I SA/Ol 449/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Przedsiębiorstwa "A" Spółka z o.o. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "A" Spółka z o.o na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 5.000 zł (pięć tysięcy zł) Przedsiębiorstwo "A" Sp. z o.o. złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek Spółka oświadczyła, że od 2005 r. Spółka nie prowadzi z "rozmachem" działalności gospodarczej, z uwagi na toczące się postępowania podatkowe o zwrot VAT-u. Spółka nie posiada środków obrotowych na kontynuowanie działalności gospodarczej. Nadto z uwagi na toczące się procesy sądowe została pozbawiona możliwości uzyskania kredytów, dotacji i poręczeń. Powyższe spowodowało, że Spółka utraciła płynność finansową i znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nadto z formularza wniosku PPPr. wynika, że kapitał podstawowy Spółki wynosi 3.046.500 zł, nie posiada środków trwałych. Ponadto oświadczyła, że za rok 2010 poniosła stratę w wysokości 4.394,44 zł. Nie posiada rachunku bankowego. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 5.07.2011 r. W wezwaniu tym zwrócono się o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: - oświadczenia, czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat, w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, lub w celu jej dokapitalizowania; bądź czy umowa spółki była w tym celu zmieniana, - czy i jakie uchwały zostały podjęte w związku z wykazaną stratą w kwocie 4.394,44zł, - przedłożenia sprawozdań finansowych (bilans, rachunek zysków i strat, informacja dodatkowa) za lata 2009, 2010, - sprawozdania z działalności zarządu za lata 2009, 2010, -przedłożenia z ksiąg rachunkowych zestawienia obrotów i sald na dzień 30.06.2011r. - przedłożenia zeznań podatkowych CIT-8 za lata 2009, 2010, - wyjaśnień, czy skarżąca posiada majątek nie wprowadzony do ewidencji środków trwałych w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać posiadany majątek, - przedłożenie zestawień środków trwałych z podziałem na grupy wg. Klasyfikacji Środków Trwałych za lata 2009,2010, - przedłożenie odpisu umowy o świadczenie usług przez radcę prawnego A. P. oraz wskazanie wysokości zapłaty za świadczone usługi, - przedłożenie innych oświadczeń oraz dokumentów mogących potwierdzić sytuację finansową skarżącej (np. możliwości skorzystania z dopłat od wspólników Spółki poprzez określenie sytuacji finansowej wspólników Spółki (orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328)). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki przy piśmie z dnia 19.07.2011 r. przesłał: wprowadzenie do sprawozdania finansowego za rok 2009, bilans za rok 2009, rachunek zysków i strat za rok 2009, dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego "A" Spółki z o.o. za 2009 r., wprowadzenie do sprawozdania finansowego za rok 2010, bilans za rok 2010, jednostronny rachunek zysków i strat za rok 2010, dodatkowe informacje i objaśnienia do sprawozdania finansowego "A" Spałki z o.o. za 2010 r., sprawozdanie Zarządu Spółki za lata 2009 i 2010, zestawienie obrotów kont syntetycznych za 06.2011 r., odpis zeznania podatkowego CIT-8 za 2009 i 2010 r., umowę o świadczenie usług zawartą z radcą prawnym z dnia 12.05.2011 r., odpis umowy Spółki z o.o.. Dodatkowo oświadczyła, że umowa Spółki z o.o. nie przewiduje wnoszenia przez wspólników dopłat przewidzianych w art. 177§1 Ksh. W związku z powyższym nie mogła być podjęta uchwała zobowiązująca wspólników do dopłat. Nie podjęto także uchwał w związku z wykazaną stratą w kwocie 4.394,44 zł. Spółka nie posiada majątku nie wprowadzonego do ewidencji środków trwałych. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek środków postępowania czy dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Osoba prawna (jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku Sąd (referendarz sądowy) rozpatruje w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze to, że na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do referendarza sądowego należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez Spółkę oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy stwierdzić, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj; przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Na wstępie stwierdzić należy, że przedstawiane dokumenty księgowe potwierdzają, iż Spółka faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada środków trwałych, oraz innego majątku nie wprowadzonego do ewidencji środków trwałych jak i środków pieniężnych. Nadto z odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 08.10.2009 r. Sąd Rejonowy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z uwagi na fakt, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania. Powyższe wskazuje, iż Spółka znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Przy czym zauważyć należy, iż pomimo faktycznego nie prowadzenia działalności gospodarczej, braku środków pieniężnych i jakiegokolwiek majątku w dniu 12.05.2011 r. zawarła z profesjonalnym pełnomocnikiem umowę o świadczenie usługi w postaci reprezentacji jej przed Sądami Administracyjnymi w sprawie podatku od towarów i usług. W zamian za powyższą usługę zobowiązała się zapłacić radcy prawnemu m.in. wynagrodzenie w kwocie 5.000 zł netto po zamknięciu rozprawy w danej instancji. Powyższe działanie w ocenie orzekającego świadczy, iż Spółka pomimo trudności finansowych jest w stanie zgromadzić środki także na częściowe opłacenie kosztów sądowych. Spółka wszczynając bowiem postępowanie winna liczyć się także z koniecznością zgromadzenia środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych. Wyjaśnić przy tym należy, że istotną kwestią dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy jest ustalenie możliwości skorzystania przez Spółkę z dopłat od wspólników. Kodeks Spółek Handlowych przewiduje bowiem instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Wspólnicy Spółki w sytuacji gdy umowa Spółki nie przewiduje takiej możliwości w każdej chwili mogą zmienić treść umowy wprowadzając niezbędne zmiany do umowy. W związku z powyższym nie złożone w tym zakresie oświadczenia o realnych możliwościach sfinansowania dopłat przez wspólników w ocenie referendarza nie może stanowić rzetelnej informacji. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W tak ustalonym stanie faktycznym należy stwierdzić, że przerzucenie całego ciężaru poniesienia kosztów sądowych wyłącznie na Budżet Państwa, tak jak żąda tego strona, byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Skoro Spółka jest w stanie wygospodarować środki finansowe na zapłatę wynagrodzenia pełnomocnikowi, pomimo braku majątku i nie wprowadzenia odpowiednich zmian do umowy spółki poprzez wprowadzenie instytucji dopłat, winna również zgromadzić środki finansowe na obowiązkowe koszty sądowe. Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne. W tak ustalonym stanie faktycznym należy stwierdzić, iż Spółka może opłacić koszty sądowe w kwocie 5.000 zł. Nadmienić przy tym należy, że wpis sądowy od wniesionej skargi w przedmiotowej sprawie został określony na kwotę 10.577 zł. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności, na podstawie art. 246 §2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.