I SA/Ol 428/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr) Asesor WSA Renata Kantecka Protokolant Paweł Guziur po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zaległości podatkowe "A" Sp. z o.o. I. uchyla zaskarżoną decyzję II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 555 (pięćset pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego I SA/Ol 428/05 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", nr "[...]" orzekającą o odpowiedzialności K. H. jako jedynego członka Zarządu Przedsiębiorstwa Usługowo-Produkcyjnego "A" Sp. z o.o za zaległości w podatku od towarów i usług za miesiące: listopad 2002, maj i sierpień 2003r. wraz odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi. Zaległości podatkowe "A" Sp. z o.o z tytułu podatku od towarów i usług za wskazane miesiące w łącznej kwocie 3.072,98zł oraz odsetki w kwocie 1.073,00 na dzień wydania decyzji o odpowiedzialności członka zarządu, wynikały z określenia zobowiązania Spółki decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]", znak: "[...]". W odwołaniu od decyzji organu I instancji, K. H. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił organowi naruszenie art. 107 §1 i §2, art. 109 w zw. z art. 116§ 1 i §2 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, iż dopuszczalne jest obciążenie go odpowiedzialnością za zaległości podatkowe osoby trzeciej, gdy podatnik został "ograbiony" z całego majątku w dniu 15.10.2003r., przez Spółdzielnię Mieszkaniową "B" w O. i w związku z tym nie był w stanie uregulować zaległości podatkowych. Wskazał, iż błędne jest stanowisko organu podatkowego pierwszej instancji, iż powyższe zdarzenie nie miało wpływu na spłatę w/w zaległości w podatku od towarów i usług. Podniósł, że przez stwierdzenie w decyzji, że podatnik nie wskazał mienia z którego egzekucja byłaby możliwa, naruszono art. 116 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, albowiem skarżący ujawnił majątek Spółki - wartości ok. 200.000 zł włączony bez żadnego tytułu prawnego do zasobów Spółdzielni "B". Spółka po "zagarnięciu" majątku nie posiadała pieniędzy na zgłoszenie i przeprowadzenie upadłości. Wywiódł, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na konieczność spłat (wraz z poręczycielami) kwoty 113 tys. zł. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "B" w O. za rzekomy czynsz i remonty mimo, że sądowy nakaz zapłaty nie jest prawomocny. Wskazał, iż od dwóch lat Zarząd Spółki powiadamia Urząd Skarbowy, organy finansowo-skarbowe oraz organa ścigania o "obrabowaniu" Spółki "A" przez SM "B". Podniósł, iż z zagrabionego majątku należy potrącić zaległe zobowiązania podatkowe. Zarzucił, że organ podatkowy usiłuje ściągnąć z członka zarządu należności za cudzy zaległy podatek, a winien go egzekwować od SM "B", która korzysta z majątku Spółki. Należy również wykazać winę osoby, na którą zostaje przeniesiona odpowiedzialność za powstanie zaległości podatkowych. Dyrektor Izby Skarbowej nie uwzględnił odwołania. Powołując się na treść art. 116§ 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1.01.2003r., mającym zastosowanie do zaległości za miesiąc listopad 2002r. oraz na treść powyższego przepisu w brzmieniu nadanym nowelą do ustawy z dnia 12 września 2002r. o zmianie ustawy-Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.Nr 169, poz. 1387) odnoszącym się do zaległości podatkowych za miesiące maj i sierpień 2003r., stwierdził, iż odwołujący się, wobec którego orzeczono odpowiedzialność za zaległości Spółki, był jedynym członkiem zarządu tej Spółki, co potwierdza odpis pełny z rejestru przedsiębiorców Nr "[...]" wg stanu na dzień 1.03.2005r. Następnie wywiódł, iż warunkiem przeniesienia odpowiedzialności na podatnika ze spółki z o.o. na członka zarządu jest stwierdzenie, że egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna. Taki stan rzeczy zachodzi, gdy przymusowa realizacja zobowiązania podatkowego nie daje gwarancji pełnego jej wykonania, a organ egzekucyjny wyczerpał środki prawne służące do wykonania świadczenia przez podatnika. Organ odwoławczy wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wystawił na zaległości podatkowe za listopad 2002r., maj 2003r. i sierpień 2003r. tytuły wykonawcze o nr: "[...]" z dnia "[...]"lipca 2003r., "[...]" z dnia "[...]"sierpnia 2003r., "[...]" z dnia "[...]" listopada 2003r. Egzekucja okazała się bezskuteczna. Z uwagi na fakt, iż Spółka pod wskazanym adresem nie prowadziła działalności gospodarczej, jej rachunek bankowy został zlikwidowany oraz nie ustalono majątku dłużnika, Komornik Sądowy Rewiru "[...]" postanowieniem z dnia "[...]"12.2004r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ II instancji stwierdził, iż skarżący nie wskazał żadnej z przesłanek umożliwiającej członkom zarządu spółki z o.o. uwolnienie się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Ani bowiem w trakcie postępowania podatkowego ani w odwołaniu strona nie wskazała, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe), albo że nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jej winy. Organ powołał się przy tym, na treść pisma z dnia 9.03.2005r., w którym Sąd Rejonowy "[...]" Wydział Gospodarczy poinformował, iż nie zostało wszczęte postępowanie upadłościowe i układowe Przedsiębiorstwa Usługowo-Produkcyjnego "A" Sp. z o.o.. Także, członek zarządu nie wskazał mienia umożliwiającego zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki. W ocenie organu odwoławczego, w postępowaniu o orzeczenie odpowiedzialności osoby trzeciej, nie jest istotne, że mienie takie istniało w czasie, w którym zaległość powstała i kiedy pełnił on swoją funkcję. Aby skutecznie zwolnić się od odpowiedzialności, członek zarządu spółki powinien wskazać mienie, z którego możliwa będzie egzekucja, zatem to mienie musi istnieć i być w posiadaniu Spółki, o czym stanowi art. 116 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Musi też być konkretnie wskazane w momencie, w którym toczy się postępowanie w kwestii przedmiotowej odpowiedzialności. Również zarzut naruszenia art. 107 § 1 i §2, art. 109 w zw. z art. 116 §1 Ordynacji podatkowej poprzez obciążenie odpowiedzialnością członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, w sytuacji, gdy podatnik "został ograbiony" z całego majątku w dniu 15.10.2003r., przez Spółdzielnię Mieszkaniową "B" w O., został przez organ odwoławczy odrzucony. Zdaniem organu, przepisy Ordynacji podatkowej nie dopuszczają innych, niż wymienione artykułem 116§ 1 okoliczności, w których możliwe jest odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu spółki. Organ odwoławczy podkreślił, iż przedmiotem postępowania są zaległości podatkowe Spółki z o.o. za miesiące listopad 2002r., maj i sierpień 2003r., które powstały wskutek nie uiszczenia zadeklarowanych przez Spółkę "A" zobowiązań podatkowych. Terminy płatności poszczególnych zobowiązań podatkowych przypadały do 25 dnia następnego miesiąca, a zobowiązanie podatkowe za miesiąc sierpień 2003r. Spółka winna była uiścić najpóźniej do dnia 25 września 2003r. Stosownie do art. 51 §1 Ordynacji podatkowej niezapłacony w terminie podatek jest zaległością podatkową. Eksmisja, nastąpiła w dniu 15 października 2003r., zatem nie miała wpływu na powstanie zobowiązań podatkowych. Natomiast okoliczność dotycząca utraty majątku przez Spółkę "A" poprzez bezprawne, zdaniem odwołującego się, włączenie do zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej "B", nie może zostać uwzględniona. Dodatkowo wskazał, iż rozstrzygnięcie przedstawionych sporów pomiędzy Spółką z o.o. "A" a Spółdzielnią Mieszkaniową -"B" wymaga przeprowadzenia postępowań z zakresu prawa karnego i cywilnego, a organy podatkowe nie są właściwe do rozstrzygania sporów w tym zakresie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, obrazę prawa materialnego i procedury administracyjnej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów. W szczególności zarzucił naruszenie art. 107§ 1 i 2, art. 109 w zw. z art. 116 §1 i §2 Ordynacji podatkowej przez przyjęcie, że dopuszczalne jest obciążenie odpowiedzialnością za zaległości podatkowe osoby trzeciej, gdy podatnik został "ograbiony" z całego majątku w dniu 15.10.2003r., przez Spółdzielnię Mieszkaniową "B" w O. i dlatego nie był w stanie uregulować zaległości podatkowych. Zarzucił również naruszenie art. 116 §1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie, że podatnik nie wskazał mienia z którego egzekucja byłaby możliwa, albowiem skarżący ujawnił majątek Spółki - wartości ok. 200.000zł włączony bez żadnego tytułu prawnego do zasobów Spółdzielni "B". Ponadto dodał, że Spółka "A" po "zagarnięciu" jej majątku nie posiadała pieniędzy na zgłoszenie i przeprowadzenie upadłości. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, lub ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu skargi wywiódł także, iż organ podatkowy dla uzasadnienia swojej decyzji uznał za zawinione niezgłoszenie przez skarżącego upadłości Spółki, jak również nie wziął pod uwagę żadnych innych podnoszonych przez niego argumentów. Dodatkowo wskazał, że Spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej, Zarząd wraz z poręczycielami spłacają rzekome należności czynszowe dla Spółdzielni Mieszkaniowej "B" w O. w wysokości 113 tys. zł. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, iż w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił dlaczego żąda zgłoszenia wniosku o upadłość w sytuacji gdy jest to zakazane przez prawo. Ponadto stwierdził, że nie zostało wyjaśnione na czym polega jego wina powodująca obciążenie go zaległym podatkiem innego podatnika. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Na rozprawie z dnia 28 czerwca 2006r., skarżący stwierdził, iż nie posiada dokumentacji skarbowej i spraw pracowniczych z uwagi na bezprawne zabranie jej przez pracowników Spółdzielni Mieszkaniowej "B" w O. Dodał także, iż pomimo wystosowania żądania zwrócenia w/w dokumentacji, Spółdzielnia Mieszkaniowa nie dokonała jej zwrotu, a skarżący nie posiada obecnie wiedzy o miejscu powyższej dokumentacji. Poinformował jednocześnie, że Spółdzielnia Mieszkaniowa wypowiedziała spółce skarżącego umowę najmu zajmowanego lokalu bez zachowania stosownego terminu wypowiedzenia. Podniósł również, iż zaległości spółki wobec spółdzielni z tytułu niezapłaconego czynszu wynoszą ok. 40.000 zł, zaś zaległości Spółdzielni Mieszkaniowej wobec spółki wynoszą ok. 100.000 zł. Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem oraz zgodnie z regułą określoną w art. 134§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Sąd stwierdza, że decyzja ta narusza przepisy postępowania podatkowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zakres postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wyznacza treść prawa materialnego tj. art. 116§ 1 i § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 108 tej ustawy. Zgodnie z art. 116 §1 i §2 Ordynacji podatkowej przesłankami odpowiedzialności są: - powstanie zobowiązania ( zaległości) w czasie pełnienia funkcji członka zarządu, - bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki w całości lub w części, - niewykazanie przez członka zarządu, że złożono we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe albo wykazanie braku winy w niepodjęciu działań w tym kierunku, - bądź niewykazanie majątku, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Wskazanie w przepisach prawa materialnego przesłanek uwalniających członka zarządu od odpowiedzialności, nie oznacza przerzucenia w całości na osobę trzecią ciężaru wykazania zaistnienia tych przesłanek. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w postępowaniu tym nie stosuje się trybu postępowania określonego przepisami działu IV Ordynacji podatkowej. Przestrzeganie zasad postępowania określonych w art. 121 i 122 Ordynacji podatkowej tj. zasady zaufania do organów podatkowych z której wynika też obowiązek udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania oraz zasady prawdy obiektywnej nabiera szczególnego znaczenia w sytuacji, gdy stroną postępowania jest osoba zgłaszająca w jego toku wnioski nieadekwatne do przedmiotu postępowania i żądająca czynności leżących poza kompetencjami tych organów, co niewątpliwie miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Trzeba tu wskazać, że zgodnie z art. 188 Ordynacji podatkowej żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te stwierdzone są wystarczająco innym dowodem. Zatem, gdy strona w toku postępowania zgłasza wnioski, które w jej ocenie są istotne, to ich ocena z punktu widzenia znaczenia dla sprawy, zawarta dopiero w uzasadnieniu decyzji jest spóźniona. Z przedłożonych akt podatkowych nie wynika, by przed wydaniem decyzji organ I instancji poinformował członka zarządu, że wnioski i żądania przedstawione w pismach z dnia 2.05. i 16.05. 