I SA/Ol 423/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2019 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M.B., utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie uznania za bezzasadne zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ II instancji, przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy, podniósł, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku M.B. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]" o numerach od "[...]" do "[...]", obejmujących należności pieniężne z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2011 r. do stycznia 2014 r. w kwocie należności głównej 51.389,30 zł. Tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu w dniu 13 lipca 2018 r. Pismem z dnia 20 lipca 2018 r., uzupełnionym pismem z dnia 23 sierpnia 2018 r., zobowiązany wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Uznając te zarzuty za bezzasadne, w uzasadnieniu postanowienia z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że zobowiązany nie sprecyzował i nie uzasadnił zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 - 5 i pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.". W ocenie organu egzekucyjnego, podejmowane czynności były prawidłowe, obowiązek opłacenia składek wynika z orzeczenia i nie został wykonany, przy czym nie nastąpił błąd co do osoby zobowiązanego. Uchylając to postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w uzasadnieniu postanowienia z "[...]". Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że nie dokonano pełnej analizy zarzutu przedawnienia należności. Wyrokiem z dnia 12 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Ol 169/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę strony na powyższe postanowienie organu odwoławczego. Wydanym w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy postanowieniem z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za bezzasadne, wskazując m.in. okoliczności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności. Utrzymując w mocy to postanowienie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ocenił jako prawidłowe stanowisko, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia za listopad 2011 r. – styczeń 2014 r. są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Jako niezasadne uznał również pozostałe zarzuty zobowiązanego, tj. określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku określonego w art. 3 i 4 u.p.e.a. (art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), błędu co do osoby zobowiązanego (art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a), niewykonalności obowiązku o charakterze pieniężnym (art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a.) oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku, organ odwoławczy podniósł, że dokonana od dnia 1 stycznia 2012 r. zmiana art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 300, ze zm.), dalej jako: "u.s.u.s.", wprowadziła 5 – letni okres przedawnienia należności z tytułu składek licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Termin ten dotyczy również należności z tytułu składek, których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., a które na dzień wejścia w życie zmienionych przepisów nie uległy przedawnieniu, z tym że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2004 r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania należności, jaką może być np. wystawienie tytułów wykonawczych, zajęcie wynagrodzenia, czyli czynności sensu stricte egzekucyjne (wyroki: SA w Katowicach z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III AUa 968/18, WSA w Olsztynie z dnia 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 450/18, WSA w Gdańsku z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17). Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w latach 2012 - 2014 pierwszymi czynnościami zmierzającymi do wyegzekwowania należności były czynności doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych, co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia odpowiednio w dniach: 27 kwietnia 2012 r., 4 czerwca 2012 r., 5 września 2012 r., 4 października 2012 r., 14 listopada 2012 r., 18 stycznia 2013 r., 13 maja 2013 r., 29 lipca 2013 r., 24 października 2013 r., 6 lutego 2014 r. i 16 kwietnia 2014 r. Postępowanie to zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", która to data wyznaczyła koniec okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności nastąpiło po raz drugi w okresie od 13 lipca 2018 r. na skutek doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych z dnia "[...]". Zdaniem organu II instancji, powyższe wskazywało, że należności z tytułu składek za listopad 2011 r. – styczeń 2014 r. nie uległy przedawnieniu. Na dzień 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek za listopad 2011 r., których termin wymagalności mijał w dniu 16 grudnia 2011 r., były wymagalne i na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2011 r. przedawniłyby się dnia 16 grudnia 2021 r., zaś przy zastosowaniu przepisów obowiązujących od 1 stycznia 2012 r. należności te przedawniłyby się dnia 1 stycznia 2017 r. Po uwzględnieniu okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia (894 dni), liczonego od dnia doręczenia tytułu wykonawczego, tj. 27 kwietnia 2012 r. do dnia wydania postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. "[...]", termin wymagalności należności upływałby z dniem 13 czerwca 2019 r. Zatem na dzień doręczenia w dniu 13 lipca 2018 r. tytułów wykonawczych należności z tytułu składek za listopad 2011 r. były wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Natomiast należności z tytułu składek za okres grudzień 2011 r. – styczeń 2014 r. ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat od dnia, kiedy stały się wymagalne, z zastrzeżeniem regulacji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Uwzględniając zatem okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia, należności za najwcześniejszy okres, tj. grudzień 2011 r. przedawniłyby się z dniem 30 czerwca 2019 r., zaś pozostałe należności w kolejnych terminach wskazanych szczegółowo na s. 6 – 7 zaskarżonego postanowienia. Wskutek ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego z dniem "[...]" nastąpiło ponowne zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, należności z tytułu składek za grudzień 2011 r. – styczeń 2014 r. również są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku oraz zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku określonego w art. 3 i 4 u.p.e.a., organ II instancji wskazał, że należności wynikają z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" w przedmiocie należności od listopada 2011 r. do grudnia 2013 r., oraz decyzji z dnia "[...]". w przedmiocie należności od stycznia 2014 r. do stycznia 2015 r. Organ za bezzasadny uznał również zarzut określony w przepisie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., tj. zarzut braku wymagalności należności, a także zarzut błędu co do osoby zobowiązanego. Odmawiając uwzględnienia zarzutu określonego w art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a., wskazał, że postępowanie ma na celu przymusowe wyegzekwowanie obowiązku o charakterze pieniężnym. W kwestii zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, wskazał, że pismami z dnia 27 czerwca 2018 r. zajęto wierzytelność z rachunku bankowego, lecz pismem z dnia 29 lipca 2018 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Zdaniem organu, zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, przy czym z uwagi na brak środków na rachunku nie nastąpiła, nawet częściowa, realizacja zajęć. Skarżący nie wskazał innych praw majątkowych mogących podlegać zajęciu, a na dzień dokonania zajęcia organowi egzekucyjnemu nie były znane inne składniki majątku zobowiązanego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie postanowienia organu odwoławczego, podniosła, że organ nie udzielił odpowiedzi na jej korespondencję, wskutek czego istota sprawy pozostaje bez rozpoznania, a efektem jest wieloletnie fingowanie czynności egzekucyjnych, czym ukrywa się szereg przestępstw m.in. komornika sądowego. Do skargi dołączono kopie pism skarżącego kierowanych do Prokuratury Rejonowej, Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz pism Prokuratury Rejonowej i Prokuratury Rejonowej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a."), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie postanowienia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia w zakreślonej powyżej kognicji nie wykazała, by zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd uznał zatem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Istota sporu w sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy prawidłowo organy odmówiły uznania za zasadne zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia "[...]" o numerach od "[...]" do "[...]", obejmujących należności pieniężne z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od listopada 2011 r. do stycznia 2014 r. w kwocie należności głównej 51.389,30 zł. Przystępując do rozważań, należy wskazać, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie okoliczności wymienione enumeratywnie w art. 33 § 1 pkt 1 – 10 u.p.e.a., przy czym środek ten jest sformalizowany. W niniejszej sprawie skarżący jako podstawę zgłoszonych zarzutów powołał przepisy art. 33 § 1 pkt 1 - 5 i pkt 8 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Instytucja zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym sprowadza się przede wszystkim do weryfikacji poprawności czynności organów egzekucyjnych, mającej służyć ochronie adresata czynności. Środek ten przysługuje wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nie służy zatem weryfikacji czynności egzekucyjnych podjętych po doręczeniu tytułu wykonawczego i upływie terminu do jego wniesienia i tym aspektem należy ograniczać skuteczność tego środka prawnego. Stwierdzając w niniejszej sprawie bezzasadność zarzutu nieistnienia obowiązku, organ odwoławczy odniósł się do kwestii biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności z tytułu składek. Sąd podzielił wyrażoną przez ten organ ocenę, że należności pieniężne z tytułu składek za okres od listopada 2011 r. do stycznia 2014 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w analizie przebiegu dotychczasowych postępowań egzekucyjnych i podjętych w ich toku czynności. W szczególności prawidłowa była ocena organu odwoławczego, że bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek uległ dwukrotnie zawieszeniu z dniem doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych – po raz pierwszy w odniesieniu do należności za poszczególne okresy składkowe kolejno w dniach: 27 kwietnia 2012 r., 4 czerwca 2012 r., 5 września 2012 r., 4 października 2012 r., 14 listopada 2012 r., 18 stycznia 2013 r., 13 maja 2013 r., 29 lipca 2013 r., 24 października 2013 r., 6 lutego 2014 r., 16 kwietnia 2014 r., a następnie po raz drugi – z związku z doręczeniem tytułów wykonawczych w dniu 13 lipca 2018 r. Postępowania egzekucyjne wszczęte w latach 2012 – 2014 r. zostały umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", która to data wyznaczyła koniec okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Natomiast zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z doręczeniem tytułów wykonawczych w dniu 13 lipca 2018 r., w świetle stanu na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, trwało nadal, gdyż nie wystąpiła żadna z okoliczności skutkujących przerwaniem zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności. W konsekwencji prawidłowa była też ocena organu, że na skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności w okresach wskazanych szczegółowo w odniesieniu do każdej z należności na s. 6 – 7 uzasadnienia skarżonego postanowienia, obowiązek nie uległ przedawnieniu i był wymagalny. Wskutek wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego z dniem "[...]" nastąpiło ponowne zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. Zatem w pełni zasadna była ocena organu odwoławczego, że należności z tytułu składek za listopad 2011 r. – styczeń 2014 r. są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Odnosząc się do zarzutów: braku wymagalności obowiązku, zarzutu określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku określonego w art. 3 i 4 u.p.e.a., braku wymagalności należności, a także zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego, wskazać należy, że objęte tytułami wykonawczymi obowiązki wynikają z treści ostatecznych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", obejmujących należności od listopada 2011 r. do grudnia 2013 r. oraz od stycznia 2014 r. do stycznia 2015 r. Określone w wystawionych na stronę tytułach wykonawczych obowiązki są zgodne z treścią obowiązków wynikających z decyzji. Ustalenia te znajdują potwierdzenie w aktach administracyjnych badanej sprawy. Decyzje, z których wynikają obowiązki, są ostateczne i pozostają w obrocie prawnym, gdyż dotychczas nie zostały wyeliminowane w trybie instancyjnym bądź też w trybach nadzwyczajnych. W sposób właściwy i tożsamy z treścią wynikającą z tych orzeczeń, w tytułach wpisano również kwoty należności do zapłaty, rodzaj należności i właściwy akt normatywny, na podstawie którego wydano orzeczenia oraz numer i datę wydania orzeczeń, z których należności wynikają. Postępowanie wywołane zarzutami w trybie art. 33 u.p.e.a. nie może prowadzić do podważenia ostatecznych merytorycznych rozstrzygnięć wydanych w toku postępowania administracyjnego - jako postępowania rozpoznawczego, a więc poza postępowaniem egzekucyjnym, które ma charakter postępowania wykonawczego. W postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny nie jest uprawniony do merytorycznego badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 in fine u.p.e.a.), a dopuszczalny ustawą zakres badania przez organ egzekucyjny tytułu wykonawczego wskazuje, że badanie to ma tylko charakter formalny (wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II FSK 945/11; wyrok NSA z dnia 2 października 2009 r., sygn. akt II FSK 689/08, publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd jako prawidłowe ocenił ponadto stanowisko organu odwoławczego w kwestii uznania za bezzasadny zarzutu określonego w przepisie art. 33 § 1 pkt 5 u.p.e.a., w sytuacji gdy postępowanie miało na celu przymusowe wyegzekwowanie obowiązków o charakterze pieniężnym, a zatem nie dotyczyło obowiązków o charakterze niepieniężnym. Trafnie organ nie uwzględnił również zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, skoro jedynym zastosowanym wobec skarżącego środkiem egzekucyjnym było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, na którym nie zdeponowano środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, prowadzenie egzekucji administracyjnej w niniejszej sprawie jest dopuszczalne, bowiem w momencie wszczęcia egzekucji dochodzone obowiązki istniały, były wymagalne i wynikały z ostatecznych decyzji, zaś organ nie miał podstaw, aby na etapie tego postępowania egzekucyjnego podważać treść tytułu wykonawczego, przy czym skarżący nie przedstawił żadnego innego dowodu i argumentacji skutkujących koniecznością odstąpienia organu od czynności egzekucyjnych w badanej sprawie. Ponadto, w ocenie Sądu, dokonanej przez organy ocenie stanu sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie poprawne, merytorycznie uzasadnione i znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.