I SA/Ol 424/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski po rozpoznaniu w dniu 10 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego za rok 2011 i 2012 postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 17 lipca 2015r. skarżący T.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 188 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz o ustanowienie adwokata. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i trójką dzieci (synem – 22 lata, i dwoma córkami – 20 i 17 lat). Do jego majątku należą, dom o powierzchni "[...]" m2, nieruchomość rolna o powierzchni "[...]" ha oraz budynki gospodarcze – obora "[...]" m2 i stodoła "[...]" m2. Ponadto wnioskodawca posiada ciągnik i beczkowóz. Nie posiada żadnych zasobów pieniężnych. Wskazał, iż źródłem utrzymania całej rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 6."[...]" zł miesięcznie brutto. W uzasadnieniu wniosku odniósł się do zaskarżonej decyzji, nie podał natomiast wysokości ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem pięcioosobowej rodziny, domu i gospodarstwa. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 30 lipca 2015r. odmówił przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Skarżący złożył z zachowaniem terminu sprzeciw na to postanowienie. Ponownie przedstawił posiadany majątek i podał, że dotychczas nie uczestniczył w sprawach sądowych i nie ma stosownego doświadczenia. Jego zdaniem ma on prawo do adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych. W treści sprzeciwu przedstawił obszerne zestawienie kosztów za miesiąc czerwiec 2015r., z którego wynika, że koszty jakie wydatkuje na utrzymania gospodarstwa domowego, wydatki na dzieci i działalności rolniczej, wynoszą 9."[...]" zł przy dochodach 6."[...]" zł. Ponadto podał, że zapłacił w 2014r. karę za przekroczenie kwoty mlecznej w wysokości 7."[...]" zł, a obecnie spodziewa się kary za rok kwotowy 2014/2015 na poziomie 18."[...]" zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W wyniku wniesienia przez stronę skarżącą sprzeciwu przeciwko wskazanemu postanowieniu straciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym - art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a. - w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015r. (w tym dniu art. 260 otrzymał nowe brzmienie na podstawie art. 1 pkt 73 w związku z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 14 maja 2015r. poz. 658). Zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że wnioskodawca otrzymuje pomoc wtedy, gdy całościowo i wyczerpująco przedstawi swoją sytuację majątkową i życiową, a w konsekwencji przekona Sąd do zasadności udzielenia prawa pomocy. Sąd wyjaśnia, że omawiana pomoc nie jest przyznawana niejako automatycznie, a taką postawę wydaje się prezentować strona w sprzeciwie. Zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się powszechnie, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Przedstawione w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniają twierdzenie o rentowności prowadzonej przez wnioskodawcę działalności rolniczej i nie wskazują na konieczność zakwalifikowania go do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia za niego kosztów sądowych, jak też ustanowienia adwokata. Nie można w tym stanie rzeczy uznać, że skarżący nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie niezbędnych opłat sądowych zainicjowanego przez niego postępowania sądowego. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca jest w stanie ponieść wydatek na pokrycie wpisu od skargi. Jest to wydatek obligatoryjny i wynosi on 188 zł. Natomiast do realizacji prawa do Sądu nie jest konieczne ustanowienie adwokata. Jest to wydatek fakultatywny. W przypadku ustanowienia pełnomocnika z wyboru, koszt ten wyniósłby ok. 300 zł. Sąd wyjaśnia, że przedstawione informacje o dochodach i wydatkach wnioskodawcy nie są spójne. Nie jest możliwe utrzymanie rodziny i ponoszenie wydatków w sytuacji, gdy przewyższają one osiągane dochody. Taki właśnie obraz stara się przedstawić skarżący, który oświadczył w sprzeciwie, że koszty jakie wydatkuje za miesiąc czerwiec 2015r. wynoszą 9."[...]" zł przy dochodach 6."[...]" zł. Powyższe oznacza, że strona nie ma możliwości pełnego finansowania swoich wydatków i nawet jeśliby przyjąć, że taka sytuacja dotyczy wyłącznie jednego miesiąca w którym ma przejściowe trudności, a pozostałe miesiące kompensują wydatki poniesione w czerwcu 2015r., to oświadczenie strony staje się wybiórcze i niepełne. Bezspornie skarżący posiada majątek, który może przynieść znaczne dochody. Jest właścicielem majątku nieruchomego w postaci domu o powierzchni "[...]" m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni "[...]" ha. Prowadzi średnie gospodarstwo rolne, posiada bydło i produkuje mleko, użytkuje na potrzeby gospodarstwa własne maszyny i urządzenia. Natomiast to wnioskodawca kreuje wydatki. Te wydatki winny być dostosowane do posiadanych dochodów. W przeciwnym wypadku kończy działalność nie przynoszącą dochodów i wyprzedaje majątek. Skarżący natomiast prowadzi działalność od dłuższego czasu, zobowiązał się realizować ustalenia wieloletniego programu rolnośrodowiskowego, co wynika z akt postępowania w niniejszej sprawie. Otrzymywał płatności z tym związane. W związku z tym nie można zgodzić się z jego poglądem, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania. Dodatkowo minimum socjalne dla gospodarstwa pracowniczego pięcioosobowego w 2014 roku wyniosło 835,38 zł, jak podał Instytut Pracy i Spraw Socjalnych (IPSS). Przy czym podana kwota dotyczy rodziny w skład której wchodzą dziecko młodsze (4–6 lat) i dwoje dzieci starszych (13–15 lat). Natomiast w rodzinie skarżącego dzieci są starsze, w wieku: syn – 22 lata, a córki – 20 i 17 lat, gdzie dwoje dzieci się uczy. Jak podał skarżący pełnoletnia córka jest absolwentką, a zatem nie uczy się, co w ocenie tut. Sądu pozytywnie wpływa zdolności płatnicze rodziny. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, w szczególności dochodów i majątku, jak też możliwości ponoszenia wydatków Sąd uznaje, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie jest osobą ubogą, której sytuacja wymaga szczególnej ochrony, jaką jest przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Dodatkowo Sąd uznał, że podnoszona w sprzeciwie okoliczność ponoszenia kar za przekroczenie kwoty mlecznej nie może wpływać na rozstrzygnięcie o przyznaniu prawa pomocy. Wskazane kary wynikają z zaplanowanych działań producenta rolnego, który powinien być świadomy rezultatu swoich decyzji i działań w ramach działalności gospodarczej. Nie jest zasadne przenoszenie tych konsekwencji na Skarb Państwa poprzez domaganie się udzielenia prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.