2005r. nie mogą być uwzględnione, a także by wezwał go do przedstawienia rzeczowych argumentów i ewentualnie dowodów na okoliczności istotne z punktu widzenia przesłanek odpowiedzialności za zaległości Spółki z o.o. "A". Zasada prawdy obiektywnej wymagała zaś ustalenia, z uwagi na powoływanie się przez członka zarządu na niemożność jakiegokolwiek działania spowodowaną "zagrabieniem" majątku, sytuacji majątkowej Spółki z o.o. "A" przed zdarzeniem, które miało miejsce w dniu 15.10.2003r. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek danych w tym zakresie, mimo że obowiązkowo osoby prawne do zeznań podatkowych dołączają bilans i sprawozdanie finansowe. Włączenie wymienionych dokumentów do materiału dowodowego sprawy oraz ich analiza pozwoliłaby na ocenę, czy rzeczywiście niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim czasie nastąpiło bez winy członka zarządu, w stosunku do którego orzeczono odpowiedzialność. Przyznać trzeba, że postawa skarżącego nie ułatwiała organom podatkowym prawidłowości prowadzenia postępowania. Sąd wyraża też dezaprobatę w szczególności dla sposobu formułowania przez skarżącego zarzutów i żądań, w toku postępowania podatkowego. Powyższe nie zwalniało jednak organu odwoławczego od wyjaśnienia okoliczności wejścia w posiadanie przez Spółdzielnię Mieszkaniową "B" całego, jak to wynikało z odwołania (a ta okoliczność po raz pierwszy została powołana w odwołaniu) majątku o wartości 200 tys. zł., celem ustalenia, czy rzeczywiście ten majątek mógłby służyć zaspokojeniu zaległości podatkowych Spółki z o.o. "A" oraz dostrzeżenia i skorygowania błędów w postępowaniu popełnionych przez organ I instancji, przez uzupełnienie materiału dowodowego i jego ocenę. Zdarzenie z dnia 15.10. 2003r. nie jest typowe z punktu widzenia stosunków miedzy podmiotami prowadzącymi działalność gospodarczą. Oczywiście, że nie jest rolą organów podatkowych rozstrzyganie sporów między podmiotami gospodarczymi. Jednak ustalenie, że Spółdzielni Mieszkaniowej "B" nie przysługiwał żaden tytuł prawny do majątku Spółki (co twierdził cały czas skarżący) dawałoby prawo prowadzenia egzekucji z tego majątku wierzycielowi podatkowemu, o ile ten majątek istniał jeszcze w czasie prowadzenia postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu. Błędny jest bowiem pogląd Dyrektora Izby Skarbowej, że majątek "musi być w posiadaniu podatnika". Stosownie do art. 97§ 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r., o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. nr 110, poz. 968 ze zm.) w przypadku prowadzenia egzekucji z ruchomości zobowiązanego zajęciu podlegają ruchomości znajdujące się w jego władaniu, jak i we władaniu innej osoby, jeżeli nie zostały wyłączone spod egzekucji lub od niej zwolnione. Ponieważ w sprawie nie poczyniono żadnych wyżej wskazanych ustaleń, decyzja została wydana z naruszeniem art. 122, 187§1 i 191 Ordynacji podatkowej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy zgromadzić i przeanalizować dowody w zakresie istnienia podstaw do zgłoszenia przez zarząd Spółki z o.o. "A" wniosku o ogłoszenie upadłości przed dniem 15.10.2003r. oraz istnienia majątku Spółki (jego rodzaju i wartości) będącego w posiadaniu Spółdzielni Mieszkaniowej "B" a stanowiącego własność Spółki, z którego możliwa byłaby egzekucja bądź ewentualnie istnienia wierzytelności Spółki względem SM "B". Ocena tych dowodów pozwoli dopiero na stwierdzenie czy rzeczywiście nie wystąpiły przesłanki na które skarżący się powoływał, do uwolnienia go od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "A". Uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd administracyjny na podstawie art. 145§ 1 pkt 1 lit.c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.