunków bankowych wynika bowiem wysokość oraz rodzaj ponoszonych wydatków. Istotne w przedstawionej przez skarżącą sytuacji było m.in. uwiarygodnienie posiadanych zobowiązań oraz wyjaśnienie przyczyn zadłużenia na kartach kredytowych, czy istniejącego debetu oraz jego wysokości. Skarżąca nie złożyła też oświadczenia, że takich rachunków nie posiada. Nieuwiarygodniona pozostała okoliczność złej kondycji finansowej firmy skarżącej. Samo oświadczenie w tym zakresie nie jest wystarczające w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej. W celu potwierdzenia złożonych wyjaśnień, a także w celu oceny faktycznej sytuacji finansowej podmiotu, która przekłada się na sytuację materialną wnioskodawczyni, strona została wezwana, do przedłożenia wyciągów z rachunków firmowych, wyciągu z księgi przychodów i rozchodów, ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2012, deklaracji VAT-7 za ostatnie cztery miesiące. Nie odpowiadając na wezwanie i nie przedstawiając dokumentów źródłowych dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca uniemożliwiła zweryfikowanie podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy twierdzeń o trudnościach finansowych w prowadzonej przez nią firmie. Istotna dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni była aktualna kondycja finansowa prowadzonej przez nią działalności, którą to można było ustalić na podstawie żądanych dokumentów. Uchylanie się od przedłożenia wymaganych dokumentów powoduje z jednej strony brak możliwości dokonania rzeczywistej oceny sytuacji majątkowej skarżącej, a z drugiej strony powoduje powstanie wątpliwości, czy sytuacja ta jest aż tak trudna oraz czy potwierdza sytuację wykazaną w formularzu wniosku. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy zobligowana jest przedstawić nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. W przypadku braku określonych dokumentów należało wyjaśnić lub uprawdopodobnić przyczyny ich nieposiadania. Istotne dla oceny możliwości uiszczenia przez skarżącą kosztów sądowych było również wyjaśnienie naprawienia w stosunku do niej szkody powstałej poprzez przywłaszczenie pieniędzy, a wyrządzonej przez pracowników jej firmy. W świetle bowiem ich oświadczeń w przedmiocie naprawienia szkody, w tym również orzeczenia w stosunku do nich przez Sąd środka karnego w postaci obowiązku naprawienia szkody przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej odpowiednich kwot pieniężnych, istotne było czy doszło do naprawienia szkody, a tym samym zwrotu pieniędzy. Z przedłożonych dokumentów wynikało, iż pracownicy zobowiązani są do zwrotu skarżącej - kwoty około 63.787 zł. Z okoliczności nieuczciwego i przestępczego zachowania pracowników nie wynika, zdaniem rozpoznającego niniejszy wniosek, jedynie trudna sytuacja finansowa firmy, lecz również posiadanie przez skarżącą wierzytelności, które mogą być wyegzekwowane. Ustalenie ewentualnego zwrotu powyższej kwoty lub jej części było istotne dla oceny sytuacji finansowej skarżącej. Posiadanie wierzytelności kształtuje sytuację majątkową skarżącej po stronie aktywów i podlega ocenie zmierzającej do ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. W sytuacji nie udzielenia odpowiedzi na wezwanie, nie została również wyjaśniona kwestia ewentualnej zapłaty przez skarżącą za usługi reprezentującego ją radcy prawnego. Okoliczność powyższa również kształtuje obraz możliwości finansowych wnioskodawczyni i powinna być wykazana przez osobę ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzyskanie powyższych danych było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego, dochodów, wydatków, kondycji finansowej firmy, ewentualnego wyegzekwowania wierzytelności nie jest możliwe stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych czy ich części. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić natomiast podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Brak udzielenia przez skarżącą informacji na temat jej sytuacji materialnej we wskazanym wyżej zakresie, uniemożliwia w ocenie Referendarza sądowego stwierdzenie, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Uniemożliwia bowiem ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.