I SA/Ol 447/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kantecka po rozpoznaniu w dniu 13 września 2010 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. , nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych "E." Spółka z o.o. w W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów w sprawie ze skargi w/w Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. , nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług. W uzasadnieniu wniosku z dnia 24 czerwca 2010 r., Spółka wskazał, iż nie posiada środków pieniężnych, a przyczyną zaistniałej sytuacji jest niekorzystna decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, którą Spółka została obciążona podatkiem od towarów i usług za rok 2002 i 2003 oraz podatkiem akcyzowym za rok 2002 i 2003, co doprowadziło firmę do ruiny. Zablokowane zostały konta bankowe oraz wszystkie środki pieniężne jakie znajdowały się na kontach bankowych. Egzekucję z majątku Spółki prowadzi Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w D., który zlicytował wyposażenie biurowe firmy oraz urządzenia paliwowe znajdujące się na terenie bazy paliwowej w D., pozbawiając Spółkę możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Nadto dodano, iż Spółka jest właścicielem 1/3 części bazy paliwowej w D., o wartości 800.000 zł, która została zajęta przez Komornika. Bilans nie został zrobiony ze względu na zabezpieczenie dokumentacji księgowej przez Prokuraturę Okręgową, i mimo próśb Spółki kserokopie dokumentów nie zostały wydane. Do wniosku zostały dołączone odpisy zajęcia wierzytelności na wniosek wierzyciela Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki kwoty 5.000 zł oraz na wniosek Naczelnika. Urzędu Skarbowego na kwotę 326.819,40 Zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2010 r. Spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów: wyciągów bankowych ze wszystkich posiadanych kont bakowych oraz odpisu zeznania podatkowego CIT – 8 za 2009 r. Strona przedłożyła opinię o rachunku z Banku "[...]"S.A. , z której wynika, iż rachunek jest zablokowany tytułem egzekucyjnym od 30 sierpnia 2007 r. Pismem z dnia 28 lipca 2010 r. Spółka zwróciła się o przedłużenie terminy do uzupełnienia wniosku oraz nadesłała opisy zawiadomień o zajęciach rachunków bankowych i zakazie wypłat, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji oraz zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z 28 banków na kwotę 366.771,30 zł. W piśmie z dnia 12 sierpnia 2010 r. Spółka poinformowała, iż rok obrachunkowy za 2009 nie został zamknięty, gdyż dokumentacja księgowa została zabezpieczona przez Prokuraturę Okręgową, a strona do tej pory nie otrzymała kserokopii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – dalej jako p.p.s.a, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246§2 w/w ustawy . Podkreślić należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Nawet więc trudna sytuacja finansowa podmiotu niebędącego osobą fizyczną nie determinuje jeszcze przyznania prawa pomocy. Instytucja ta jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jako odstępstwo powinna więc być stosowana wyjątkowo. Zwolnienie od kosztów sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa. Jest ono formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe i jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Z w/w art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z 2005 r. z. 1 poz. 8). Okoliczności wskazane we wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Świadczy o tym użycie we wskazanym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Podkreślić przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązującego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba, szczególnie w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Godzi się też zauważyć, że zła sytuacja majątkowa osoby prawnej, która prowadzi bieżącą działalność gospodarczą, sama przez się nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Wydatki na koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki niezbędne do prowadzenia bieżącej działalności gospodarczej. W działalności gospodarczej występują różnego rodzaju zobowiązania, które wiążą się z koniecznością ponoszenia wydatków finansowych. Do takich zaliczają się również wydatki sądowe konieczne do dochodzenia swoich praw m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wydatki te należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Inne potraktowanie kosztów sądowych oznaczałoby nieuzasadnione preferowanie jednych wydatków przed innymi. Zwolnienie w takiej sytuacji od kosztów sądowych prowadziłoby do kredytowania na uprzywilejowanych warunkach każdego, kto uzna, że wydatki związane stricte z bieżącą działalnością są bardziej istotne niż te, które służą ochronie interesów w postępowaniu przed sądem. Mając na uwadze sytuację materialną skarżącej Spółki stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Wskazać należy, iż Spółka przedstawiła swoją sytuację majątkową. W oparciu o złożone przez skarżącą Spółkę dokumenty, jak też z uwagi na okoliczności sprawy, w szczególności sytuację finansową i majątkową Spółki, co związane jest z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. O tym, że Spółka nie ma możliwości poniesienia kosztów postępowania przekonuje także okoliczność prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej i dokonane zajęcia wszystkich posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych. Mając zatem na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji