I SA/Ol 454/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Wojciech Czajkowski po rozpoznaniu w dniu 30 września 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółki A w O. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" o Nr "[...]" w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia : przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę 10.000 (słownie dziesięć tysięcy) złotych. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Spółka A w O., w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Spółka podniosła, że w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych w zakresie podatku VAT i akcyzy za lata 2004 – 2005 Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił Jej zobowiązania podatkowe na łączną kwotę 4.151.713 zł. Skarżąca podkreśliła, że wydane dotychczas decyzje są nieprawomocne z uwagi na toczące się postępowania odwoławcze i sądowoadministracyjne. Podkreśliła, że w miarę możliwości finansowych spłaca zobowiązania podatkowe. Nie ma natomiast możliwości jednorazowej spłaty całego zadłużenia. Jak podała, stara się utrzymać płynność finansową oraz zmniejszyć zobowiązania wobec dostawców. Jej kapitał podstawowy wynosi 72.000 zł, zaś kapitał zapasowy 26.686,77 zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka uzyskała zysk w wysokości 49.446,39 zł. Natomiast na posiadanych rachunkach bankowych w trzech bankach posiada zadłużenie w łącznej wysokości 415.295,84 zł. Zapasy na koniec roku obrotowego wyniosły 84.393,55 zł, należności z tytułu dostaw o okresie spłaty do 12 miesięcy - 655.181,31 zł, zaś zobowiązania - 710.674,99 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła: wyciąg bankowy potwierdzający zadłużenie na rachunku w wysokości 49.416,71 zł, przedsądowe wezwanie do zapłaty zadłużenia przeterminowanego z dnia 2 lipca 2009 r. wystawione przez Bank B, saldo zobowiązań Spółki z tytułu kredytów udzielonych przez Bank C z dnia 7 czerwca 2009 r. na łączną kwotę 365.879,13 zł, zestawienie kont analitycznych za okres sprawozdawczy od 1 do 30 czerwca 2009 r., wezwanie do zapłaty z dnia 30 stycznia 2009 r. z tytułu nieopłaconych faktur na kwotę 284.963,87 zł oraz umowę zlecenia z dnia 17 kwietnia 2007 r. w sprawie prowadzenia spraw i reprezentowania Spółki przed organami podatkowymi przez doradcę podatkowego B.K.D. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2009 r. do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, strona skarżąca złożyła oświadczenie, że nieruchomość położoną w O. przy ul. "[...]" zbyła wraz z prawem wieczystego użytkowania w grudniu 2008 r. Nieruchomość została obciążona hipoteką przymusową kaucyjną do wysokości 1.808.956 zł, natomiast prawo wieczystego użytkowania zostało obciążone hipoteką przymusową zwykłą do wysokości 90.274,72 zł. Wspólnicy Spółki M.K. i D.K. nie posiadają jakichkolwiek możliwości finansowych pozwalających na wywiązanie się z postanowień umowy spółki w przedmiocie wnoszenia dopłat do Spółki, gdyż decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił małżonkom K. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. w kwocie 184.242,40 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Nadto w drodze zarządzenia zabezpieczenia organ dokonał zajęcia praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem oraz zajęcia praw majątkowych stanowiących udział w spółkach z o.o. u dłużnika zajętej wierzytelności będącego spółką. Do pisma Spółka dołączyła następujące dokumenty obejmujące lata 2007 – 2008: CIT-8, bilanse Spółki, sprawozdania zarządu oraz dodatkowe informacje i objaśnienia do bilansów i rachunek zysków i strat. Przedłożyła również wydruki z kont bankowych potwierdzające wysokość blokad środków z tytułu zajęć sądowych i administracyjnych na dzień 15 lipca 2009 r. na łączną kwotę 2.660.038,21 zł, zawiadomienia o wpisaniu wymienionych powyżej hipotek na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz tabele środków trwałych Postanowieniem Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 września 2009 roku, sygn. akt I SA/Ol 454/09, przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 10.000 zł. Jak podniesiono w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, pomimo trudnej sytuacji majątkowej, Spółka nie podjęła niezbędnych działań, aby uzyskać czy też zabezpieczyć fundusze na pokrycie należnych kosztów sądowych. Prowadzi nadal działalność gospodarczą, a w czerwcu 2009 r. z tytułu zobowiązań kredytowych spłaciła kwotę 43.000 zł oraz kwotę 38.104,93 zł z tytułu zobowiązania wobec kontrahenta M.K. Uwzględniając, iż Spółka w dacie złożenia skargi do sądu administracyjnego spłaciła ciążące na niej zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym w łącznej kwocie 81.104,93 zł oraz że na bieżąco opłaca wszelkie koszty związane z funkcjonowaniem firmy, m.in. koszty zastępstwa procesowego, oceniono, że strona jest w stanie wygospodarować środki na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych w kwocie 10.000 zł. Od powyższego postanowienia strona skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że stosownie do zasad wyrażonych w Kodeksie spółek handlowych oraz przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.) ciąży na niej obowiązek kontynuacji działalności gospodarczej. Mając to na uwadze, za niezrozumiałe uznała stwierdzenie, że prowadzenie i kontynuowanie działalności gospodarczej stanowi negatywną przesłankę w ubieganiu się o prawo pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W jej ocenie, nie można uznać, że spłata w czerwcu 2009 r. zaległych zobowiązań wobec banku oraz kontrahenta stanowi podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zobowiązania te zostały bowiem uregulowane ze względu na wystosowanie przedsądowych wezwań do zapłaty. Strona nie zgodziła się z twierdzeniem, że opłaca na bieżąco wszelkie koszty związane z funkcjonowaniem firmy. Z przedłożonych przez nią zestawień kont analitycznych nie wynika bowiem, czy