I SA/Ol 441/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 5 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F.S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca F.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynikało, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości "[...]" netto miesięcznie. Skarżąca jest współwłaścicielką: mieszkania o powierzchni "[...]" nieruchomości o pow. "[...]", miejsca garażowego i domku letniskowego. Przy czym skarżąca oświadczyła, że nie ma możliwości sprzedaży posiadanego majątku. Argumentując wniosek wskazała, że jest inwalidką I stopnia (znaczna niepełnosprawność). Mieszka sama i sama też prowadzi gospodarstwo domowe. Jest osobą schorowaną i niedawno opuściła szpital "[...]".. Na miesięczne koszty utrzymania składają się: czynsz- "[...]", opłata za prąd i gaz – "[...]", wydatki na leki –"[...]", zakup żywności –"[...]", środki higieny-"[...]", oraz odzież, obuwie i inne. W związku z powyższym nie stać strony na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika jak i na niezbędne koszty sądowe. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, cyt. dalej jako p.p.s.a.) Sąd (referendarz sądowy) przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w zakresie całkowitym gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 2 art. 246 § 1 p.p.s.a). Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 §1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Mając na uwadze przedstawioną wyżej sytuację materialną skarżącej wskazać należy, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie całkowitego przyznania prawa pomocy. Stwierdzić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącej, jej sytuacja materialna nie uzasadnia przerzucenia całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na Skarb Państwa. Podkreślić należy, że skarżąca uzyskuje stałe dochody w wysokości ponad "[...]" netto miesięcznie. Kwota ta biorąc pod uwagę dane ogłaszane przez Główny Urząd Statystyczny za czerwiec 2018 r. gdzie przeciętna miesięczna nominalna emerytura i renta z pozarolniczego systemu ubezpieczeń społecznych wynosiła 2.223,39 zł brutto miesięcznie, mieści się w granicach przeciętnego dochodu uzyskiwanego przez emerytów i rencistów w Polsce. W tych warunkach należy obiektywnie stwierdzić, że skarżącej nie sposób zaliczyć do kręgu osób najuboższych. Także posiadany przez stronę majątek w postaci udziału do mieszkania, udziału do nieruchomości o pow. "[...]", udziału do miejsca garażowego i domku letniskowego nie wskazuje, że skarżąca jest osobą ubogą. Nawet jak twierdzi w sytuacji gdy nie ma możliwości sprzedaży posiadanych nieruchomości to niewątpliwie może czerpać korzyści z posiadanego majątku w postaci wynajmu, dzierżawy czy też innej tego rodzaju umowy. Dodatkowo należy stwierdzić, że fakt, iż strona jest wyłącznie współwłaścicielem posiadanego majątku powoduje to, że nie musi ponosić całości kosztów utrzymana, a jedynie może partycypować w części. Przy czym sposób podziału kosztów utrzymania wspólnego majątku należy wyłącznie do współwłaścicieli, niewątpliwie nie może być podstawą do przerzucenia całego ciężaru prowadzonego postępowania na Skarb Państwa. Przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt. OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W tej sytuacji nie można uznać, że skarżąca jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy w postaci całkowitego przyznania prawa pomocy. Oceniając wniosek skarżącej - z punktu widzenia powyższego kryterium - referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, tj. od kwoty 100 zł. Na taką ocenę rzutował przede wszystkim fakt konieczności jednorazowego uiszczenia kwoty wpisu w wysokości 100 zł, niezbędnego dla rozpoznania skargi wnioskodawczyni, brak oszczędności oraz nade wszystko fakt, iż jak strona sama podniosła, nie miała możliwości poczynienia stosownych oszczędności celem opłacenia niezbędnych kosztów sądowych. Niemniej jednak, ograniczając przyznanie prawa pomocy wyłącznie do wpisu od skargi, referendarz sądowy uznał, że skarżąca posiada potencjał do gromadzenia środków finansowych, niezbędnych do samodzielnego opłacenia ewentualnych kolejnych kosztów postępowania związanych z prowadzonym sporem sądowym. Tym samym wnioskodawczyni powinna tak dysponować swoim dochodem aby samodzielnie móc opłacić inne ewentualne koszty sądowe. Przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych na budżet państwa w tej sytuacji stanowiłoby naruszenie art. 84 Konstytucji RP. Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia bowiem zasadę powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13). W tej sytuacji, także wniosek skarżącej, w zakresie ustanowienia adwokata nie mógł być uwzględniony. W świetle bowiem art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno winno nastąpić w sytuacji gdy, wnioskodawca uprawdopodobni, że nie ma jakichkolwiek środków na samodzielne sfinansowanie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. A zatem ma charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob. też postanowienie z 4.1.2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z 30.08.2011 r., I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26.10.2010 r., III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, CBOSA). Skarżąca zaś nie wykazała, iż nie posiada jakichkolwiek środków na ten cel. Skarżąca dysponuje stałym dochodem i majątkiem (i to, jak wydaje się, wobec zwolnienia od kosztów wpisu od skargi – o czym wyżej – który może przeznaczyć na poczet innych kosztów postępowania, jeśli uzna ponoszenie ich za konieczne), stąd decyzja o odmowie jego ustanowienia. Takie względy, jak celowość ustanowienia w sprawie pełnomocnika, przedstawiona sytuacja finansowa przez skarżącą, wysokość osiąganego dochodu i posiadany majątek skutecznie przeciwstawiają się wskazanemu przez stronę uzasadnieniu działania pełnomocnika w sprawie, tj. woli strony. W konsekwencji, w warunkach niniejszej sprawy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w sentencji.