I SA/Ol 430/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. i D.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]", w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: 1) przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł (słownie: pięćset złotych); 2) oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wnioskami z dnia 9 lipca 2010 r. złożonymi na urzędowych formularzach wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, M. i D.K. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazali, iż nie mają możliwości finansowych pozwalających na zapłatę wpisu od skargi w wysokości 1.843 zł. Jak podali, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe ze studiującym synem. Uzyskują dochody z umów o pracę w łącznej wysokości 5.300 zł brutto miesięcznie. Zaskarżoną decyzją określono im zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. kwocie 184.272 zł. W oparciu o tytuły wykonawcze została wszczęta egzekucja z rachunków bankowych oraz z wynagrodzeń. Dodatkowo Dyrektor Izby Celnej dokonał zajęcia wynagrodzenia w związku z orzeczeniem w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki. D.K. posiada udziały we Spółkach: A, B oraz C, które również zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Natomiast syn skarżących jest właścicielem nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym. Do wniosków dołączono kopie zawiadomień o zajęciach wynagrodzeń, rachunków bankowych oraz udziałów w spółce z o.o. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 lipca 2010 r. wnioskodawcy wyjaśnili, iż z wynagrodzenia uzyskiwanego przez M.K. organ egzekucyjnie potrąca miesięcznie kwotę 1.382,13 zł, natomiast z wynagrodzenia D.K. kwotę 127,70 zł. Ponadto oświadczyli, że posiadają polisy ubezpieczeniowe w "[...]". Podali, iż nie zawierali pisemnej umowy z profesjonalnym pełnomocnikiem, a wynagrodzenie za usługi pełnomocnika zostanie wypłacone po zakończeniu postępowań sądowoadministracyjnych i zakończeniu spłaty zobowiązania. Ponadto przedstawili wyciąg z historii rachunku za okres od 1 stycznia do 23 lipca 2010 r. oraz listę blokad na rachunku bankowym. Do wyjaśnień dołączyli również kopie dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie w następujących wysokościach: podatek od nieruchomości – 21 zł (II rata), prąd – 217,40 zł, woda – 116,03 zł, telefon stacjonarny – 110,83 zł, wywóz śmieci – 123,50 zł, polisy ubezpieczeniowe – 164,10 zł, abonament – 17 zł, gaz – 396,20 zł, rata kredytu zaciągniętego na zakup samochodu – 974,69 zł, rata kredytu mieszkaniowego – 750,29 zł. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2010 r. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że niewątpliwie prowadzenie egzekucji znacząco ogranicza możliwości finansowe skarżących, jednak posiadają oni jeszcze środki na opłacenie rat kredytu zaciągniętego na zakup samochodu w wysokości 974,69 zł, jak i na spłatę raty kredytu za dom. Ponadto z uzyskiwanego dochodu w łącznej wysokości 5.300 zł brutto (ok. 3.500 zł netto) skarżącym pozostaje miesięczne po spłaceniu rat kredytów, potrąceniu przez organ egzekucyjny i opłaceniu składek na polisy ubezpieczeniowe (łącznie kwota ok. 3350 zł.) na inne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, zakupem środków czystości czy też żywności dla trzyosobowej rodziny kwota ok. 150 zł. W ocenie referendarza, z powyższego rozliczenia wynikało, że dochody wnioskodawców nie pozwalają na opłacenie wszystkich stałych kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Powstałe w przedmiotowej sprawie wątpliwości spowodowały, że niemożliwe było prześledzenie gospodarki finansowej skarżących i ich możliwości finansowych, a w konsekwencji – wydanie korzystnego dla nich rozstrzygnięcia. Pismem z dnia 13 września 2010 r. skarżący wnieśli sprzeciw na powyższe postanowienie. Powołując się na orzecznictwo sądowe, wskazali, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Podkreślili, że nie wprowadzili Sądu w błąd co do posiadanego majątku. Dodali, że nie ponoszą zbędnych wydatków, zatem nie można twierdzić, że posiadają realną możliwość poczynienia oszczędności na poczet kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części zwanej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, a zatem wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z § 3 powołanego przepisu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powołanych przepisów wynika, ż instytucja przyznania prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie. Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wobec ustaleń dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawców, złożony przez nich wniosek zasługiwał na uwzględnienie w zakresie obejmującym zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 500 zł. W świetle danych ujętych we wniosku oraz przedłożonych dokumentów brak jest bowiem podstaw do przyjęcia w sposób jednoznaczny, iż skarżący nie dysponują jakimikolwiek środkami pozwalającymi na sfinansowanie kosztów sądowych w części. Za takim wnioskiem przemawia w szczególności fakt posiadania i regulowania przez nich zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżących należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania na Skarb Państwa postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę. Należy zauważyć, iż kredyty zostały zaciągnięte na prywatne potrzeby skarżących, a zatem trudno jest z tego tytułu zwolnić ich od kosztów sądowych w całości. Wskazać również trzeba, że udzielenie kredytów przez instytucje finansowe związane jest z przeprowadzeniem odpowiedniej procedury sprawdzającej zdolność kredytową podmiotu ubiegającego się o kredyt. Wnioskodawcy posiadają zatem zweryfikowaną przez instytucję finansową zdolność kredytową, czyli mają możliwości, by po odjęciu kosztów utrzymania rodziny zaoszczędzić część swojego dochodu, z przeznaczeniem na inne cele. Świadczy o tym również fakt, że spłacają w terminie raty zaciągniętych kredytów bankowych łącznie w wysokości ok. 1.725 zł miesięcznie. Zaznaczyć należy, że skarżący są zatrudnieni na podstawie umowy o pracę, a zatem posiadają stałe, pewne źródło dochodów w wysokości ok. 3.500 zł netto miesięczni. Na skutek zajęcia egzekucyjnego podlega ono wprawdzie potrąceniu o łączną kwotę 1.509,83 zł, jednak fakt znacznych obciążeń finansowych, powstałych w znacznej części na skutek zobowiązań cywilnoprawnych nie może zdaniem Sądu, zwalniać strony z obowiązku poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. Skoro bowiem możliwym jest terminowe spłacanie rat od kredytów, to nie wykracza poza możliwości skarżących zabezpieczenie środków na pokrycie przynajmniej części należnych kosztów sądowych. Mając zatem na uwadze wysokość ciążących na stronie zobowiązań cywilnoprawnych i fakt ich terminowego regulowania, obowiązek uiszczenie kosztów w niniejszej sprawie w kwocie 500 zł, nie wydaje się być nadmiernie wygórowany. Reasumując, z analizy przedstawionych w związku z wnioskiem danych dotyczących sytuacji finansowej skarżących, nie wynika aby zasadnym było zwolnienie M. i D. K. z obowiązku poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W ustalonych okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, iż zagwarantowanie tego prawa nastąpi poprzez częściowe zwolnienie skarżących z obowiązku uiszczenia tych kosztów, tj. w kwocie jak wyżej. Dlatego też, na podstawie przepisu art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.