I SA/Ol 441/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 22 września 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za grudzień 2012r. oraz I kwartał 2013r. postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych. Z. B. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., w przedmiocie: podatku od towarów i usług za grudzień 2012r. oraz I kwartał 2013r. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2017r., złożonym wraz ze skargą, Z. B.zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 3.920 zł (ustalonego na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.]). Z oświadczenia wnioskodawczyni zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynikało, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 500 zł. Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 1.556 zł brutto około 1.300 zł netto. Wskazała, iż z uwagi na niskie dochody, wiek oraz koszty jakie ponosi w związku z zakupem lekarstw nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Do wniosku skarżąca przedłożyła fakturę za gaz za okres od 23.04.2017r. do 23.06.2017r. w wysokości 269,62 zł, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01.05.2017r. do 16.06.2017r., rachunek za energię elektryczną w wysokości 119,78 zł oraz decyzję z dnia 1 marca 2017r. o waloryzacji emerytury. W odpowiedzi na wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017r. , poz. 1369 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a.") skarżąca uzupełniła braki formalne formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) przedkładając wypełniony aktualny druk formularza. Z treści oświadczenia zawartego w formularzu z dnia 12 września 2017r. wynikało dodatkowo, iż skarżąca "zamieszkuje u kogoś w zamian za opłatę czynszu". Dodatkowo w wydatkach, które ponosi wykazała: zajęcie komornicze 390 zł, czynsz 350 zł, ubezpieczenie 48 zł. Dodała również, że faktury dostarczyła wcześniej. Starszy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 22 września 2017r. odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację majątkową i osobistą wnioskodawczyni starszy referendarz sądowy wskazał, że nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, czy rzeczywiście skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, lub biorąc pod uwagę wysokość wpisu w niniejszej sprawie (3.920 zł) jakiejś ich części. Zdaniem referendarza sądowego to, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada żądanych dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej, finansowej, ewentualnych dodatkowych dochodów z prowadzenia działalności gospodarczej lub złożenia wyjaśnień, że tej działalności już nie prowadzi, posiadanego majątku w okresie poprzedzającym złożenie wniosku czy też wyciągów z rachunków bankowych, uniemożliwia zweryfikowanie jej oświadczenia w zakresie sytuacji materialnej, a tym samym ocenę jej rzeczywistych zdolności płatniczych. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca w sprzeciwie podniosła, że jej sytuacja materialna jest trudna. Jest wdową. Nie prowadzi działalności gospodarczej. Posiada wyłącznie dochód w wysokości ok. 1.300 zł. Wskazała, że mieszka samotnie, na zasadzie nieodpłatnego użyczenia lokalu, płacąc za czynsz. Korzysta z pomocy rodziny – syna i córki, którzy pracują. Nie posiada żadnych lokat terminowych ani kart kredytowych. Oświadczyła, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 12 czerwca 2017r. nie była właścicielem żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. Nie posiada żadnych papierów wartościowych i oszczędności Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Pozwala ono na ocenę czy strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wniosek w niniejszej sprawie dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jednak to rzeczą wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji finansowej i osobistej pozwoliły stwierdzić, iż złożony przezeń wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Biorąc pod uwagę fakt, że strona otrzymuję emeryturę w kwocie ok. 1.300 zł, korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej najbliższej rodziny, mieszka w lokalu na zasadzie nieodpłatnego użyczenia, zdaniem Sądu wnioskodawczy nie będzie w stanie w całości ponieść kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu w niniejszej sprawie, do którego uiszczenia strona jest zobowiązana (3.920 zł), zdaniem Sądu, strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu sytuacja finansowa skarżącej pozwala na wygospodarowanie środków na uiszczenie kosztów sądowych w części. Przyznane zwolnienie nie przekracza możliwości finansowych wnioskodawczyni, a opłacenie wpisu sądowego w wysokości 50 złotych nie uczyni uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącej. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP .Brak środków na uiszczenie wpisu spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.