zobowiązania te reguluje w terminie. Dodała, że z ostatniego bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2008 r. wynikało, że zobowiązania Spółki w kwocie 710.674,99 zł przewyższały należności z tytułu dostaw towarów o kwotę 55.493,68 zł. Ponadto strona zarzuciła, iż w postanowieniu pominięto okoliczność, że według bilansu osiągnęła ona zysk w wysokości 49.446,39 zł. Zwróciła uwagę na fakt zajęcia rachunków bankowych przez organ egzekucyjny. Jak podała, nie jest obsługiwana przez jakiekolwiek biuro księgowe. Do dnia złożenia sprzeciwu nie poniosła kosztów zastępstwa procesowego. Zakwestionowała ponadto przedstawione w uzasadnieniu postanowienia stanowisko, że strona postępowania ma obowiązek zabezpieczyć fundusze na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Mając to na uwadze podkreślić należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednocześnie należy, iż ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OZ 79/08). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, o czym stanowi art. 245 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnia przyznanie tego prawa od spełnienia przez ubiegającą się stronę ściśle określonych w ustawie warunków. Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też w zakresie częściowym, o ile wykaże, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów. Brzmienie przywołanego art. 246 § 2 nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przesłanką zwolnienia osoby prawnej od kosztów sądowych jest skuteczne wykazanie przez nią braku środków pieniężnych wystarczających na sfinansowanie kosztów. Dodać należy, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów, ale także, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – komentarz" J.P.Tarno, Wyd. Prawn. LexisNexis; W-wa 2006 r. wyd. II, str. 504). Zgodzić należy się również z tym, że według przytoczonej regulacji to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, a użyte określenie: "gdy wykaże" oznacza, że to obowiązkiem strony jest przekonanie Sądu, iż znajduje się w sytuacji opisanej w dyspozycji przywołanego przepisu i nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych w całości. Z danych ujętych w rozpoznanym wniosku oraz przedłożonych dowodach wynika natomiast, że skarżąca posiada środki pozwalające jej na sfinansowanie kosztów sądowych w części. Zauważyć należy, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. W ocenie Sądu, okoliczność ta, nie jest jak wskazuje Spółka w sprzeciwie, argumentem uzasadniającym odmowę przyznania prawa pomocy, ale nie pozostaje też bez wpływu na ocenę jej sytuacji finansowej i majątkowej. Skoro, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Wskazać również należy, iż z przedstawionego rachunku zysków i strat za rok obrachunkowy 2008 wynika, że strona osiągnęła zysk w wysokości 49.446,39 zł. Ponadto według bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2008 r. wysokość zobowiązań Spółki w odniesieniu do stanu na dzień 31 grudnia 2007 r. spadła z 958.826,38 zł na 710.674,99 zł. W zeznaniu CIT – 8 o wysokości osiągniętego dochodu za rok podatkowy 2008 Spółka wykazała dochód w wysokości 67.245,78 zł. Zauważyć należy, że w tym okresie uzyskała ona przychody w kwocie 4.388.552,16 zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 4.321.306,38 zł. Przedstawione dane wskazują, że Spółka prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, a wydatki z tytułu kosztów oznaczają, że dysponowała ona środkami na ich ponoszenie. Uwzględniając przedstawioną wyżej sytuację finansową Spółki, jak też mając na uwadze okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy (określenie w stosunku do Spółki zobowiązań podatkowych na łączną kwotę 4.157.713 zł oraz zajęcie rachunków bankowych przez organ egzekucyjny), jak również biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego od skargi, tj. 23.805 zł, Sąd przychylił się do oceny, iż wniosek Spółki zasługuje na uwzględnienie w części. Nie znalazł tym samym podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Nie bez znaczenia dla oceny zdolności finansowej Spółki jest zdaniem Sądu, fakt regulowania zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Jak bowiem wynika z Jej oświadczenia oraz zestawienia kont analitycznych, w czerwcu 2009 r. uregulowane zobowiązanie wobec kontrahenta wyniosło 38.104,93 zł. Ponadto w tym samym okresie, z tytułu zobowiązań kredytowych Spółka uiściła kwotę 43.000 zł. Sąd podziela wyrażany w judykaturze pogląd, iż przedkładanie przez skarżącą należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego zainicjowanego przez stronę, na Skarb Państwa. Zatem trudno jest z tego tytułu zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości i przerzucić obowiązek opłacenia postępowania prowadzonego w jej indywidualnej sprawie na budżet Państwa. Trzeba tutaj także podkreślić, że prawa pomocy nie można traktować jako formy kredytu Państwa dla strony, do czego w istocie sprowadzałoby się uwzględnienie wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro strona mogła ponosić wydatki w takim rozmiarze, nieuprawnionym jest twierdzenie, iż obiektywnie nie posiadała środków na uiszczenie kosztów sądowych w zakresie częściowym. W świetle przedłożonej przez Spółkę dokumentacji nie budzi zaś wątpliwości, że w badanym okresie dokonywała ona operacji finansowanych na kwoty przekraczające koszty sądowe w niniejszej sprawie. Uznać tym samym należało, że w przedmiotowej sprawie skarżąca spółka nie wykazała, aby nie dysponowała dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych w części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd uwzględnił z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu, zaś z drugiej możliwości finansowe skarżącej w chwili złożenia tego wniosku. Z tych względów uznał za zasadne przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 10.000 złotych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.