I SA/Ol 449/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Asesor WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant Paweł Guziur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. o nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym w formie karty podatkowej za 2005r. i styczeń, luty 2006r. 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa – Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata A. B. kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści złotych), plus należny podatek VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r. o nr "[...]" , którą odmówiono E. O. umorzenia zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym w formie karty podatkowej za 2005r. oraz styczeń i luty 2006r. w łącznej kwocie 2.898,80zł. , jak również umorzono odsetki za zwłokę w kwocie 194,00zł. od wymienionej zaległości. W złożonym w organie podatkowym wniosku o umorzenie z dnia 10.03.2006r., uzupełnionym w dniu 24.03.2006r., E. O. podał, iż w okresie od 17.01.2005r. do 20.01.2006r. przebywał w Zakładzie Karnym "[...]" , zaś o istnieniu zaległości powstałej w związku z nie dokonaniem zgłoszenia przerwy w prowadzeniu działalności dowiedział się przypadkowo, gdy przyszedł do Urzędu Skarbowego. W uzasadnieniu decyzji odmawiającej umorzenia powyższej należności organ I instancji stwierdził, że był związany postanowieniem Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. o niewyrażeniu zgody na umorzenie tej należności. Odwołując się od decyzji Naczelnika Urzędu E. O. podał, że jest rencistą I-ej grupy, osobą schorowaną, której nie stać nie na spłatę zobowiązań. Otrzymuje niską rentę nie wystarczającą nawet na wykup wszystkich leków. Jest osobą bezdomną, nie potrafi czytać i pisać. Podniósł również, że powstanie zaległości w opłatach nie zostało przez Niego zawinione, ponieważ w tym okresie przebywał w Zakładzie Karnym. Wszystkimi sprawami urzędowymi zajmowała się była żona, która pomimo Jego prośby nie dokonała zawieszenia prowadzonej przez niego działalności. Po rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Skarbowej nie dopatrzył się podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji. W motywach wydanej decyzji Dyrektor wskazał zaś jako podstawę prawną art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005r. Nr 8 poz.60 z późn. zm.), w myśl którego organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Podkreślając, iż decyzje wydane w trybie wymienionego przepisu mają charakter uznaniowy, organ powołał jednocześnie przepisy ustawy z dnia 13.11.2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 203, poz. 1966 z późń. zm.). Stosownie do jej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. e), źródłami dochodów własnych gminy są wpływy z podatku dochodowego od osób fizycznych, opłacanego w formie karty podatkowej. Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 2 tego aktu, w przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Dyrektor Izby zauważył, iż wniosek ten lub zgoda wydawane są w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie. Powyższa kwestia była, jak wskazał, przedmiotem wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10.07.2002r., sygn. akt III RN 135/01. Zgodnie zaś z tezą wyrażoną w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, ze sformułowania "wyłącznie na wniosek lub za zgodą" wynika, że urząd skarbowy może zrealizować przyznaną mu kompetencję odnośnie podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, tylko zgodnie ze stanowiskiem organu reprezentującego samorządowego decydenta. Jest to uregulowanie odpowiednie do szczególnej pozycji organów skarbowych w odniesieniu do należności przypadających samorządowi terytorialnemu. Określony w ustawie organ tego samorządu ma pełną, wierzycielską kompetencję w zakresie takich dyspozycji jak udzielanie ulg, odraczanie, czy umarzanie. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że w związku z żądaniem strony Naczelnik Urzędu Skarbowego, pismem z dnia 28.03.2006r., działając na podstawie art. 18 ust. 2 cyt. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, zwrócił się do Prezydenta Miasta o wydanie opinii w przedmiocie umorzenia objętej wnioskiem, zaległości w karcie podatkowej. Postanowieniem z dnia "[...]" r. o nr "[...]", Prezydent Miasta wyraził zaś E. O. zgodę na umorzenie odsetek od zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym i rozłożenie tej zaległości w kwocie 2.898,80zł. na 16 rat miesięcznych. Jak wynikało z uzasadnienia tego postanowienia, rozpatrując przedmiotową sprawę, a w szczególności sytuację materialną strony (utrwaloną w protokole o stanie majątkowym z dnia 24.03.2006r.), Prezydent Miasta stwierdził, że zachodzi przesłanka ważnego interesu strony, o której mowa w art. 67a Ordynacji podatkowej. Dokonując zatem oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału organ odwoławczy uznał, iż w przedstawionym stanie faktycznym, wobec treści art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, umorzenie zaległości podatkowej bez zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, było niedopuszczalne. Dyrektor Izby zwrócił jednocześnie uwagę, że podejmując rozstrzygnięcie w trybie art. 67 a § l pkt 3 Ordynacji podatkowej, organ I instancji związany był treścią żądania strony. Skoro zatem podatnik wystąpił z udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej, to pomimo zgody Prezydenta Miasta na rozłożenie zaległości na raty, brak było w niniejszej sprawie podstaw do udzielenia w ramach zaskarżonej decyzji powyższej ulgi. W złożonej skardze E. O. zwracając się o umorzenie powstałej zaległości podatkowej podniósł, iż jej powstanie związane było z niedopilnowaniem przez byłą żonę obowiązku zgłoszenia w urzędzie skarbowym zawieszenia działalności gospodarczej. Podatnik stwierdził, że w ramach prowadzonego zakładu to żona, jako współpracownik zajmowała się prowadzeniem dokumentacji i kontaktami z urzędem. Ponownie podał również, iż o zaistniałym uchybieniu dowiedział się przypadkowo, po opuszczeniu zakładu karnego, po czym osobiście zaniósł do urzędu zawiadomienie o zawieszeniu działalności. W jego ocenie, powodem niezgłoszenia w odpowiednim czasie przez byłą żonę, faktu zawieszenia działalności gospodarczej, była próba upokorzenia go i ukarania kwotą pieniężną. Skarżący ponownie podkreślił, iż jest inwalidą I grupy, osobą obłożnie chorą i przebywa w schronisku dla bezdomnych. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego zwracając uwagę na zaistniałe, jego zdaniem wady prowadzonego postępowania w sprawie wskazał na brak dokonania ustaleń odnośnie stwierdzenia, iż skarżący nie potrafi pisać ani czytać i zdany jest wyłącznie na pomoc swojej żony. W ocenie pełnomocnika postępowanie dowodowe w sprawie przeprowadzone zostało w minimalnym zakresie i w związku z nieuwzględnieniem istotnych dla sprawy elementów doszło do naruszenia przez organ art. 122 i 187 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153 poz.1269), zwanej dalej p.u.s., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Przepis § 2 wymienionego artykułu określa podstawową zasadę wykonywania przez te sądy funkcji kontrolnej, stanowiąc, iż sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje i inne wymienione w tym przepisie akty administracyjne. W świetle powyższych unormowań nie jest kompetencją sądu administracyjnego merytoryczne rozstrzyganie sprawy administracyjnej, które zastąpiłoby rozstrzygnięcie organu administracyjnego, i to nawet w sytuacji, gdy sąd ten dysponuje pełnym materiałem faktycznym niezbędnym do jego wydania. Te bowiem zadania odnoszą się do właściwości organów administracji publicznej, powołanych na mocy stosownych przepisów do rozpoznawania i załatwiania konkretnych spraw danej kategorii w postępowaniu administracyjnym i władnych w związku z tym do podejmowania decyzji orzekających o uprawnieniach bądź obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia organu w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej i należnych odsetek nie mógł zatem w związku ze skargą E. O. orzec o umorzeniu tych należności. Badając natomiast legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Sąd stwierdził, iż organ odwoławczy zasadnie przyjął, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. W myśl art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych ma charakter uznaniowy, a organ rozstrzygający wniosek winien kierować się konkretnymi okolicznościami faktycznymi, które z punktu widzenia gospodarczego lub społecznego uzasadniałyby jego uwzględnienie. W przypadku jednak podatków, które stanowią dochód gminy, a takim jest na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 13.11.2003r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego pobierany przez urząd skarbowy podatek z tytułu karty podatkowej, urząd ten udziela ulg, odroczeń i umorzeń wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Uznaniowość decyzji organu podatkowego w przedmiocie umorzenia podatku od spadków i darowizn podlega tym samym ograniczeniu z uwagi na fakt, iż uzależniona jest ona od stanowiska przewodniczącego zarządu gminy. Brak zgody organu samorządowego na umorzenie takiej zaległości podatkowej uniemożliwia urzędowi skarbowemu podjęcie pozytywnej decyzji w sprawie. W przypadku zatem negatywnego stanowiska Prezydenta Miasta, dla uzyskania pozytywnego rozstrzygnięcia urzędu skarbowego koniecznym jest doprowadzenie najpierw do zmiany negatywnego postanowienia tego organu. Podkreślić w tym miejscu należy, iż w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że na postanowienia, o których mowa w art. 18 ust.2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 w związku z art. 52 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że podatnik podatku przypadającego samorządowi terytorialnemu może wezwać przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego do usunięcia naruszenia prawa w postanowieniu dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a w razie bezskuteczności wezwania poddać to postanowienie weryfikacji sądowej. (p. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.07. 2002r. o sygn. akt III RN 135/01 OSNP 2003/13/300). Zmiana takiego postanowienia nastąpić może również w przypadku zmiany istotnych okoliczności sprawy związanych z zastosowaniem ulgi w spłacie zaległych podatków stanowiących dochody jednostek samorządowych lub zmiany złożonego w tym zakresie żądania. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie organ skarbowy umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu. Jak wynika z akt, przed przekazaniem wniosku do Prezydenta Miasta, E. O. został przesłuchany w charakterze strony. Przed wydaniem decyzji zarówno Naczelnik Urzędu, jak i Dyrektor Izby wyznaczyli zaś stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. E. O. znał też treść postanowienia Prezydenta Miasta z dnia "[...]" r. w przedmiocie nie wyrażenia zgody na umorzenie podatku i pomimo tego nie podjął stosownych środków mających na celu doprowadzenie do jego zmiany. Nie stanowią przy tym, zdaniem Sądu, podstawy do uchylenia decyzji zarzuty pełnomocnika dotyczące nieuwzględnienia przez organ oświadczenia E. O. o tym, że nie potrafi On czytać i pisać. W sytuacji bowiem gdy oświadczenie to złożone zostało dopiero na etapie postępowania odwoławczego w związku z zapoznaniem z aktami sprawy, zaś w toku wcześniejszego postępowania skarżący uczestnicząc w podejmowanych czynnościach nie podnosił powyższej okoliczności, organ miał podstawy pominąć to oświadczenie, jako mało wiarygodne. Reasumując należy stwierdzić, iż w sytuacji gdy, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, Prezydent Miasta nie wyraził E. O. zgody na umorzenie zaległości z tytułu karty podatkowej w kwocie 2.898.80zł., organ podatkowy rozstrzygając w tym przedmiocie i będąc związanym orzeczeniem Prezydenta Miasta, mógł tylko odmówić umorzenia wymienionej wyżej należności. Wydana w ramach kompetencji posiadanych przez organy skarbowe w tego rodzaju sprawach decyzja Dyrektora Izby Skarbowej nie narusza obowiązujących norm prawa materialnego, ani też procesowego, co mając na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, miał obowiązek orzec jak w sentencji.