I SA/Ol 420/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 08 sierpnia 2012 r. skarżący R. D. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną E. D. oraz 19 – letnią córką. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika także, że jego żona otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 826,66 zł miesięcznie. Posiadają nieruchomość (dom) o powierzchni 100 m2, oraz nieruchomość rolną – 1,1509 ha. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że wydzierżawia 23,67 ha. Argumentując wniosek skarżący stwierdził, że dochód na jednego członka rodziny z otrzymywanej emerytury i posiadanego gospodarstwa wynosi 293,16 zł miesięcznie. Wskazał, że posiada kredyt, do spłaty pozostała mu kwota 26.127,34 zł. Nadto wyjaśnił, że na miesięczne wydatki składają się raty kredytów w wysokości 790 zł, wydatki na niezbędne leki dla niego i żony oraz opłaty za media ( tj. wodę i energię elektryczną). Do wniosku załączył zaświadczenie Wójta Gminy w przedmiocie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, z którego wynika, że małżonkowie D. są podatnikami łącznego zobowiązania pieniężnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,1509 ha, łączna powierzchnia przeliczeniowa z gospodarstwa wynosi ok. 0,27 ha. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 14 sierpnia 2012 r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: a) oświadczenia o wysokości realnie uzyskiwanych dochodów (ewentualnie ponoszonych strat) z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego za rok 2011 oraz za okres od 01.01.2012 r. do 31.07.2012 r.. W przypadku ponoszenia strat należało wskazać, z jakich środków finansowych pokrywane są ewentualne straty, b) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącego i osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe kont i lokat bankowych za ostatnie sześć miesięcy, w tym rachunków obsługujących spłatę posiadanych kredytów i pożyczek, c) wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym skarżącego i jego rodziny (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, czynsz za dzierżawę itp.). Przedłożenia odpisów dokumentów potwierdzających poniesienie ww. wydatków za okres od 01.01.2012 r. do 31.07.2012 r., w postaci opłaconych rachunków , d) oświadczenia w kwestii posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 31.07.2012 r., e) w związku z faktem prowadzenia gospodarstwa rolnego należało wyjaśnić czy skarżący posiada maszyny rolnicze, jeżeli tak to jakie, w przypadku braku maszyn rolniczych należało wskazać na jakiej podstawie korzysta z potrzebnego mu sprzętu rolniczego i jakie w związku z tym ponosi koszty, (przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w związku z tym kosztów), f) kopii ksiąg rejestracji posiadanych zwierząt; g) zaświadczenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości i rodzaju płatności wypłacanych skarżącemu od 01.01.2011 r. do 31.07.2012 r., h) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić, w ocenie skarżącego, trudną sytuację materialną i życiową. Podkreślić należy, że w wezwaniu tym pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 p.p.s.a). Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 16 sierpnia 2012 r. W wyznaczonym terminie, skarżący nie przedłożył dodatkowych oświadczeń, jak i dokumentów źródłowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Ponadto zauważyć należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sądowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy. Trzeba podkreślić bowiem, iż zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd (referendarza sądowego) o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności ( postanowienie NSA 28.01.2009 r sygn. akt I FZ 525/08, publ. LEX nr 551932). Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy stwierdzić należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenie na urzędowym formularzu wniosku PPF, nie dawało podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie budziło bowiem wątpliwości co do wysokości faktycznie uzyskiwanych dochodów, w związku z oświadczeniem skarżącego o wysokości ponoszonych stałych miesięcznych wydatków. Z przedstawionego bowiem oświadczenia wynikało, że skarżący i jego rodzina utrzymują się z dochodów w wysokości ok. 879,48 zł miesięcznie ( 826,66 zł z tytułu emerytury i 55,82 zł z tytułu dochodu z gospodarstwa). Natomiast z oświadczenia skarżącego wynikało, że z tytułu tylko spłaty rat kredytów ponosi koszty 790 zł, dodatkowo oświadczył, że ponosi koszty zakupu niezbędnych leków oraz wydatki na opłaty za wodę i energię elektryczną. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, konieczne było przedstawienie przez skarżącego dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, bowiem za niewiarygodne uznał wyjaśnienie w kwestii uzyskiwanego dochodu w sytuacji gdy tylko z tytułu spłaty rat kredytów ponosił miesięczny wydatek w wysokości 790 zł, zatem po opłaceniu tych kosztów trzyosobowej rodzinie na utrzymanie pozostawała kwota 89,48 zł, na cały miesiąc. Podkreślić należy, że oświadczenie przedstawione we wniosku było bardzo ogólne i nie pozwalało na określenie realnie uzyskiwanych dochodów, ewentualnie ponoszonych strat z gospodarstwa rolnego. Nie udzielenie zatem wyjaśnień w tej kwestii jak i w kwestii wysokości ponoszonych wydatków, bowiem poza wysokością spłacanych rat kredytów skarżący nie przedstawił wysokości innych ponoszonych kosztów uniemożliwiło ustalenie czy strona spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że w interesie skarżącego było zatem ustosunkowanie się do wszystkich kwestii – zapytań zawartych w wezwaniu, bowiem rolą strony było przedstawienie wiarygodnych oświadczeń i potwierdzenie ich odpowiednimi dokumentami w sytuacji, gdy ubiega się ona o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Nieuzasadnione, w ocenie referendarza sądowego, było również, nie przedstawienie innych oświadczeń jak i dokumentów. W związku z powyższym, w sytuacji nie wywiązania się z ciążącego na skarżącym obowiązku przestawienia pełnych i wiarygodnych wyjaśnień odnośnie aktualnej sytuacji materialnej i życiowej, brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia czy skarżący spełnia ustawowe warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.