I SA/Ol 425/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 25 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 19 września 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj, czerwiec i lipiec 2013r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 1.000 (jeden tysiąc) złotych. M.Ś (dalej: skarżący, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj, czerwiec i lipiec 2013r. Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego ponad 1.000 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną S.S (32 l.) oraz synem (1r.). Wnioskodawca jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni 32,10m2, wartość udziału to 50.000 zł. Współwłaścicielem lokalu (1/2 udziału) użytkowego o powierzchni 226 m2, wartość udziału 400.000 zł. Innego majątku nie posiada. Jego żona jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni 32,10m2, wartość udziału to także 50.000zł. Współwłaścicielem lokalu (1/2 udziału) użytkowego o powierzchni 226 m2 w, wartość udziału 400.000 zł oraz właścicielką nieruchomości niezabudowanej o wartości 50.000 zł. Skarżący wyjaśnił, iż płaci alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie na syna M.S (20 l.), który studiuje. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu najmu w wysokości 1.189,50 zł miesięcznie. Jego żona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości 3.800 zł miesięcznie, dodatkowo również uzyskuje dochody z najmu w kwocie 1.189,50 zł. Do miesięcznych wydatków rodziny skarżący zaliczył alimenty na syna w wysokości 600 zł, czynsz najmu domu, w którym na co dzień zamieszkuje z rodziną – 500 zł, prąd 300 zł, woda i ścieki 150 zł, telefon i internet 120 zł, tv satelitarna 100 zł, opał rocznie 3.000 zł (250 zł miesięcznie), samochód żony 900 zł (paliwo, naprawy), wydatki na młodszego syna 1.000 zł, reszta środków w wysokości 2.250 zł wydatkowana jest na utrzymanie własne rodziny: wyżywienie, ubrania, środki czystości. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł. Podniósł, iż Urząd Skarbowy przystąpił do egzekucji naliczonej zaskarżoną decyzją akcyzy w wysokości ponad 15 mln zł. Dodał, że wszelki posiadany przez niego majątek zostanie zbyty na licytacji. Zajęto też rachunek bankowy. Wyjaśnił, iż nie ma możliwości zbycia posiadanego majątku z uwagi na prowadzoną egzekucję. Wskazał, iż prowadzona przez żonę działalność gospodarczą (solarium) przynosi dochody sezonowe. Dodał, iż żona jest w ciąży i w styczniu urodzi mu się kolejne dziecko. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił dodatkowo, iż jego żona jest właścicielką samochodu m-ki Ford Kuga o wartości 25.000 zł. W dniu 26.04.2018r. małżonka skarżącego zbyła samochód dostawczy Fiat Ducato stanowiący jej majątek odrębny za kwotę 28.905 zł. Wyjaśnił, iż po potrąceniu podatków pozostała kwota 15.000 zł została rozdysponowana na bieżące potrzeby (5.000 zł), a kwota 10.000 zł pozostaje jako oszczędności żony. Skarżący w dniu 10.12.2016r. zbył samochód osobowy marki AUDI A3 za kwotę 10.000 zł, pieniądze uzyskane ze sprzedaży wydał na bieżące potrzeby. Wyjaśnił, iż nie prowadzi działalności gospodarczej od 22.01.2016r. na tę okoliczność załączył wydruk z CEIDG. Oświadczył również, że koszty pełnomocnika, które nie były znaczne z uwagi na wieloletnią znajomość, zostały pokryte przy wszczęciu postępowania i dotyczyły całego postępowania, ponadto skarżący ustalił tzw. premię za sukces. Do złożonych oświadczeń skarżący przedłożył dokumenty źródłowe wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lutego 2018r. do 3 września 2018r. (k. 8-11), wyciąg z rachunku bankowego żony za okres od 1 lutego 2018r. do 3 września 2018r., (k. 12- 33), kopię zeznania podatkowego za 2017r. PIT-36 żony (k. 34-40), kopię zeznania PIT/B żony (k. 41- 42), kopię zeznania PIT-28 żony (k. 43-47), kopię zeznania PIT-28/A żony (k. 48), kopię zeznania PIT/0 żony (k. 49-52), kopię deklaracji VAT – 7 za lipiec 2018r. (k. 53-55), kopię deklaracji VAT – 7 za czerwiec 2018r. (k. 56-57), kopię deklaracji VAT – 7 za maj 2018r. (k. 58-59), kopię raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy (k. 60-63), kopię podsumowania ewidencji przychodów 2018 (k. 64), kopię ewidencji środków trwałych (k.65), wydruk z CEIDG (k. 66), kopię zeznania PIT -28 za 2017r. wnioskodawcy (k. 67-70), kopię zeznania PIT 28/A wnioskodawcy (k. 71—72), uwierzytelnioną kopię zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 20 sierpnia 2018r. (k. 73-75), uwierzytelnioną umowę majątkową małżeńską z dnia 13 grudnia 2012r. (k. 77-78). Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 19 września 2018 r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację majątkową i osobistą wnioskodawcy referendarz sądowy wskazał, że stan majątkowy skarżącego i jego żony nie wskazuje iż wnioskodawca wymaga pomocy ze strony Państwa w uiszczeniu wpisu nawet jeżeli jest on tak znaczny jak w niniejszej sprawie. Małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni 32,10m2 o wartość udziału 100.000 zł, lokalu użytkowego o powierzchni 226 m2 o wartości udziału 800.000 zł, żona wnioskodawcy jest właścicielką nieruchomości niezabudowanej o wartości 50.000 zł oraz samochodu FORD Kuga o wartości 25.000 zł. Podano, że zobowiązania skarżącego przewyższają łączny majątek małżonków, wynoszą one bowiem wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia 22.862.047,56 zł. Nie mniej jednak na chwilę obecną nie przedstawiono dokumentów potwierdzających egzekucję z nieruchomości, czy chociażby ustanowienia na przedmiotowych nieruchomościach hipoteki na rzecz organów podatkowych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca w sprzeciwie podniosła m.in., że wszczęcie egzekucji z udziałów skarżącego w prawie własności nieruchomości, jak i prawie użytkowania wieczystego nieruchomości jest tylko kwestią czasu. Zdaniem strony referendarz sądowy w sposób nieuprawniony uznał, że skarżący powinien poszukać środków na uiszczenie wpisu sądowego poprzez zbycie przysługujących mu praw. Skarżący w tej kwestii zwrócił uwagę na treść art. 300§2 k.k. Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem referendarza sądowego w kwestii uczestnictwa żony w pokryciu wpisu sądowego od skargi. Podniósł, że odmowa zwolnienia częściowego od kosztów jawi się jako ograniczenie skarżącemu prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie w części. Biorąc pod uwagę fakt, że wszczęto do majątku skarżącego egzekucję w łącznej wysokości 22.862.047,56zł, uznać należy, że wnioskodawca nie będzie w stanie w całości ponieść kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie, do którego uiszczenia strona jest zobowiązana (100.000 zł), Sąd uznał, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sytuacja finansowa skarżącego pozwala jednak na wygospodarowanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w części. Przyznane zwolnienie nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawcy, a opłacenie wpisu sądowego w wysokości 1000 złotych nie uczyni uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1000 zł, przemawia również ocena, że odmowa przyznania prawa pomocy mogłaby stanowić w rozpoznawanej sprawie, naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Brak środków na uiszczenie wpisu spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.