I SA/Ol 436/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia "[...]" skarżąca Spółka A zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącą spółkę formularza wniosku o stanie majątkowym i dochodach (PPPr) wynika, iż spółka prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej paliw, sprzedaży detalicznej poza sklepową oraz pozostałej działalności komercyjnej gdzie indziej niesklasyfikowanej. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi "[...]", wartość środków trwałych określona została jako 1/3 udziałów bazy paliwowej, za ubiegły rok obrotowy spółka określiła brak danych w zakresie zysku bądź straty. Skarżąca oświadczyła, iż posiada rachunki bankowe w Banku "[...]", Banku "[...]" oraz "[...]", na których to nie posiada żadnych środków finansowych. Wskazała, iż majątek spółki obciążony jest hipoteką bankową Banku "[...]" oraz organów podatkowych. Argumentując wniosek podniosła, iż spółce zablokowano rachunki bankowe i zajęto majątek w drodze egzekucji administracyjnej. Skarżąca nie posiada wolnych od egzekucji środków finansowych oraz dóbr, którymi mogłaby pokryć należne koszty sądowe. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia "[...]". W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie, w terminie siedmiu dni, dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: wyciągi bankowe z wszystkich posiadanych kont za ostatnie trzy miesiące wraz z potwierdzeniem, podanej informacji o zablokowaniu kont, oświadczenia, czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki lub w celu jej dokapitalizowania, czy i jakie uchwały zostały podjęte w związku z trudnościami finansowymi, przedłożenia odpisu sprawozdania finansowego za "[...]", odpisu sprawozdania z działalności zarządu za rok "[...]", przedłożenia odpisu zeznania podatkowego CIT-8 za "[...]", przedłożenie odpisów tytułów wykonawczych oraz dokumentów potwierdzających zastosowanie środków egzekucyjnych, dokumentów potwierdzających obciążenie majątku trwałego hipotekami, zabezpieczeń na majątku ruchomym. W wykonaniu wezwania skarżąca oświadczyła, iż z umowy spółki nie wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat w związku z czasowymi trudnościami, w celu jej dokapitalizowania, umowa spółki nie była zmieniana w tym zakresie, jak również nie podjęto żadnych uchwał wspólników w związku z trudnościami finansowymi. Z przedłożonego przez spółkę wypisu z ksiąg wieczystych wynika, iż na majątku spółki ustanowiono hipotekę przymusową zwykłą do kwoty "[...]". Wierzycielem jest organ reprezentujący Skarb Państwa – Dyrektor Izby Celnej. Ponadto skarżąca przedstawiła odpis zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w wysokości "[...]" zł –na rzecz Urzędu Skarbowego. Z nadesłanego zeznania podatkowego za ubiegły rok CIT-8 wynika, iż spółka poniosła stratę w wysokości "[...]". Spółka przedłożyła także sprawozdanie z działalności zarządu za rok "[...]", bilans, rachunek zysków i strat oraz informacje dodatkowe za rok "[...]". Z bilansu sporządzonego na dzień "[...]" wynika, iż wartość środków trwałych spółki wynosi "[...]", na które składają się grunty oraz budynki. Ponadto wnioskodawczyni posiada środki trwałe w budowie określone na kwotę "[...]", co więcej wartość tych środków zwiększyła się w stosunku do roku poprzedniego "[...]". W zakresie wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, spółka przedstawiła dwa wyciągi z rachunku prowadzonego w Banku "[...]" ( saldo – "[...]") oraz jeden wyciąg z rachunku w banku "[...]" ("[...]") - z okresu 1 miesiąca ("[...]"). Zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodatkowo należy podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wyżej wskazanej regulacji, nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GZ 173/08, orzeczenie dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zauważyć, iż spółka dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. (por. post. z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Wprawdzie na nieruchomościach skarżącej dokonano wpisu hipoteki przymusowej zwykłej, jednakże wpis taki ma charakter zabezpieczenia na majątku spółki zaciągniętych wierzytelności, nie wpływa jednakże na to, iż skarżąca z tytułu posiadania tych nieruchomości nie może uzyskiwać przychodów. Samo natomiast obciążenie majątku hipoteką, nawet do pełnej jego wartości nie rodzi jeszcze negatywnych skutków po stronie obciążonego. Dokonany wpis do wysokości "[...]" nie przekracza wartości majątku spółki, który na dzień "[...]" wynosił "[...]". Dodatkowo należy wskazać, iż skarżąca cały czas funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Stosownie do regulacji zawartej w ustawie Prawo upadłościowe i naprawcze upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Niewypłacalność ma natomiast miejsce wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań (art. 10 i art. 11 ustawy). Ponadto spółka nie zawiesiła działalności gospodarczej, nie jest w likwidacji, nie toczy się wobec niej postępowanie układowe czy naprawcze. Powyższe okoliczności wynikają również z przedłożonego w sprawie odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień "[...]". Z przedłożonych dokumentów wynika również, iż nakłady na inwestycje (środki trwałe w budowie) w ostatnim roku zwiększyły się. Okoliczność powyższa wskazuje, iż pomimo poniesionej straty podatkowej i licznych zobowiązań spółka prowadzi działalność gospodarczą i inwestuje w nowe środki. W takich okolicznościach wątpliwości budzi konieczność występowania do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy Należy również wskazać, iż podmiot działający w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może pokryć koszty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Należy również nadmienić, iż umowa spółki nie zawierająca zapisu o możliwości ponoszenia dopłat w celu dokapitalizowania spółki, może zostać zmieniona w tym zakresie, za zgodą wszystkich wspólników. Dlatego też, aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Zauważyć również należy, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy zorganizowanego w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi ona liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności, jakim są również m.in. właśnie koszty sądowe. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Godzi się zauważyć, że brak bieżących dochodów nie jest dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę zwolnienia od opłat sądowych i nie skutkuje automatycznie po stronie sądu obowiązkiem zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza gdy spółka nie zgromadziła dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. przez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Dodatkowo przekonanie, iż spółka będzie w stanie uiścić należne koszty sądowe tj na obecnym etapie wpis od skargi (zgodnie z § 1 pkt 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221,poz. 2193/), uzasadnia okoliczność uiszczenia przez skarżącą w marcu bieżącego roku kosztów sądowych w dwóch sprawach zawisłych przed tut. Sądem w łącznej wysokości "[...]". Twierdzenie powyższe uzasadnia fakt, iż sytuacja finansowa i ekonomiczna podmiotu nie uległa zasadniczym czy radykalnym zmianom w przeciągu ostatnich czterech miesięcy, bowiem takie okoliczności jak: obciążenie hipoteczne, wystąpienie straty podatkowej, czy zajęcie rachunku bankowego, zaistniały znacznie wcześniej. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej argumenty, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.