I SA/Ol 421/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Ryszard Maliszewski (spr.) Asesor WSA Renata Kantecka Protokolant Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2007r. w Olsztynie sprawy ze skargi A.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych I. Uchyla zaskarżoną decyzję. II. Określa, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/ OI 421/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" r. Nr "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania A.B. od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r. Nr "[...]" odmawiającej umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. w kwocie 619,06 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 158,20 zł, utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że wnioskiem z dnia "[...]" r. A.B. zwróciła się z prośbą o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. W uzasadnieniu wniosku przedstawiła swoją sytuacje materialna i życiową. Mając na uwadze powyższe w toku prowadzonego postępowania podatkowego organy podatkowe stwierdziły, że A.B. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od 13 stycznia 2001r. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z synem S. B., który otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 565.14 zł netto miesięcznie. Nadto ustalono, że A.B. na mocy decyzji MOPS-u z dnia "[...]" r. na okres od 01.09.2005r. do 31.08.2006r. ma przyznany zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz na pokrycie wydatków związanych z dojazdem syna do szkoły w łącznej kwocie 253 zł. Otrzymuje również dodatek mieszkaniowy w wysokości 164,84 zł miesięcznie. Dodatkowo stwierdzono, że zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, w związku z czym ponosi koszty jego utrzymania w wysokości ok. 470-480 zł miesięcznie. Nadto stwierdzono, że posiada zaległości w opłatach czynszowych w kwocie 4.359,03zł ( na dzień 24.02.2006r.). Z uwagi na stan zdrowia ponosi wydatki na leki. Nadto organy podatkowe podkreśliły, że zaległość podatkowa w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. powstała w wyniku zwrotu nadpłaty w wysokości 619,06 zł A.B. wykazanej w zeznaniu podatkowym za 2003r. (PIT-36) z dnia "[...]" r. oraz zwrotu nadpłaty w wysokości 666,26 zł wykazanej w złożonej w dniu 05.02.2004r korekcie do ww zeznania złożonej, która została wypłacona 05.03.2004r. Wobec powyższego za rok 2003r. powstała zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 619,06 zł. Kierując się treścią art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa organy podatkowe stwierdziły , że wydane w tym trybie decyzje mają charakter uznaniowy, co oznacza, że do organu podatkowego należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Uznanie to ograniczone zostało przesłankami "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", od zaistnienia których uzależnione jest zastosowanie w ulgi w konkretnym przypadku. Dokonując zatem oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału organy podatkowe uznały, że brak jest podstaw do udzielenia A.B. ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Uznano, że przedstawione przez stronę argumenty nie uzasadniały przyznania jej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej, gdyż nie mają one charakteru szczególnego i wyjątkowego, o jakim mowa w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa. W ocenie organów podatkowych "ważny interes" wykazany w ww. przepisie musi istnieć obiektywnie. Zatem fakt, że obecnie wnioskodawczyni znajduje się w trudnej sytuacji materialnej zdaniem organów podatkowych nie jest wystarczającą przesłanką do zastosowania żądanej ulgi. Nadto stwierdzono, że ważąc słuszny interes podatnika organ podatkowy musi uwzględniać również interes państwa, wyrażający się w zabezpieczeniu systematycznej ściągalności należności budżetowych, jak i interes innych podatników, którzy terminowo regulują swoje podatki. Odnosząc się do okoliczności powstania zaległości podatkowych organ odwoławczy wskazał na nieprawidłowości w działaniu Urzędu Skarbowego, jednakże za zasadne uznał stanowisko organu podatkowego pierwszej instancji, w kwestii wiedzy strony, iż zwrócona jej kwota była nienależna. Taki sposób działania strony, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nie pozostawał również bez wpływu na wysokość należności podatkowej, nie może zatem stanowić podstawy do zastosowania żądanej ulgi. W skardze na powyższą decyzję A. B. podniosła , że zaległość podatkowa powstała wskutek pomyłki urzędnika skarbowego. Ponadto stwierdziła, że nie była "przekonana", ze pieniądze te otrzymała "podwójnie", pomimo istniejących zapisów w komputerze , które to, również mogły być wpisane omyłkowo. Ponadto dołączyła dokument w postaci "upomnienia z dnia "[...]" r. Nr "[...]" ", na odwrocie którego znajdują się wyliczenia urzędnika, które skarżąca poddała w wątpliwość . W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania podatkowego. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej. Decyzje wydane w oparciu o ten przepis są decyzjami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, że ustalenie przez organy podatkowe okoliczności stanowiących ważny interes podatnika uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej, stanowi konieczną przesłankę dla wydania decyzji, ale samo przez się nie zobowiązuje organu podatkowego do wydania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej. W zakresie uznaniowym decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej dokonano prawidłowych ustaleń stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym i uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z art. 210 par. 1 i 4 Ordynacji. W toku postępowania podatkowego organy podatkowe z naruszeniem art. 122, art. 187 §1 i art. 191 Ordynacji podatkowej dokonały oceny tych ustaleń w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Zaskarżona decyzja oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. Zwroty "interes publiczny", "ważny interes prywatny" odnoszą się do hipotezy normy i wskazują sytuację faktyczną, w której można dokonać umorzenia zaległości podatkowej. Organ dysponuje więc pewnym zakresem swobody w odniesieniu do tego pojęcia, jak i oceny sytuacji faktycznej. Jeżeli jednak nie stwierdzi wystąpienia sytuacji odpowiadającej użytemu pojęciu, w ogóle nie będzie wchodziło w grę zastosowania przez organ uznania administracyjnego. W takim przypadku organ nie będzie dysponował wyborem, tylko decyzja będzie miała charakter związany ( por. M. Jaśkowski; Glosa do wyroku NSA z dnia 26.IX.2002r., III SA659/01, OSP 2003, nr 9,s 481). Innymi słowy, w sytuacji kiedy organ stwierdzi, że w sprawie nie zachodzi przesłanka, o której mowa w komentowanym przepisie, t.j. brak "interesu publicznego" lub "ważnego interesu prywatnego" to przepis ten nie ma zastosowania. Dopiero stwierdzenie przez organ przesłanki "interesu publicznego" lub "ważnego interesu prywatnego" powoduje konieczność rozważenia, czy zaległości podatkowe mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Organy podatkowe w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym w sprawie przyjęły, że sytuacja skarżącej nie ma charakteru wyjątkowego. Tymczasem "ważny" to «mający dużą wagę, duże znaczenie; wiele znaczący, doniosły, istotny». W interesie czyimś, w interesie czegoś «dla czyjegoś dobra, dla czyjejś korzyści; dla powodzenia jakiejś sprawy». Prywatny to «dotyczący kogoś osobiście, czyichś spraw osobistych, stanowiący czyjąś osobistą własność; nie związany z żadną instytucją. Organy podatkowe w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym uznały, że nie wystąpił w sprawie "ważny interes prywatny" uzasadniający rozważenie możliwości umorzenia zaległości podatkowej skarżącej. Dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że skarżąca wychowuje samotnie syna, jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Korzysta ona z pomocy społecznej. Ma zaległości w płaceniu czynszu. Z powyższego wynika, że skarżąca nie jest w stanie zaspokoić elementarnych potrzeb. Istnienie "ważnego interesu prywatnego" powoduje konieczność rozważenia, czy zaległości podatkowe mogą być umorzone, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Przeciwko umorzeniu zaległości podatkowej może w szczególności przemawiać, pomimo istnienia "ważnego interesu prywatnego", możliwość uregulowania przez skarżącą zaległości podatkowej w przyszłości. Organy podatkowe nie rozważyły, czy w sytuacja skarżącej jest tego rodzaju, że nie będzie ona w stanie uregulować zaległość podatkową w przyszłości. Nie ustosunkowały się bowiem organy podatkowe do twierdzeń skarżącej , że z uwagi na przedstawioną sytuację nie jest ona w stanie uregulować zaległości podatkowej. Organy podatkowe nie wykazały, że do powstania zaległości podatkowej przyczyniła się skarżąca. Można byłoby uznać, że do powstania zaległości podatkowej przyczyniła się skarżąca, gdyby wprowadziła ona w błąd organ podatkowy i jego konsekwencją byłoby powstanie zaległości podatkowej. Decyzja dotycząca umorzenia zaległości podatkowej powinna zostać powiązana z materiałem dowodowym. Nie ma oparcia w materiale dowodowym stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że w sprawie nie wystąpił "ważny interes prywatny" i, że do powstania zaległości podatkowej przyczyniła się A.B. W świetle powyższych ustaleń i rozważań organy podatkowe organy podatkowe nie wypełniły dyspozycji art. 67a § 1 pkt 3 , gdyż pomimo istnienie w sprawie szczególnych okoliczności, nie przedstawiły argumentów przemawiających przeciwko umorzeniu zaległości podatkowej. To oznacza dowolność rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zgodnie z treścią art. 145 par 1 pkt a i c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej winien ustalić, czy do powstania zaległości podatkowej przyczyniła się skarżąca. Ponadto mając na względzie argumentację prawną Sądu, dotyczącą istnienia "ważnego interesu prywatnego", z uwzględnieniem okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie, rozważyć w granicach uznania administracyjnego kwestię umorzenia zaległości podatkowej. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt II wyroku.