I SA/Ol 444/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński, Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski (spr.), Sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant Referent stażysta Ryszarda Judziak - Brzozowa, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r., sprawy ze skargi B.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzja z "[...]" r., nr "[...]", utrzymał w mocy swoją decyzję z "[...]" r., nr "[...]", odmawiającą B.B. umorzenia zaległości z tytułu należnych składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do marca 2004 r., za maj, czerwiec i październik 2004 r. (1.888,80 zł, w tym 1.040,20 zł składki, 831 zł odsetek, 17,60 koszty upomnienia); ubezpieczenie zdrowotne za styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, wrzesień i październik 2004 r. (1.538,30 zł, w tym 840,70 zł, 680 zł odsetki, 17,60 zł koszty upomnienia) i na Fundusz Pracy za czerwiec, wrzesień i październik 2004 r. (97,85 zł, w tym 50,05 zł składka, 39,00 odsetki, 8,80 zł koszty upomnienia). W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny, z którego wynika B. B. we wniosku o umorzenie należności powołała się na trudną sytuację życiową, wskazując jako przesłankę umorzenia należności, ważny interes osoby zobowiązanej. Skarżąca zamieszkuje z matką G. O., która otrzymuje rentę po mężu w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Z renty tej pokrywa część zobowiązań skarżącej. Organ stwierdził, że skarżąca zwracając się o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła żadnych nowych dowodów, które miałyby wpływ na losy decyzji administracyjnej umorzenia należności z tytułu składek. O istnieniu przesłanek warunkujących umorzenie zadłużenia decydują kryteria obiektywne, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. ZUS jako wierzyciel należności publicznoprawnych nie ma swobody w dysponowaniu tymi wierzytelnościami . Okoliczności w jakich doszło do powstania zadłużenia nie mogą mieć decydującego wpływu na umorzenie należności. Stan faktyczny sprawy nie pozwala na stwierdzenie, iż w sprawie są podstawy do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Z majątku zobowiązanej prowadzona jest egzekucja. Sytuacje, w których można mówić o całkowitej nieściągalności długu wymienione są w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej jako u.s.u.s., a zaistnienie którejkolwiek z tych sytuacji daje dopiero ZUS potencjalną możliwość umorzenia zaległości. Nie obliguje jednak do podjęcia decyzji o umorzeniu długu. Decyzje o umorzeniu zaległych należności mają charakter uznaniowy. Umorzenie należności może nastąpić wówczas, kiedy nie istnieje prawdopodobieństwo wyegzekwowania długu także w przyszłości. Stan zdrowia skarżącej nie wskazuje na to, by nie mogła w ogóle podjąć pracy. Skarżąca nie sprawuje też stałej opieki nad członkiem rodziny. Organ podniósł, że wystąpienie przesłanek o jakich traktuje przepis §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (DZ.U. nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie obliguje go do umorzenia należności. Zresztą według ustaleń organu analiza zebranego w sprawie materiału nie pozwoliła na stwierdzenie przesłanek o jakich traktuje powołany wyżej przepis. W szczególności brak jest podstaw do stwierdzenia, że obowiązek uiszczenia składek pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącej. Wreszcie organ zwrócił uwagę na to, iż w przypadku zmiany sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej, skarżąca będzie mogła wystąpić ponownie o umorzenie zaległości. Na powyższą decyzje B. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. W złożonej skardze wniosła "o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległości składek wraz z odsetkami oraz uznania choroby zawodowej lub przyznania renty". W uzasadnieniu skargi przestawiła przebieg swojej pracy, stan swojego zdrowia i związane z tym trudności w podjęciu pracy oraz wskazała na konieczność sprawowania opieki nad 83 – letnią matką. Do skargi załączyła dokumenty dotyczące jej stanu zdrowia i zdrowia matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stawią inaczej. Taki zakres jurysdykcji sądów administracyjnych określony został w przepisie art.1 §1 i 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( DZ.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.). Oznacza to, że sąd administracyjny rozpoznając sprawę bada czy postępowanie w wyniku którego wydany został zaskarżony akt, dokonana czynność, przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami je regulującymi oraz czy ustalenia faktyczne mają oparcie w zebranym w sprawie materiale i czy ustalony stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję przepisu powołanego przez organ jako podstawa prawna rozstrzygnięcia sprawy. Sąd administracyjny nie prowadzi przy tym postępowania dowodowego – poza wypadkami, kiedy przeprowadzenie dowodu z dokumentu uzna za służące wyjaśnieniu i przyspieszeniu rozpoznania sprawy – lecz orzeka na podstawie akt akt sprawy i w granicach sprawy; nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem, że nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 133§1 i art. 134 §1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. ). Rozpoznawana sprawa dotyczy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy. Podstawę