I SA/Ol 437/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na informację Zarządu Województwa "[...]" z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: nieuwzględnienia protestu postanawia: odmówić skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 12 lipca 2017r. skarżąca W. M. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Według informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem (59 l.). Ich majątek stanowi dom o powierzchni 160 m2, użytki rolne o powierzchni 0,544 ha oraz lokal użytkowy o powierzchni 65 m2, a dochody miesięczne, z tytułu stażu pracy, renty i wynagrodzenia, wynoszą miesięcznie łącznie "[...]" zł netto. Wydatki wykazane przez wnioskodawczynię pochłaniają w skali miesiąca "[...]" zł, w tym: "[...]" zł woda, "[...]" zł - energia elektryczna, "[...]" zł – kredyt, "[...]" zł – telefon. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r, poz. 1369 ze zm.), zwaną dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Instytucję prawa pomocy należy stosować wyjątkowo, a więc w stosunku do osób ubogich, nie mających jakichkolwiek stałych źródeł dochodów, czy też posiadających je, jednak w wysokości nie wystarczającej na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe należy uznać, że w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni, iż nie posiada ona, środków pieniężnych na opłacenie kosztów niniejszego postępowania. Skarżąca wraz z mężem, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami w łącznej kwocie "[...]" zł netto oraz majątkiem w postaci domu, nieruchomości rolnej oraz lokalu użytkowego, posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie (200 zł wpisu od skargi, a w przyszłości ewentualnie 100 zł opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem i 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej). Skarżąca nie wykazała co prawda wszystkich wydatków oraz kosztów związanych z utrzymaniem rodziny (takich jak chociażby koszty wyżywienia, środków czystości, itp.), jednakże przy wysokości osiąganego przez rodzinę dochodu i racjonalnym gospodarowaniu nim, będzie w stanie uiścić wpis sądowy od skargi oraz ewentualne przyszłe koszty sądowe. Zauważenia wymaga, że z oświadczenia wnioskodawczyni nie wynika, aby w niniejszym przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Jak wynika z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy, ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Rolą sądu (referendarza sądowego) nie jest natomiast poszukiwanie argumentów i dokumentów obrazujących trudną sytuację majątkową strony. W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.