I SA/Ol 437/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Piskozub, sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 3 lipca 2013r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" nr "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 22.10.2012r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek S. S. o umorzenie ciążących na nim zobowiązań z tytułu nieopłaconych ww. składek za okresy: styczeń 2010r., od stycznia do marca 2011r. i od maja do listopada 2011r. w ogólnej kwocie 6.394,33 zł należności głównej. Wnioskujący uznał, że spełnia przesłanki do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), dalej: rozporządzenie z 31.07.2003r. Podał, że w dniu 31.12.2011r. stracił pracę, co uznał jako nadzwyczajne wydarzenie z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia. Ponadto kwota naliczonych składek stanowi 60-75% jego rocznych dochodów z działalności gospodarczej w latach 2009-2011. Do wniosku dołączył świadectwo pracy z 02.01.2012r., oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej z 22.10.2012r. i oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 27.06.2011r. wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy u.s.u.s. odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozpatrując wniosek przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej strony i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie. Powołując się na wyjątkowy charakter umorzenia należności ZUS stwierdził, że w przypadku S. S. nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 28 usta 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od 13.01.2005r. Zakład wyliczył, że z tytułu tej działalności w latach 2009 - 2011 osiągnął on następujące dochody z tytułu działalności gospodarczej: za 2009r. - 9.711,21 zł, za 2010r. – 12.045,47zł, za 2011r. – 12.778,80. W okresie od I do XI 2012r. uzyskał dochód w wysokości 9.802,85zł, tj. 891,17zł miesięcznie. Od 01.03.2008r. do 31.12.2011r. był ponadto zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku Inspektora ds. BHP. Z tytułu zatrudnienia uzyskiwał następujące dochody: za 2009r. 14.395 zł, za 2010r. 14.637 zł, za 2011r. 19.951 zł. Na utrzymaniu ma 22-letnią córkę, która nie pracuje i jest studentką III roku studiów uniwersyteckich. Żona pobiera od czerwca 2012r. emeryturę w wysokości 644,74 zł netto. Rodzina ponosi miesięcznie następujące koszty utrzymania: energia elektryczna 140 zł, ogrzewanie mieszkania i podgrzanie wody 250 zł, telefon 80 zł, koszt wynajęcia stancji córki w wysokości 300 zł. Badając sytuację strony organ odnotował oświadczenia wnioskodawcy, że: – nie posiada on innych zobowiązań, – posiada wierzytelność w wysokości 4.662,89 zł z tytułu zapłaty za usługi wykonane firmie A., wobec której prowadzone jest postępowanie upadłościowe, – nie posiada pojazdów, – jest właścicielem mieszkania o pow. 70,5 m2 położonego w P. gm. D. (KW nr "[...]") wraz z udziałem w 277/1000 części nieruchomości wspólnej. Nie przedstawił dokumentów potwierdzających stan zdrowia jego oraz jego członków rodziny. Starostwo Powiatowe w S. poinformowało, że wnioskodawca wraz z żoną posiada położone w P. gm. D. : lokal mieszkalny o pow. 70,5 m2 (KW "[...]"), udział w 1/12 części nieruchomości zabudowanej (KW "[...]"), udział w 1/2 części nieruchomości gruntowej (KW "[...]"), udział w 277/1000 części nieruchomości gruntowej zabudowanej (KW "[...]"), nieruchomość gruntową (działka gruntu) o pow. 0,0500 ha (KW "[...]"). Z kolei Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. poinformował, iż S. S. posiada zaległości podatkowe z tytułu podatku VAT za 09/2012r. w kwocie 746 zł. Na dzień 31.10.2012r. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zgodnie zaś z informacją z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców posiada on samochód osobowy F. z 1986r. oraz samochód osobowy C. z 1991r. Organ uznał, że z zebranego materiału nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Zakładu sytuacja majątkowa i rodzinna nie jest na tyle zła, aby zaległości nie mogły być spłacane np. w systemie ratalnym. Zauważył, że pomimo niskich dochodów nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Organ wskazał, że zobowiązany nie przedstawił dokumentów potwierdzających poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z kolei ZUS nie uwzględnił argumentu, jakoby utrata pracy od 01.01.2012r. była nadzwyczajnym zdarzeniem, porównywanym do klęsk żywiołowych, zdarzeń zagrażających bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi. Przyznał, że zatrudnienie na ½ etatu było dodatkowym źródłem dochodu, a jego utrata jest w istocie bardzo dużym problemem dla zobowiązanego i jego rodziny. Ubiegający się o ulgę w dalszym ciągu prowadzi jednak działalność gospodarczą i osiąga z niej dochody. Nie przedłożył dokumentów potwierdzających stan jego zdrowia i członków jego rodziny, który uniemożliwiałby mu uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności. S. S. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 06.02.2013r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na nim należności z tytułu nieopłaconych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]", gdyż uznał, że umorzenie składek byłoby przedwczesne, wobec posiadania przez zobowiązanego źródeł dochodu i majątku. Podkreślił w uzasadnieniu decyzji, że przedsiębiorcy samodzielnie muszą ponosić ciężar prowadzenia działalności gospodarczej i tym samym zobowiązani są do opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności, niezależnie od uzyskiwanych dochodów z tej działalności. Z kolei ZUS ma obowiązek dochodzenia w trybie przymusowym składek nieuregulowanych w terminie do momentu całkowitego pokrycia zadłużenia. Przez okres uprawniający Zakład do dochodzenia należności istnieje więc ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności zmierzających do wyegzekwowania powstałego zadłużenia z tytułu składek. Organ ponownie przedstawił sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy, przychody i koszty utrzymania. Wskazał na wysokość dochodów osiąganych w latach 2009-2011. Według oświadczenia na rok 2012 dochód wnioskodawcy z działalności gospodarczej wyniósł 10.330,10 zł. Żona od 01.03.2013r. uzyskuje emeryturę w wysokości 728,23 zł netto (840,91 zł brutto). Organ wskazał, że osiągany dochód rodziny dłużnika przewyższa minimum egzystencji 3-osobowej rodziny, określone w roku 2011 na kwotę 442,99 zł miesięcznie na osobę. Ustawowa granica ubóstwa do września 2012r. wynosiła 351,- zł na osobę, a liczona od października 2012r. – 415,- zł. Wnioskodawca przekraczał ten próg, gdyż osiągany dochód na osobę w 2012r. wynosił 556,47 zł. Organ przyznał, że uregulowanie całego zadłużenia mogłoby sprawić wnioskodawcy trudność, jednak częściowe, dobrowolne wpłaty w wysokości dostosowanej do aktualnych możliwości płatniczych nie spowodowałyby drastycznego pozbawienia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS ocenił, że zapłata należności z tytułu składek może przyczynić się do pogorszenia sytuacji zobowiązanego, jednak nie w sposób pozbawiający możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił, że oprócz długu wobec ZUS odwołujący się nie posiada innych zobowiązań, co potwierdził na etapie postępowania odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. pismem z 07.03.2013r. Organ działając w II instancji powtórzył ocenę zawartą w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, że nie występuje w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31.07.2003r., wobec nieponiesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. Zauważył, że zatrudnienie na ½ etatu było dodatkowym źródłem dochodu, którego utrata jest w istocie dużym problemem, ale w dalszym ciągu wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu dochody. S. S. złożył na decyzję z dnia "[...]" skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W jej uzasadnieniu zarzucił organowi, że doprowadza jego rodzinę do ruiny, a jednocześnie nie bierze pod uwagę ważnego interesu zobowiązanego (art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31.07.2003r.), kiedy to spłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślił, że nie ma zaległości wobec ZUS od stycznia 2012r. mimo, że ma duże problemy w bieżącym opłacaniu składek. Aby spłacić zaległości musiałby obecnie przeznaczać 75% uzyskiwanych z działalności gospodarczej dochodów, co powoduje, że nie miałby możliwości opłacania bieżących składek. Skarżący nie widzi możliwości poprawy sytuacji majątkowej rodziny wobec odczuwalnej w jego działalności stagnacji (mniej zleceń), oddalenia od najbliższych ośrodków gospodarczych (B. - 15 km, S. - 30 km), a ze względu na wiek (skończone 61 lat) nie ma możliwości dodatkowego zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwana dalej w skrócie: p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego, rozstrzygają organy administracyjne. Rozstrzygając natomiast skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia ciążących powszechnie zobowiązań. Dokonując oceny decyzji z punktu widzenia podstaw prawnych Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie decyzji. W ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy Prezes ZUS przytaczając przesłanki umorzenia, wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Przy czym prawidłowa jest ocena organu, że nie wystąpiła w sprawie powoływana przez stronę przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia z 31.07.2003r., wobec niemożności uznania utraty pracy przez skarżącego za okoliczność związaną z wymienionym w tym przepisie poniesieniem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności. W niniejszej sprawie rozpatrywano możliwość umorzenia należności ZUS w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego aktu – wystąpienia sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład zasadnie ocenił, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie uregulować ciążących na nim zobowiązań w proponowanym systemie ratalnym. Uzyskuje bowiem środki z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej, a żona z tytułu otrzymywanej emerytury. Nie ma zatem powodu, aby uznać za błędną ocenę organu rentowego, iż strona ma możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący sam to poniekąd potwierdza w skardze podając, że opłaca bieżące składki ZUS od prowadzonej jednoosobowo działalności gospodarczej. Podawana w skardze w związku z tym argumentacja o tym, że dalsze spłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej nie przekonuje wobec oceny organu odnośnie możliwości uregulowania zobowiązań w proponowanym systemie ratalnym. Powyższe uzasadnia również okoliczność, że dłużnik uregulował zadłużenie podatkowe przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co Zakład odnotował w jej uzasadnieniu na podstawie informacji przekazanej mu przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w piśmie z 07.03.2013r. (k. 42 akt administracyjnych organu odwoławczego). Przedsiębiorca ma ponadto obowiązek samodzielnego ponoszenia ciężaru prowadzenia działalności gospodarczej i opłacenia należności z tytułu składek w wyznaczonym ustawowym terminie płatności niezależnie od uzyskiwanych dochodów z tej działalności. Ulga w spłacie składek może być zastosowana w wyjątkowych sytuacjach, a w niniejszej sprawie ZUS wykazał, że skarżący nie znajduje się jednak w takiej sytuacji. Nie można bowiem wykluczyć możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości, tym bardziej, że nie wykazano trwałej niemożności uzyskania dochodu. Potwierdzeniem powyższego jest zdolność dłużnika do uregulowania zaległości podatkowych. W tej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Sąd rozumie, że z punktu widzenia skarżącego jego sytuacja jest trudna, zwłaszcza po utracie pracy. Jednak oceniając obiektywnie nie można pominąć, że skarżący nie osiągnął jeszcze wieku emerytalnego, nie wykazał żadnych problemów zdrowotnych, prowadzi działalność gospodarczą dającą utrzymanie rodzinie, w której żona pobiera świadczenie emerytalne, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej czy innej pomocy, a jednocześnie ponosi koszty utrzymania dwóch aut osobowych, możliwe zdaniem Sądu do zredukowania poprzez ich sprzedaż. Ponadto, jak wyjaśnił skarżący na rozprawie w dniu 03.07.2013r. na pytanie Sądu, część bieżących kosztów utrzymania wlicza do kosztów uzyskania przychodów w prowadzonej działalności gospodarczej, są to m.in. opłaty za telefon, częściowo utrzymanie mieszkania, koszty dojazdu do usługobiorców, diety. Powyższe także wpływa na sferę dochodową rodziny. Z zeznań podatkowych wynika, że koszty te zostały wykazane w wysokości ponad 50% przychodu podczas, gdy np. ryczałtowe koszty uzyskania przychodu przy tego rodzaju działalności jaką wykonuje skarżący, wynoszą 20%. Nie przekracza zatem ram uznania administracyjnego ocena ZUS, że skarżący, którego sytuacja bytowa jest obecnie trudna, ma jednak potencjalne możliwości uregulowania zadłużenia wobec ZUS poprzez układ ratalny. Sąd przyznaje, że opłacanie składek stanowi niemałe obciążenie. Sam skarżący podaje jednak, że po spłacie bieżących należności z tytułu składek pozostają mu do dyspozycji pewne środki. Pozwoliły one na uregulowania zadłużenia podatkowego przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Dodać również należy, że po osiągnięciu wieku emerytalnego skarżący będzie otrzymywał emeryturę. W tym zakresie płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania każdemu ubezpieczonemu odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek wieku. Niniejsze orzeczenie nie pozbawia strony możliwości ubiegania się w przyszłości o umorzenie należności z tytułu składek w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.