I SA/Ol 430/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. C. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Rep. "[...]" w przedmiocie: odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia podatku od nieruchomości postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2009 r. skarżąca K. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 100 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni studiuje, nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, pozostaje na utrzymaniu swojego chłopaka. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżąca jest właścicielką działki nr 35/6 położonej w "[...]" przy ul. ‘[...]", o wartości - jak oświadczyła około 30.000 zł. Poza wymienioną nieruchomością nie posiada żadnego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżąca wskazała, iż uiszczenie kosztów sądowych stanowiłoby znaczny uszczerbek dla jej utrzymania. Na podstawie akt administracyjnych ustalono, iż działka nr 35/6 położona w "[...]"została przekazana skarżącej przez jej rodziców - umową darowizny z dnia 19.08.2008r. (akt notarialny Rep. A nr 4836/2008). Nadto z aktu notarialnego wynika, iż powyższa nieruchomość o powierzchni 1.431 m2 figuruje w planie zagospodarowania przestrzennego w obrębie obszarów sklasyfikowanych jako tereny zabudowy mieszkaniowo – usługowej. Zarządzeniem z dnia 6 lipca 2009r. do akt niniejszej sprawy zostały włączone dodatkowe materiały dotyczące prawa pomocy (odpis wezwania referendarza sądowego z dnia 24 czerwca 2009r., odpis pisma K. C. z dnia 26.06.2009r., odpis dowodu uiszczenia opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności – łącznie 3 karty) złożone w toku uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w zakresie prawa pomocy w sprawie o sygn. II SAB/Ol 20/09. Z wymienionych dokumentów źródłowych wynika, iż wnioskodawczyni w chwili obecnej jest na utrzymaniu swojego chłopaka, który to finansuje jej niezbędne wydatki w postaci wyżywienia w kwocie 400 zł na miesiąc, zakupu środków higienicznych w wysokości 30 zł na miesiąc, kosztów dojazdu do szkoły 25 zł na miesiąc, kosztów związanych z nauką 20 zł na miesiąc. Wyjaśniła zgodnie z wezwaniem, iż miejscem zameldowania skarżącej jest "[...]" ul. "[...]", które to miejsce nie jest tożsame z darowaną jej działką. Wskazała, iż przy ul. "[...]" znajduje się budynek będący własnością jej rodziców, natomiast darowana działka znajduje się po przeciwnej stronie ulicy i nie jest zabudowana. Skarżąca oświadczyła również, iż nie posiada rachunków bankowych. Wnioskodawczyni przedłożyła żądany dowód uiszczenia opłaty (661,45 zł) za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki nr 35/6, położonej w "[...]", w prawo własności. Rozstrzygając złożony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez K. C. okoliczności nie wskazują, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawczyni posiada majątek w postaci niezabudowanej nieruchomości, na rzecz którego, jeszcze w lutym bieżącego roku, była w stanie wydatkować środki w kwocie ponad sześciokrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Dociekanie, jakie było źródło tych środków nie jest zadaniem sądu. Z pewnością jednak nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której wnioskodawczyni pewne swoje zobowiązania traktuje priorytetowo, zwłaszcza te, które wpłyną korzystnie na jej sytuację majątkową, natomiast inne, oczekuje aby finansowane były kosztem Skarbu Państwa. Biorąc zatem pod uwagę stan posiadania skarżącej, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). Również w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (...) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia." (z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2009 r.; sygn. akt I OZ 563/09; orzeczenie dostępne w Internecie pod adresem: http:// orzeczenia.nsa. gov.pl). Na marginesie wskazać również należy, iż niewyjaśniona pozostała dość nietypowa sytuacja, w której zamieszkująca u rodziców: studiująca i niepracująca córka, nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego i pozostaje na utrzymaniu swojego chłopaka. Okoliczność powyższa, zdaniem rozpoznającego wniosek, w świetle wiedzy i doświadczenia życiowego jest mało prawdopodobna. Z całą jednak pewnością wnioskodawczyni nie wyjaśniła przyczyn takiego stanu rzeczy. Dlatego też w okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych, czy ich części, skarżąca może również oczekiwać ze strony swoich rodziców, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Rozpoznającemu wniosek nie jest co prawda znana wysokość dochodów rodziców skarżącej, jednakże mając na uwadze fakt przekazania córce znacznego majątku oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie (który, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221,poz. 2193/ wynosi 100 zł), sądzić należy, iż powyższą pomoc w zakresie uiszczenia wpisu sądowego skarżąca będzie w stanie uzyskać. Stanowiska w kwestii odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zmienia również okoliczność, iż skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych (2 x 100 zł) w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( I SA/Ol 430/09, I SAB/Ol 20/09). W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.