I SA/Ol 449/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Zofia Skrzynecka po rozpoznaniu w Olsztynie w dniu 23 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" r. o Nr "[...]", w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt "[...]", oddalił skargę J. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 sierpnia 2008 r. w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007 r. Pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną z dnia 9 lutego 2009 r. od powołanego wyżej wyroku. W załączeniu przedłożono wniesiony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej od wskazanego na wstępie wyroku stanowi kwotę 273 zł. W uzasadnieniu wniosku strona podała, iż w 2008 r. na terenie jej gminy wystąpiła klęska suszy. Wysokość strat oszacowano w protokole sporządzonym w gospodarstwie strony przez powołaną przez Wojewodę na kwotę ok. 45.000 zł. Spadek ceny litra mleka (0,66 zł w 2008 r. w porównaniu do 1,20 zł w 2007 r.) spowodował straty w gospodarstwie skarżącego w wysokości ok. 30.000 zł. Natomiast spadek ceny skupu zboża z 800 zł/1 tona do ok. 400 zł/1 tona, wygenerował, według oświadczenia skarżącego, stratę za 2008 r. w wysokości ok. 20.000 zł. Ponadto, jak podała strona, w 2008 r. otrzymała płatność obszarową za rok 2007 pomniejszoną o 18.000 zł, a za rok 2008 r. jeszcze płatności nie otrzymała. Dodała, iż od 2008 r. spłaca raty roczne w wysokości 40.000 zł tytułem zaciągniętego kredytu bankowego. Odnośnie stanu rodzinnego, strona oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną M. C., która pracuje w gospodarstwie rolnym. Małżonkowie posiadają dwoje małoletnich dzieci. Skarżący wyjaśnił również, że razem z rodzina mieszka w domu rodziców. W skład gospodarstwa wchodzą nieruchomości o pow. 84 ha (w tym nieruchomości o pow. 66,48 ha stanowiące własność strony), obora o pow. ok. 300 m², rok budowy 1980 r. oraz stodoła o pow. ok.. 150 m², rok budowy 1945 r., sprzęt i maszyny rolnicze przyjęte w darowiźnie od rodziców o bardzo małej wartości rynkowej z racji ich wieku. Wysokość miesięcznego dochodu skarżący określił na kwotę ok. 5.600 zł brutto, w tym ok. 3.000 zł z produkcji mleka, ok. 1.000 zł z produkcji zwierzęcej i ok. 1.600 zł ze sprzedaży zbóż. Wyjaśnił przy tym, iż wykazany przychód ze sprzedaży nie uwzględnia kosztów produkcji. Dodał, iż aktualna rentowność produkcji zwierzęcej i mleka jest zerowa, natomiast w odniesieniu do zbóż występuje dochód ujemny w wysokości ok. 200 zł na każdej tonie pszenicy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając na uwadze powyższe, Sąd pragnie podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak również należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Przyznanie tego prawa jest uzależnione od spełnienia przez ubiegającą się stronę ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść przywołanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką przyznania osobie fizycznej pomocy prawnej jest skuteczne wykazanie przez nią braku środków pieniężnych wystarczających na sfinansowanie pełnych kosztów postępowania. Wykładnia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest - na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona powinna liczyć się z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących, lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów p.p.s.a., a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Zgodzić należy się również z tym, że według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Oceniając sytuację majątkową i finansową wnioskodawcy na podstawie złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 84 ha, z produkcji mleka i zbóż oraz produkcji zwierzęcej osiąga zaś dochód brutto w wysokości około 5.600 zł miesięcznie. Ponadto z akt administracyjnych wynika, iż w 2008 r. otrzymał płatności do gruntów rolnych za 2007 rok w łącznej wysokości 43.592,23 zł. W oparciu o powyższe dane nie można zatem uznać, że wnioskodawca należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że skarżący jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - ponieść koszty sądowe w sprawie. Ponadto wskazać należy, iż dla oceny sytuacji majątkowej strony nie bez znaczenia pozostaje okoliczność posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 84 ha, w tym nieruchomości o pow. 66,48 ha stanowiących własność strony. Dysponowanie majątkiem w postaci nieruchomości rolnych wiąże się z potencjalnymi możliwościami zdobycia środków pieniężnych. Strona posiada również dwa budynki gospodarcze, jak i majątek ruchomy służący do pracy w gospodarstwie. Zatem, mając na uwadze również przedstawione powyżej składniki znacznego w stosunku do możliwości przeciętnego obywatela majątku strony, nie można było uznać, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie zasługiwał na uwzględnienie. Za takim konkluzją przemawia również fakt posiadania i regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, tj. kredytu bankowego. Sąd podziela wyrażony w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącą należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę na Skarb Państwa. Trudno jest z tego tytułu zwolnić skarżącego od kosztów sądowych i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jego indywidualnej sprawie na budżet państwa. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podnieść ponadto należy, iż złożony przez stronę wniosek oceniany jest w dwóch aspektach: pod uwagę bierze się wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a następnie możliwości finansowe osoby występującej z wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Mając na uwadze powyższe, w okolicznościach sprawy uprawnione jest twierdzenie, iż po poczynieniu oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, strona skarżąca mogła zgromadzić środki na poniesienie kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 273 zł. Posiadanie środków majątkowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych w sprawie pozwala sądzić, iż ich drobną część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.