I SA/Ol 451/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 4 lipca 2011r. T. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trzema córkami, zięciem i wnuczką. Sześcioosobowa rodzina zamieszkuje w pokoju o powierzchni 20 m2. Skarżąca jest właścicielką wyżej wymienionego pokoju oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2248 ha. Wskazała, iż otrzymuje alimenty od byłego męża w wysokości 500 zł miesięcznie, z których opłaca podatek, ubezpieczenie, koszty wyżywienia oraz koszty lekarstw. Wyjaśniła, iż nie otrzymuje środków pieniężnych z tytułu dopłat obszarowych, albowiem środki te zabiera były mąż. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 20.07.2011r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie: szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i rodziny, uzyskiwanych dochodów poza otrzymywanymi alimentami, otrzymywania płatności obszarowych w związku z posiadaniem nieruchomości rolnej, sposobu wykorzystywania tej nieruchomości i przynoszenia ew. dochodów, korzystania przez skarżącą lub osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z odpowiednich ośrodków opieki społecznej, opłacania składek KRUS i innych opłat gospodarstwa domowego, uzyskiwanych dochodów przez pełnoletnie córki oraz zięcia. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca oświadczyła, iż ponosi następujące miesięczne koszty utrzymania: zakup gazu (dwie butle) – 105,98 zł, zakup kart do telefonów komórkowych dla niej i córki 50 zł (2x 25 zł), koszty energii elektrycznej 101,59 zł. Dodatkowo opłaca podatek od nieruchomości w miejscowości "[...]" za swoją matkę i babcię w kwocie 103 zł na kwartał. Wyjaśniła także, iż opłaca ubezpieczenie KRUS za córkę M., wnuczkę i za siebie w wysokości 690 zł kwartalnie. Na powyższe wydatki przedstawiono odpowiednie faktury (k. 37). Wnioskodawczyni oświadczyła także, iż nie stać ją na zakup leków. Wyjaśniła, iż nie otrzymała płatności obszarowej za ubiegły rok od swojej części nieruchomości rolnej tj. 4,2248 ha, wszystkie płatności pobiera były mąż. Skarżąca wyjaśniła, iż córka M. nie ma żadnych dochodów natomiast zięć otrzymuje rentę po zmarłych rodzicach w wysokości 1.400 zł. Przedstawiła paragony ze sklepu za zakup żywności, oraz dwie faktury (maj i lipiec) za zakup dwóch rowerów za kwotę 690 zł (łącznie). Rozpoznając niniejszy wniosek zważono co następuje: Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Złożone przez skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 20 lipca 2011r. zwrócono się do strony o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów i oświadczeń, które były istotne dla oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. W tej sytuacji stwierdzić należało, iż skarżąca nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. Dlatego też w ocenie rozpoznającego wniosek istotnym dla oceny kompletnej i rzeczywistej sytuacji skarżącej było wyjaśnienie sytuacji materialnej wszystkich córek wnioskodawczyni, w szczególności w zakresie ewentualnego uzyskiwania przez nie dochodów. Skarżąca wyjaśniła jedynie sytuację córki M., która nie uzyskuje dochodów z uwagi na wychowywanie dziecka. Nie wyjaśniła jednakże, czy córki B. (27 lat) i J. (22 lata) pracują i uzyskują z tytułu pracy wynagrodzenie, czy uzyskują wynagrodzenie z tytułu prac okresowych. Nie wyjaśniła także czy się uczą, nie wyjaśniła czy i w jakim zakresie im pomaga. Z przesłanych oświadczeń wynika jedynie, iż skarżąca opłaca ubezpieczenie KRUS za córkę M. i wnuczkę R.. Podobnie dokonuje zakupu kart do telefonów komórkowych "dla siebie i córki". Niewyjaśniona pozostała zatem kwestia dwóch pozostałych córek zarówno w sferze ich dochodów, pobierania ewentualnych świadczeń z opieki społecznej, jak również wspólnego zamieszkiwania w gospodarstwie domowym. Skarżąca w formularzu wniosku oświadczyła, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje 6 osób, sytuacji tej jednakże nie uprawdopodobniła, powyższe nie wynika również ze złożonych przez nią oświadczeń. Przeciwnie wnioskować można, iż wraz ze skarżącą zamieszkuje jedynie córka M., zięć oraz wnuczka. Ponadto skarżąca nie wyjaśniła, czy ona lub osoby zamieszkujące z nią we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z odpowiednich ośrodków pomocy społecznej. Wystarczyło odpowiednie oświadczenie w tym zakresie. Okoliczności te są istotne dla rozpoznania wniosku, jak również nie są pozbawione uzasadnienia w świetle pozostawania bez pracy M. K., wychowywania przez nią dziecka, niskich dochodów skarżącej oraz ewentualnego pozostawania bez pracy pozostałych córek wnioskodawczyni. Mogą również znacząco zmienić obraz rzeczywistej sytuacji bytowej rodziny. Dodatkowo skarżąca nie wyjaśniła również jakie dochody uzyskuje z posiadanej nieruchomości rolnej. Skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na to pytanie. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego nieruchomość rolna o powierzchni ponad 4 ha winna przynosić jakiekolwiek pożytki czy to w związku z jej uprawą czy ewentualną dzierżawą. Otrzymywane płatności obszarowe nie są bowiem jedynym źródłem dochodu w związku z posiadaniem gruntów rolnych. W ocenie rozpoznającego niniejszy wniosek skarżąca nie wyjaśniła kilku istotnych kwestii mających znaczenie dla ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skoro bowiem skarżąca nie wspomina, pomimo wyraźnej treści wezwania, o dwóch pozostałych córkach, zarówno w zakresie ich dochodów, kosztów utrzymania, ew. korzystania z pomocy społecznej, to nie wyjaśniona pozostaje kwestia rzeczywistych dochodów rodziny, a także osób które pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodatkowo nie wyjaśniono jakie pożytki bądź jakie dochody uzyskiwane są z nieruchomości rolnej i w jaki sposób przedmiotowa nieruchomość jest wykorzystywana. Nieudzielenie odpowiedzi na powyższe pytania budzi wątpliwości zwłaszcza w świetle udzielenia szczegółowych wyjaśnień w innych kwestiach oraz ich udokumentowania. Dodatkowo wątpliwości co do bardzo trudnej sytuacji skarżącej wzbudza fakt systematycznego opłacania podatku za matkę i babcię wnioskodawczyni oraz zakup w niedługim odstępie czasu dwóch rowerów za kwotę znacząco obciążającą domowy budżet. Na marginesie dodać również należy, iż dochody (renta) uzyskiwane przez pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym zięcia skarżącej w wysokości 1.400 zł ujawnione zostały dopiero w związku z wezwaniem wystosowanym do wnioskodawczyni. Uzyskanie powyższych danych w ocenie referendarza sądowego było istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawczyni. Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe ani dopuszczalne. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.