materialno – prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z uwagi na uwarunkowania prowadzące do możliwości orzeczenia o umorzeniu należności wymienione w powołanych wyżej aktach prawnych ocenić należało, czy organ przeprowadził postępowanie w sposób pozwalający na dokonanie poprawnych ustaleń faktycznych i czy te ustalenia faktyczne zostały prawidłowo ocenione. Z akt administracyjnych wynika, że organ podejmował działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy, m.in. zwracał się do właściwych urzędów w celu ustalenia stanu majątkowego skarżącej (k. 5,6,7,8,10,11,12,13-15). Informacje uzyskane odnośnie stanu majątkowego skarżącej legły u podstaw dokonania przez organ ustaleń faktycznych, a stan majątkowy był przedmiotem rozważań organu. Organ prowadząc postępowanie informował skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na rozpatrzenie sprawy (pismo k. 16 – 17 akt adm.). Skarżąca złożyła oświadczenie, iż jest świadoma skutków nieopłacania składek na ubezpieczenia społeczne (k.31). Z zestawienia akt administracyjnych z uzasadnieniami decyzji wynika, że przedmiotem ustaleń faktycznych i rozważań organu był cały zebrany w sprawie materiał. W uzasadnieniach decyzji wskazano podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięcia. W takim stanie rzeczy stwierdzić należało, że postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami określonymi w art. 7,8,9,11, art. 77§1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec takiego stwierdzenia decyzję należało zbadać pod kątem zgodności z prawem materialnym. W tym miejscu przypomnieć należy, iż w myśl art. 28 ust.1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "mogą być umarzane" oznacza dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu składek, przy zaistnieniu okoliczności wskazanych w akcie prawnym. Dopuszczenie możliwości orzeczenia o umorzeniu należności nie oznacza, że wystąpienie okoliczności mogących stanowić przesłankę orzeczenia o umorzeniu należności obliguje organ do wydania decyzji orzekającej umorzenie zaległych, należnych składek. Przez użycie sformułowania "mogą być umarzane" ustawodawca usankcjonował możliwość wydawania decyzji tzw. "uznaniowych". Oznacza to, że pomimo zaistnienia przesłanek, które pozwoliłyby na ewentualne umorzenie zaległości, organ nie musi tych zaległości umorzyć. Jest natomiast zobligowany do wykazania dlaczego orzekł o odmowie umorzenia zaległych należności. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przepis §3 ust. 1 powołane wyżej rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. stanowi, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Badając zaskarżona decyzję, Sąd nie stwierdził, by została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie. Organ odniósł się do uzyskanych z urzędu, jak też do przedłożonych przez skarżącą dowodów. Dokonał oceny dowodów dotyczących stanu zdrowia skarżącej i po ich analizie stwierdził, iż B.B. ma możliwości zdrowotne do podjęcia pracy. Organ rozważył, także sytuację majątkową i rodzinną skarżącej i doszedł do wniosku, iż fakt nieumorzenia zaległości nie wpłynie na pogorszenie jej sytuacji życiowej. Z zebranego w sprawie materiału wynika, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust.3 u.s.u.s., które pozwoliłyby organowi na umorzenie zaległości z tytułu składek. Organ rozważył także sprawę w aspekcie przepisu art. 28 ust.3a u.s.u.s. i również nie dopatrzył się okoliczności, mogących być potraktowanymi jako uzasadnione przypadki, pozwalające na umorzenie zaległych należności z tytułu składek. Organ analizując sytuację majątkową, rodzinną oraz stan zdrowia skarżącej uznał, iż nie zachodzą także przesłanki przewidziane w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pozwalające na umorzenie należności. Wskazana przez skarżącą zła sytuacja finansowa – zdaniem organu - nie jest przesłanką wystarczającą do orzeczenia o umorzeniu należności. Mając na względzie fakt, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, jest decyzją o charakterze uznaniowym, Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Organ wydając obie decyzje rozważył sytuację rodzinną i majątkową skarżącej wynikającą z zebranego w sprawie materiału i ocenił ją w aspekcie art. 28 ust.2,3 i 3a u.s.u.s. oraz powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31.07.2003 r. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Nadmienić w tym miejscu należy, że organ czynił samodzielne starania zmierzające do ustalenia stanu majątkowego skarżącej, jak też informował stronę o możliwościach i potrzebie złożenia wszelkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zaskarżoną decyzję wydał w oparciu o zebrany w sprawie materiał. Stąd wywody skarżącej zawarte w skardze nie mogły rzutować na legalność zaskarżonej decyzji. Zauważyć nadto należy, iż dołączone do skargi "dokumenty" w zasadzie nie podważają skutecznie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ na podstawie dowodów zebranych do czasu zakończenia postępowania. Zaskarżona decyzja nie zamyka skarżącej drogi do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (np. niemożności wykonywania pracy, stwierdzenia konieczności stałej opieki nad członkiem rodziny). Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art.151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.