I SA/Ol 425/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Ś. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Ś. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za maj, czerwiec i lipiec 2013r. postanawia: odmówić skarżącemu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Skarżący M. Ś. (dalej jako wnioskodawca, skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. wpisu sądowego ponad 1.000 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (PPF) wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną S. Ś. (32 l.) oraz synem (1r.). Wnioskodawca jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni "[...]"m2 w "[...]", wartość udziału "[...]" zł. Współwłaścicielem lokalu (1/2 udziału) użytkowego o powierzchni "[...]" m2 w "[...]", wartość udziału "[...]" zł. Innego majątku nie posiada. Jego żona jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni "[...]"m2 w "[...]", wartość udziału "[...]" zł. Współwłaścicielem lokalu (1/2 udziału) użytkowego o powierzchni "[...]" m2 w "[...]", wartość udziału "[...]" zł oraz właścicielką nieruchomości niezabudowanej położonej w "[...]" gm. "[...]" o wartości "[...]" zł. Skarżący wyjaśnił, iż płaci alimenty w wysokości "[...]" zł miesięcznie na syna M. Ś. (20 l.), który studiuje na "[...]". Skarżący uzyskuje dochody z tytułu najmu w wysokości "[...]" zł miesięcznie. Jego żona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód w wysokości "[...]" zł miesięcznie, dodatkowo również uzyskuje dochody z najmu w kwocie "[...]"zł. Do miesięcznych wydatków rodziny skarżący zaliczył alimenty na syna w wysokości "[...]" zł, czynsz najmu domu w "[...]", w którym na co dzień zamieszkuje z rodziną – "[...]" zł, prąd "[...]" zł, woda i ścieki "[...]" zł, telefon i internet "[...]" zł, tv satelitarna "[...]" zł, opał rocznie "[...]" zł ("[...]" zł miesięcznie), samochód żony "[...]" zł (paliwo, naprawy), wydatki na młodszego syna "[...]" zł, reszta środków w wysokości "[...]" zł wydatkowana jest na utrzymanie własne rodziny: wyżywienie, ubrania, środki czystości. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł. Podniósł, iż Urząd Skarbowy przystąpił do egzekucji naliczonej zaskarżoną decyzją akcyzy w wysokości ponad 15 mln zł. Dodał, że wszelki posiadany przez niego majątek zostanie zbyty na licytacji. Zajęto też rachunek bankowy. Wyjaśnił, iż nie ma możliwości zbycia posiadanego majątku z uwagi na prowadzoną egzekucję. Wskazał, iż prowadzona przez żonę działalność gospodarczą ("[...]") przynosi dochody sezonowe. Dodał, iż żona jest w ciąży i w styczniu urodzi mu się kolejne dziecko. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018r., poz. 1302, dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił dodatkowo, iż jego żona jest właścicielką samochodu m-ki "[...]" o wartości "[...]" zł. W dniu 26.04.2018r. małżonka skarżącego zbyła samochód dostawczy "[...]" stanowiący jej majątek odrębny za kwotę "[...]" zł. Wyjaśnił, iż po potrąceniu podatków pozostała kwota "[...]" zł została rozdysponowana na bieżące potrzeby ("[...]" zł), a kwota "[...]" zł pozostaje jako oszczędności żony. Skarżący w dniu 10.12.2016r. zbył samochód osobowy marki "[...]" za kwotę "[...]" zł, pieniądze uzyskane ze sprzedaży wydał na bieżące potrzeby. Wyjaśnił, iż nie prowadzi działalności gospodarczej od 22.01.2016r. na tę okoliczność załączył wydruk z CEIDG. Oświadczył również, że koszty pełnomocnika, które nie były znaczne z uwagi na wieloletnią znajomość, zostały pokryte przy wszczęciu postępowania i dotyczyły całego postepowania, ponadto skarżący ustalił tzw. premię za sukces. Do złożonych oświadczeń skarżący przedłożył dokumenty źródłowe wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 lutego 2018r. do 3 września 2018r. (k. 8-11), wyciąg z rachunku bankowego żony za okres od 1 lutego 2018r. do 3 września 2018r., (k. 12- 33), kopię zeznania podatkowego za 2017r. PIT-36 żony (k. 34-40), kopię zeznania PIT/B żony (k. 41- 42), kopię zeznania PIT-28 żony (k. 43-47), kopię zeznania PIT-28/A żony (k. 48), kopię zeznania PIT/0 żony (k. 49-52), kopię deklaracji VAT – 7 za lipiec 2018r. (k. 53-55), kopię deklaracji VAT – 7 za czerwiec 2018r. (k. 56-57), kopię deklaracji VAT – 7 za maj 2018r. (k. 58-59), kopię raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy (k. 60-63), kopię podsumowania ewidencji przychodów 2018 (k. 64), kopię ewidencji środków trwałych (k.65), wydruk z CEIDG (k. 66), kopię zeznania PIT -28 za 2017r. wnioskodawcy (k. 67-70), kopię zeznania PIT 28/A wnioskodawcy (k. 71—72), uwierzytelnioną kopię zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z dnia 20 sierpnia 2018r. (k. 73-75), uwierzytelnioną umowę majątkową małżeńską z dnia 13 grudnia 2012r. (k. 77-78). Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie skarżący wnosi, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji nie jest wystarczające oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że strona powinna wskazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wskazaniu, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Podkreślić jednak należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, publ. CBOSA). Tym samym prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Rozpoznając niniejszy wniosek w pierwszej kolejności należy odnieść się do przedłożonej przez skarżącego umowy małżeńskiej na podstawie której małżonkowie w 2012r. znieśli wspólność majątkową. Niezależnie od rodzaju prowadzonego gospodarstwa domowego wskazać należy, iż fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej z małżonką nie skutkuje automatycznie obowiązkiem zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Wyjaśnić należy, że okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 682) skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12; publ. CBOSA ). Zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, natomiast nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa ustanowiona w drodze umowy może dotyczyć kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Dlatego też jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku. W świetle powyższego zwrócić należy uwagę na wyciągi z rachunków bankowych żony skarżącego. Wątpliwości rozpoznającego niniejszy wniosek wzbudziły duże kwoty zasilające rachunek małżonki wnioskodawcy. Z analizy powyższych dokumentów, za okres od 1 lutego 2018 r. do 3 września 2018r., wynika iż na rachunek żony skarżącego wpłynęła łączna kwota "[...]" zł tytułem przelewów przychodzących od podmiotu "[...]". W wyżej wskazanym okresie dokonano czterech wpłat i tak w dniu 19 lutego 2018r. odnotowano od ww. spółki wpływ w wysokości "[...]" zł, w dniu 12 marca 2018 r. wpłynęła kwota "[...]" zł, w dniu 10 kwietnia rachunek małżonki zasiliła kolejno kwota "[...]" zł, a 16 kwietnia 2018r. kwota "[...]" zł. Biorąc pod uwagę rodzaj prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej oraz okoliczność, iż skarżący jest osobą niepracującą i nie prowadzącą działalności gospodarczej trudno zweryfikować tytuł, który był podstawą wpłaty na konto żony skarżącego tak znacznych środków finansowych. Wpływy te, nie zostały przez skarżącego w jakikolwiek sposób wyjaśnione. Na jaką okoliczność, z jakiego tytułu wpływy miały miejsce. Stwierdzić należy, że wyżej wskazane uznania na rachunku bankowym małżonki, nie są związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą czy uzyskiwanymi dochodami z tytułu czynszu najmu. Wykazane w formularzu PPF dochody małżonków w łącznej wysokości "[...]" zł, nie są zatem jedynymi dochodami (wpływami) obrazującymi sytuację majątkową rodziny. Nie będzie tym samym nieuprawnionym stwierdzenie, że małżonka skarżącego uzyskuje dodatkowe wpływy w postaci wpłat od ww. Spółki, znacznej wysokości i nieustalonej podstawie (tytule uznania). Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że twierdzenia strony odnośnie braku środków pieniężnych na pokrycie wpisu sądowego czy też wysokości uzyskiwanych dochodów są mało wiarygodne w kontekście operacji wykonywanych za pośrednictwem rachunku bankowego oraz ponoszonych przez stronę wydatków. Stwierdzić należy, że w tej sytuacji, gdy rodzina wnioskodawcy dysponuje dodatkowymi i niewyjaśnionymi wpływami, nie sposób ocenić rzeczywistych możliwości finansowych skarżącego. Co istotne – łączne wpływy na podanym rachunku bankowym małżonki w okresie zaledwie siedmiu miesięcy wyniosły "[...]" zł (k.12). Nic nie stało zatem na przeszkodzie, aby część środków zabezpieczyć celem uiszczenia wpisu od skargi. Skarżący nie wykazał przy tym, żadnych nadzwyczajnych wydatków, które w tym okresie uniemożliwiałyby poczynienie oszczędności na poczet kosztów sądowych. Dodatkowo wskazać należy, że stan majątkowy skarżącego i jego żony nie wskazuje iż wnioskodawca wymaga pomocy ze strony Państwa w uiszczeniu wpisu nawet jeżeli jest on tak znaczny jak w niniejszej sprawie. Małżonkowie są właścicielami mieszkania o powierzchni "[...]"m2 w "[...]"o wartość udziału "[...] zł, lokalu użytkowego o powierzchni "[...]" m2 w "[...]" o wartości udziału "[...]" zł, żona wnioskodawcy jest właścicielką nieruchomości niezabudowanej położonej w "[...]" o wartości "[...]" zł oraz samochodu "[...]" o wartości "[...]" zł. Oczywistym jest, że zobowiązania skarżącego przewyższają łączny majątek małżonków, wynoszą one bowiem wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia "[...]" zł. Nie mniej jednak na chwilę obecną nie przedstawiono dokumentów potwierdzających egzekucję z nieruchomości, czy chociażby ustanowienia na przedmiotowych nieruchomościach hipoteki na rzecz organów podatkowych. W warunkach niniejszej sprawy nadmienić należy, że przedsiębiorca – czy to jako osoba fizyczna czy jako osoba prawna - nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjął wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11 i postanowienie z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15, publ. CBOSA). Obowiązkiem skarżącego, jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, było zatem uwzględnienie ryzyka związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą (handel nieprzetworzonym tytoniem), tj. także ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do podmiotów gospodarczych prowadzących działalność gospodarczą, wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych, czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego (wszczęcie postępowania w zakresie podatku VAT w dniu 04.06.2014r.). Nie ulega wątpliwości, iż z uwagi na przedmiot dokonywanych transakcji na szeroką skalę, wrażliwym w obszarze nieprawidłowości, skarżący powinien był liczyć się z możliwością interwencji organów administracji oraz ryzykiem niekorzystnych dla siebie decyzji. Co więcej, skarżący nie wyjaśnił z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym. Obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Na uwagę zasługuje też kwestia, że ani z wniosku ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych referendarzowi sądowemu nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Z wniosku nie wynika dlaczego skarżący nie podejmuje pracy zarobkowej, co pozwoliłoby poprawić sytuację finansową jego rodziny mogłoby mieć również wpływ na poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt - zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.