I SA/Ol 458/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 14 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2009 r. skarżący L. C. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego na kwotę 200 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości ( domu) o pow. 108 m2 oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 10,99 ha i właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,18 ha .Nie posiada żadnego innego majątku: nieruchomości, przedmiotów wartościowych, jak również zasobów pieniężnych. Argumentując wniosek skarżący wskazał, iż od chwili śmierci współwłaściciela nieruchomości rolnej (tj. od 09.02.2008 r.) toczy się postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego do czasu rozstrzygnięcia sporu pomiędzy współwłaścicielami, zakazano w związku z prowadzoną we wspólnym gospodarstwie fermą jeleni sprzedaży zwierząt. Nadto wyjaśnił, że w związku z wnioskiem nieżyjącego współwłaściciela gospodarstwa rolnego za rok 2007, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówiła mu dopłat bezpośrednich za rok 2007, natomiast za rok 2008 sprawa jest na etapie postępowania przed sądem administracyjnym. Aktualnie, w związku z powyższym nie uzyskuje żadnych dochodów. Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony skarżącej wezwanie z dnia 25.08.2009r. W wezwaniu tym zwrócono się w terminie siedmiu dni o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych takich jak: 1. oświadczenie w zakresie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj: kosztów utrzymania posiadanej nieruchomości, wydatków na żywność, zakup niezbędnej odzieży, obuwia itp., 2. przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, 3. oświadczenie z jakich źródeł dochodu pochodzą środki na niezbędne utrzymanie gospodarstwa domowego, w związku ze złożonym oświadczeniem, iż nie posiada żadnych źródeł dochodu, 4. odpisów wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie 6 miesięcy br. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona złożyła oświadczenie, że wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tj. opłaty za prąd i wodę wynoszą ok. 120 zł. miesięcznie. Wyjaśnił, że nie zna kosztów związanych z zakupem żywności, gdyż sześć dni w tygodniu przebywa u swoich rodziców, gdzie obecnie zamieszkuje. Rodzice wnioskodawcy ponoszą koszty jego utrzymania jak i ponoszą również koszty utrzymania domu w K. Wskazał, że posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym, na którym brak jest "lokat bankowych". Do oświadczenia załączył fakturę VAT za pobraną wodę, wezwanie do zapłaty z Banku Spółdzielczego, faktury VAT za energię elektryczną za okres od 18.11.2008 r. do 10.02.2009 r. potwierdzające zużycie energii – 950 kWh, za okres od 10.02.2009 do 07.08.2009 r. potwierdzające zużycie energii - 1573 kWh. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym zaś, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez L. C. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca posiada majątek w postaci domu o pow. 108 m2 oraz jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,18 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości rolnej o pow. 10,99 ha. Zaś całe koszty utrzymania ponoszą rodzice skarżącego, u których zamieszkuje i w związku z powyższym należy uznać, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. W sytuacji zatem, gdy wnioskodawca pomimo zobowiązania do określenia zarówno dochodów jak i majątku osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie dopełnił tego obowiązku, brak jest możliwości ustosunkowania się do aktualnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącego a tym samym do stwierdzenia, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Biorąc zatem pod uwagę powyższe oraz stan posiadania skarżącego, można poprzestać na wskazaniu, iż "zgodnie (...) z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (...). W związku z tym, skoro nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji