I SA/Ol 442/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2018 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 15 listopada 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 442/18 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., nr: "[...]". w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. oraz za II i III kwartał 2014 r. postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1-sentencja postanowienia Spółka A (dalej: "skarżąca" lub "spółka") wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]"., nr: "[...]". w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. oraz za II i III kwartał 2014 r. Wartość przedmiotu sporu wynosi 924.821 zł. W dniu "[...]". skarżąca złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia z wpisu sądowego z uwagi na to, że nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na jego uiszczenie i od 1 lutego 2017 r. zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej. Oświadczyła, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych – 0 zł, zaś w poprzednim roku obrotowym spółka nie odnotowała zysku ani straty. Dysponuje środkami w kwocie 0,62 zł na rachunku bankowym spółki. Do wniosku dołączyła bilanse - sporządzone na dzień 30 czerwca 2018 r. oraz 31 grudnia 2017 r. a także rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. oraz postanowienie SR z dnia "[...]". 2017 r. dot. informacji o zawieszeniu działalności gospodarczej z dniem 1 lutego 2017 r. Na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła tabelę amortyzacyjną środków trwałych na rok 2017, ewidencję środków trwałych, tabelę amortyzacyjną środków trwałych na rok 2014, sprawozdanie finansowe za rok 2016 – bilans, rachunek zysków i strat, akt założycielski spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 7.10.2003 r., środki trwałe – tabela amortyzacyjna za 2016 r., zestawienie sald i obrotów 01.01.2017r. do 31.12.2017 r. i za okres 01.01.2016 do 31.12.2016 r., bilans za dzień 31.12.2014 r., rachunek zysków i strat 2014 r., rachunek zysków i strat 2015 r., środki trwałe – tabela amortyzacyjna za 2015 r. Ponadto spółka wyjaśniła, że jedyny wspólnik spółki jest wprawdzie zobowiązany do dopłat, lecz znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Pracuje na 1/8 etatu i nie posiada majątku, z którego mógłby dokonać dopłat. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy odmówił zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano na art.245 §2 w zw. z art.246 §2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "ppsa") oraz na art.199 pssa, wywodząc z nich, że instytucja prawa pomocy może być udzielana w szczególnych przypadkach, zaś przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wskazano, że każda osoba wszczynająca postępowanie sądowe, a szczególnie podmiot prowadzący działalność gospodarczą, winna liczyć się z koniecznością poniesienia wydatków na ten cel i gromadzenia odpowiednich środków finansowych. Zauważono, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną cechuje się uznaniowością, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej. Stwierdzono, że zainicjowane przez stronę postępowanie sądowe dotyczy prowadzonej działalności gospodarczej, wobec czego koszty sądowe związane ze sprawą winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Dlatego podnoszona przez stronę okoliczność zawieszenia z dniem 1 lutego 2017 r. prowadzenia działalności gospodarczej nie może być podstawą przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk, ma zapewnioną swobodę działalności gospodarczej i tym samym ma możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością. Dlatego nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Dlatego też, zdaniem referendarza sądowego, każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, powinien zapewnić sobie środki na pokrycie postępowań sądowych, które mają związek z tą działalnością. Zwrócono także uwagę w zaskarżonym postanowieniu na możliwość dokapitalizowania spółki w trybie art. 177 ustawy Kodeks spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat, pozyskanych w trybie ww. przepisu od swoich wspólników. Wskazano przy tym na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że z uwagi na fakt, iż dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Wskazano, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W ocenie referendarza strona nie uprawdopodobniła braku możliwości sfinansowania ewentualnych dopłat przez wspólnika z uwagi na jego trudną sytuację finansową. Lakoniczne oświadczenie, że jedyny wspólnik spółki zatrudniony jest na 1/8 etatu i nie posiada majątku, z którego mógłby sfinansować dopłaty, nie wystarcza do przyjęcia ww. oświadczenia, gdyż spółka została zobowiązana do uwiarygodnienia oświadczenia w ww. zakresie. Porównując przedstawione przez stronę materiały księgowe, referendarz sądowy uznał, że zawierają one sprzeczne informacje. Bowiem z zestawienia sald i obrotów za okres sprawozdawczy od 01.01.2017 do 31.12.2017 r. wynika, że w tym okresie