I SA/Ol 440/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 28.10.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej A. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną J. S. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z rent chorobowych w łącznej kwocie 1879,81 zł brutto. Z powyższego dochodu potrącana jest kwota 465,95 zł przez Urząd Skarbowy na poczet zobowiązania podatkowego. Nie posiada żadnego majątku. Jest osobą schorowaną i ponosi wydatki zakup leków. Zamieszkuje z synem w jego mieszkaniu. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia w zakresie wszelkich posiadanych nieruchomości w okresie od 01.01.2006r. do 28.10.2008r., oświadczenia w zakresie ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania i wydatków związanych z leczeniem oraz przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, oświadczenia czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, odpisów wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, lokat bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 12 listopada 2008r. wyjaśnił, że z związku z niemożliwością "w tak krótkim terminie dostarczenia wymaganych zaświadczeń prosi o wyliczenie kwoty kosztów sądowych, która zostanie pożyczona w celu opłaty za ww. rozprawę". Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu wskazała wyłącznie na wysokość uzyskiwanego dochodu, pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, wysokość kwoty potrącanej przez organ podatkowy, konieczność ponoszenia wydatków na lekarstwa i fakt zamieszkiwania z synem w jego mieszkaniu. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy nie dysponował wiedzą dotyczącą wysokości ponoszonych kosztów związanych z koniecznym bieżącym utrzymaniem. Skarżący nie wyjaśnił czy ewentualnie w związku z tym, że zamieszkuje z synem prowadzi z nim także wspólne gospodarstwo domowe co niewątpliwie ma wpływ na jego obecną sytuację majątkową. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Nie rozstrzygnięta pozostała również kwestia dotycząca posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości i ruchomości w latach 2006-2008, istotna w celu ustalenia czy ewentualnie w związku z posiadanym majątkiem skarżący miał możliwość wygospodarowania odpowiednich środków pieniężnych na opłacenie należnych kosztów sądowych. Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. Nadto należy zauważyć, że w piśmie z dnia 12.11.2008r. poinformowano, że z uwagi na niemożliwość przedłożenia żądanych dokumentów strona zaciągnie pożyczkę na opłacenie należnych kosztów sądowych. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.