I SA/Ol 420/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. W. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2011r. skarżący F. W. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez wnioskodawcę formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 420,63 zł jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 784,96 zł, syn jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. Łączny dochód rodziny wynosi 1.205,59 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 160 m2, działki rolnej o powierzchni 0,47 ha oraz obiektu szklarniowego o powierzchni 600 m2 nieczynnego od 1990r. Innego majątku nie posiada. W złożonym wniosku wnioskodawca wyjaśnił, iż na koszty utrzymania gospodarstwa domowego składają się: podatek od nieruchomości, zakup opału na ogrzewanie domu, opłaty za energię elektryczną, telefon, wywóz odpadów stałych, koszty zakupu środków czystości, opłata za wodę i zakup lekarstw oraz utrzymanie trojga osób. Nadto oświadczył, iż uzyskiwany dochód z tytułu renty w kwocie 420,63 zł został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, w związku toczącym się postępowaniem egzekucyjnym na wniosek PINB. Wskazał, iż otrzymywany dochód nie pozwala mu na opłacenie adwokata z wyboru, jak i opłacenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Do oświadczenia załączył odpisy przekazów pocztowych, potwierdzających wysokość uzyskiwanych świadczeń. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów takich jak: - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny ( np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, raty pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, –przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych własnych oraz członków rodziny, pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (styczeń –czerwiec 2011r.), - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania działki rolnej o powierzchni 0,47 ha oraz szklarni, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie uzyskiwanych ewentualnie dochodów z działalności rolniczej lub dochodów o charakterze okresowym przez skarżącego, a także osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy syn M. W. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało przedłożyć zaświadczenie potwierdzające tę okoliczność, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie czy pod jego adresem zamieszkania jest lub była prowadzona działalność gospodarcza pod nazwą: "Usługi budowlane. D. W.", a jeśli tak, to jaki stosunek łączy lub łączył go ze wskazaną osobą i czy w związku z powyższym uzyskuje jakiekolwiek dochody, jeżeli tak należy wskazać ich wysokość (pytanie w tej kwestii zostało zadane z uwagi na informacje dostępne w dniu 27 czerwca 2011 r. na stronach internetowych: "[...]", "[...]" - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyraził swoje niezadowolenie z powodu wzywania go do dostarczenia dodatkowych dokumentów i informacji. Stwierdził, iż "odmawia jakichkolwiek wyjaśnień" w kwestii wysokości ponoszonych wydatków w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, gdyż mogą one być wykorzystane przeciwko stronie i jej rodzinie. Oświadczył również, iż nie posiada rachunku bankowego, podobnie jego żona T. U.W.. Dodatkowo wskazał, iż w jego ocenie powyższe żądanie jest "wymuszaniem przez referendarza sądowego ujawnienia informacji bankowej" co jest przestępstwem ściganym z urzędu. Odnośnie posiadanej działki rolnej skarżący podał, iż w latach 1979-1986 została zabudowana budynkiem mieszkalnym, obiektami szklarniowymi, na pozostałej części znajduje się przydomowy ogródek, plac zabaw dla dzieci oraz część rekreacyjna. Skarżący wyjaśnił nadto, iż nie uzyskuje żadnych dochodów z posiadanej działki. Wyjaśnił też, że syn M.W. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku i od wielu lat poszukuje pracy. Odnośnie przedłożenia stosownego zaświadczenia, skarżący wskazał, iż referendarz sądowy winien zwrócić się do właściwego organu w tej sprawie. Oświadczył także, że syn D. W. zamieszkuje w Ś. przy ul. K., prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Nadto zdaniem wnioskodawcy złożył on wystarczającą ilość informacji i dokumentów w formularzu PPF uprawniających go do żądania przyznania prawa pomocy. Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 27 czerwca 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sadowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r. sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 czerwca 2011 r. nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy stwierdzić, że wnioskodawca nie odniósł się do wezwania z dnia 27.06.2011 r. Wnioskodawca nie nadesłał wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń. W tej sytuacji należało uznać, iż skarżący nie udowodnił dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, rolą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ciężar dowodu w przypadku złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy, który wnosi o udzielenie mu uprawnienia w postaci zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W tym zakresie wnioskodawca żąda, aby całe koszty postępowania poniósł wyłącznie Skarb Państwa, a zatem pośrednio ogół obywateli. W takiej sytuacji wnioskodawca winien w sposób obiektywny wykazać swoją sytuację materialną i życiową. Subiektywne poczucie wnioskodawcy, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Przekonanie to wnioskodawca winien poprzeć stosownymi oświadczeniami, czy też dokumentami, które mogłyby uwiarygodnić aktualną sytuację życiową i materialną wnioskodawcy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącego było zestawienie wysokości jego miesięcznych wydatków. Na ocenę sytuacji finansowej strony ma bowiem wpływ nie tylko wysokość jej dochodów, czy też generalnie uzyskiwanych przez nią pożytków z określonego tytułu, ale również wysokość i rodzaj ponoszonych przez nią wydatków. W złożonym formularzu skarżący podał jedynie z jakiego tytułu ponosi wydatki, nie podał natomiast ich wysokości. Dodatkowo poprzez nie złożenie odpowiednich dokumentów (rachunków, faktur, paragonów itp.) nie uwiarygodnił ponoszenia wykazywanych przez siebie kosztów utrzymania. Wzywając do określenia rodzaju i wysokości kosztów utrzymania rodziny, referendarz sądowy w wystosowanym wezwaniu, podał przykładowe rodzaje ewentualnych wydatków, dając wnioskodawcy możliwość wyszczególnienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny. W sytuacji barku informacji na temat wysokości ponoszonych kosztów utrzymania brak jest możliwości m.in. ustalenia czy z uzyskiwanego dochodu po opłaceniu niezbędnych kosztów skarżącemu pozostają środki pieniężne, z którym ewentualnie mógłby opłacić koszty sądowe i koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika. Podkreślić przy tym należy, że zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Zaś możliwości finansowe referendarz sądowy może ocenić, wyłącznie na podstawie rzetelnie przedstawionych informacji zarówno co do wysokości uzyskiwanych dochodów jak i ponoszonych wydatków. Tak jak wyjaśniono wyżej dla oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego niewystarczające okazało się poprzestanie na wykazaniu jedynie niskich dochodów rodziny, czy też poprzestaniu na oświadczeniu, że z tytułu posiadanej nieruchomości rolnej nie uzyskuje dochodów. Niewystarczające okazało się również wykazanie jedynie rodzaju ponoszonych kosztów bez określenia ich wysokości. Dla rzetelnego rozpoznania wniosku konieczne było ustalenie wysokości ponoszonych wydatków w celu konfrontacji z uzyskiwanymi dochodami. Istotne było również ustalenie czy ponoszone wydatki nie przekraczają uzyskiwanych dochodów. Wystarczyło zatem złożyć odpowiednie oświadczenie w zakresie wysokości poszczególnych kosztów utrzymania, a także w miarę możliwości i posiadania przedłożyć dokumenty potwierdzające ponoszone koszty i ich wysokość. Podobnie konieczne było ustalenie czy uzyskiwane dochody są jedynymi dochodami gospodarstwa domowego. Nie można zatem uznać, aby skarżący prawidłowo wykonał wezwanie referendarza sądowego, a w konsekwencji, aby wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ponadto nie można się zgodzić ze skarżącym, że wezwanie w zakresie przedłożenia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień było naruszeniem jego praw czy próbą nadmiernego ingerowania w jego życie osobiste. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie dostarczenie dokumentów i wszystkich oświadczeń, do których złożenia skarżący został wezwany spowodowało, iż niewyjaśnione zostały wszystkie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy czy to w zakresie całkowitym, czy nawet częściowym. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.