spółka nie wykazywała żadnych obrotów. Przy czym z powyższego zestawienia wynika, że na koniec 2017 r. posiadała środki trwałe w wysokości 3.378.788,50 zł długoterminowe aktywa finansowe w powiązanych jednostkach o wartości 2.000.000,00 zł długoterminowe aktywa finansowe w pozostałych jednostkach o wartości 3.500 zł oraz inwestycje w nieruchomościach o wartości 5.000 zł. Powyższe wartości były identyczne na początku roku jak i na zakończenie okresu sprawozdawczego, co potwierdza, że Spółka nie prowadziła w tym okresie działalności gospodarczej. Jednak te dane nie mają potwierdzenia w bilansie za rok 2017, z którego wynika, że na dzień 31.12.2016 r. spółka posiadała aktywa trwałe w wysokości 2.361.960 zł (inne środki trwałe o wartości 2.353.450 zł, inwestycje długoterminowe w nieruchomości 5.000 zł, długoterminowe aktywa finansowe o wartości 3.500 zł). Zaś z bilansu na dzień 31.12.2017 r. wynika, że nie posiadała już żadnych aktywów trwałych. Na podstawie ww. dokumentów księgowych nie sposób również jednoznacznie ustalić, czy spółka posiada środki trwałe czy też nie. Z przedstawionej "Ewidencji środków trwałych" z dnia 18.10.2018r. wynika, że spółka jest w posiadaniu "TORY BOWLINGOWE-6SZT." przyjęte do użytkowania na podstawie umowy z dnia 30.06.2008 r., o wartości początkowej 600.000 zł, "KOTŁOWNI" przyjętej do użytkowania 31.03.2015 r. o wartości początkowej 480.000 zł, "DROGI "[...]".-UDZIAŁ W DZIAŁCE GRUNTU" przyjętej do użytkowania 28.07.2009 r. o wartości początkowej 5.000 zł oraz "KLIMATYZACJI NR 21 "[...]"." przyjętej do użytkowania 24.05.2010 r. o wartości początkowej 3.880 zł. Natomiast z oświadczeń skarżącej jak i przedstawionych bilansów za 2017 i za okres od 01.01.2018 r. do 30.06.2018 r. wynika, że spółka nie posiada żadnych aktywów trwałych. Dlatego też nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony jak i ewentualnych możliwości do samodzielnego sfinansowania kosztów przez skarżącą. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że skarżąca została wezwana do przedstawienia kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów lub ewentualnych przychodów uzyskiwanych w okresie zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, a także źródeł ich finansowania. Wskazano, że korzystanie z obsługi biura rachunkowego oraz z profesjonalnego pełnomocnika reprezentującego spółkę w postępowaniu podatkowym i sądowym wymaga ponoszenia kosztów. W ocenie referendarza sądowego, skoro skarżącą nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca, to uznać należało, że jest ona zobowiązana do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu podjęcia czy też zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej przy czym także do znalezienia również środków na ponoszenie kosztów sądowych we własnym zakresie, wobec czego odmówiono zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 255 ppsa poprzez niewezwanie wspólnika spółki A do złożenia wyjaśnień w zakresie jego sytuacji majątkowej i niezasadne uznanie, iż jest on zobowiązany do udzielenia stosownej pożyczki na rzecz spółki, podczas gdy jego sytuacja majątkowa uniemożliwia mu podjęcie stosownych działań. Zarzucono ponadto naruszenie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa poprzez odmowę udzielenia zwolnienia z kosztów postępowania, pomimo, że zaszły przesłanki uzasadniające jego udzielenie. W związku z powyższym zażądano zmiany skarżonego postanowienia i uwzględnienia wniosku o zwolnienie z kosztów w całości. W uzasadnieniu wskazano ponadto, że z treści uzasadnienia postanowienia wynika, iż spółka winna uzyskać od wspólnika środki na nagłe wydatki, przy czym referendarz nie zbadał sytuacji majątkowej wspólnika, zaś wiarygodne jasne i precyzyjne wyjaśnienia spółki w tym zakresie uznał za niewystarczające. Podniesiono także, że okres pomiędzy wydaniem decyzji odwoławczej a wniesieniem skargi do sądu był bardzo krótki, wobec czego nie było możliwe było ani zgromadzenie w tym okresie stosownych środków, ani nie miało szans powodzenia żadne inne przedsięwzięcie podjęte przez spółkę, które miałoby na celu pozyskanie stosownych środków finansowych na pokrycie kosztów. Ponadto zauważono, że skoro ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia działalności gospodarczej w pewnych okolicznościach, które w niniejszej sprawie wystąpiły, to strona, korzystając z tej możliwości, nie powinna ponosić z tego tytułu dodatkowych negatywnych konsekwencji, wynikających z oceny referendarza odnośnie do konieczności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W ocenie skarżącej doszło do naruszenia art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, gdyż nie udzielono zwolnienia z kosztów postępowania, pomimo, iż spółka wykazała że nie posiada środków finansowych, ma zawieszoną działalność i z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art.260 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art.258 §2 pkt 6-8 ppsa, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 ppsa, działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosowanie prawa pomocy, jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art.199 ppsa. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej uzależnione jest od spełnienia przesłanek wymienionych w art.246 §2 ppsa, z którego wynika, że prawo pomocy może być przyznane albo w zakresie całkowitym, gdy nie osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, albo może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, jeżeli zostanie wykazany albo brak jakichkolwiek środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania, albo brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów. Według przywołanej regulacji to na stronie spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że jej obowiązkiem jest przekonanie sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu. Ponadto ważne jest to, że zawarta w §2 art.246 ppsa regulacja dotycząca osób prawnych oparta jest na uznaniu sądu, w odróżnieniu od regulacji zawartej w §1 tego artykułu, odnoszącej się do osób fizycznych, gdzie sąd ma obowiązek przyznania prawa pomocy w razie stwierdzenia przesłanek. W związku z powyższym, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy nie zależy od wykazania braku posiadania jakichkolwiek lub dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Wykazać należy nie brak jakiegokolwiek majątku, ale brak efektywnych aktywów (gotówka, zapasy, towary itp.). Podkreślenia bowiem wymaga, że art.246 §2 ppsa mówi nie tylko ośrodkach finansowych gromadzonych na rachunkach bankowych, ale także o wartości środków trwałych. W rozpatrywanej sprawie, na podstawie przedłożonych przez skarżącą dokumentów, nie udało się wyjaśnić, czy skarżąca posiada majątek w postaci środków trwałych. Bowiem słusznie oceniono w zaskarżonym postanowieniu, że występują opisane w nim na str.8 sprzeczności w zakresie posiadanych przez spółkę środków trwałych, będące przeszkodą w ustaleniu, w jakiej sytuacji finansowej znajduje się spółka i czy nie pozwalające na stwierdzenie, czy byłaby w stanie samodzielnie sfinansować koszty postępowania przed sądem. Przypomnieć należy, że to na skarżącej spoczywa ciężar wykazania sytuacji materialnej, co odnosi się także do zarzutów sprzeciwu dotyczących, zdaniem skarżącej, spoczywającego na referendarzu obowiązku wezwania wspólnika spółki do złożenia wyjaśnień na okoliczność jego sytuacji majątkowej. Po pierwsze bowiem, prawo pomocy udzielane jest na wniosek strony, zatem już to wskazuje na rozkład ciężaru dowodzenia. Po drugie zaś, z art.246 §2 ppsa wynika, że ubiegając się o przyznanie prawa pomocy, osoba prawna musi wykazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania, gdy ubiega się o zwolnienie w zakresie całkowitym, albo, że nie ma dostatecznych środków, gdy ubiega się o zwolnienie w zakresie częściowym. Wysokość wpisu w niniejszej sprawie została określona w kwocie 9.249 zł. Osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Dlatego też Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu w kwestii konieczności zwrócenia się przez skarżącą o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Taka możliwość wynika z przepisu art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Wspólnikiem skarżącej spółki jest osoba fizyczna posiadająca 100 udziałów o łącznej wysokości 50.000 zł. Skarżąca nie tylko nie wykazała braku możliwości pozyskania dopłat od wspólnika, lecz nawet nie podjęła starań w tym celu, bezzasadnie oczekując ich ze strony referendarza. Niezależnie od powyższego, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, przepis art.246 §2 ppsa ma uznaniowy charakter, co oznacza, że nawet w wypadku spełnienia przesłanek w nim określonych, prawo pomocy nie musi zostać przyznane. Podnoszona w sprzeciwie okoliczność krótkiego terminu na złożenie skargi od decyzji organu, co, według skarżącej, uniemożliwiło pozyskanie środków na pokrycie kosztów sądowych, nie zasługuje na uwzględnienie. Termin do wniesienia skargi wynosi 30 dni od dnia doręczenia decyzji ostatecznej, niemniej jednak postępowanie podatkowe, jak wynika z akt, trwało długo, strona, poprzez profesjonalnego pełnomocnika brała w nim aktywny udział, zaległości podatkowe określone zostały w decyzji organu pierwszej instancji w dniu 27 grudnia 2017 r., zaś zaskarżona do Sądu decyzja odwoławcza (doręczona w dniu 15 czerwca 2018 r.) utrzymuje w mocy ww. decyzję. Zatem skarżąca mogła znacznie wcześniej przewidzieć, że zaistnieje konieczność złożenia skargi do Sądu, co oznacza konieczność wygenerowana środków na ten cel. W związku z powyższym, dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd nie znalazł podstaw do jego uchylenia, nie stwierdzając, aby doszło do zarzucanego w sprzeciwie naruszenia art.255 ppsa poprzez niezawezwanie wspólnika skarżącej do wyjaśnień w zakresie jego sytuacji majątkowej bądź do naruszenia art.258 §2 pkt 7 ppsa poprzez odmowę udzielenia żądanego zwolnienia z kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 ppsa, orzeczono jak sentencji postanowienia.