I SA/Ol 459/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 30 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.G. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.G. na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata WSA/post.1 - sentencja postanowienia D.G. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z pełnoletnim synem. Dochód miesięczny rodziny stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie "[...]". Syn skarżącej jest osobą bezrobotną. Wnioskodawczyni posiada na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej: dom o powierzchni "[...]" położony na działce o powierzchni "[...]" i wartości "[...]", działkę położoną w miejscowości "[...]" o powierzchni "[...]" i wartości około "[...]"oraz działkę położoną "[...]"o powierzchni "[...]"i wartości "[...]". Wyszczególnione wydatki wynoszą około "[...]" miesięcznie i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – "[...]", gaz – "[...]", podatek od nieruchomości "[...]", śmieci "[...]", woda – "[...]" oraz leki – "[...]", W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że od "[...]" przebywa na zwolnieniu lekarskim. Wskazując na powyższe skarżąca wymieniła szereg chorób, na które cierpi. Wyjaśniła, że od "[...]" oczekuje na wypłatę zasiłku chorobowego. Oświadczyła, że syn jest w trakcie diagnozowania chorób. Skarżąca ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji obrazujących sytuację majątkową strony, Skarżąca przedłożyła pismo z dnia 9 października 2018 r., w którym wskazała, że w okresie od 1.07.2018 r. do dnia doręczenia wezwania tj. 3.10.2018 r. utrzymuje się ze środków uzyskanych z wynagrodzenia za pracę za okres "[...]". Na potwierdzenie czego przedstawiła trzy potwierdzenia realizacji przelewów na łączną kwotę "[...]". Odnosząc się do kwestii wstrzymania wypłaty zasiłku chorobowego wyjaśniła, że "[...]" złożyła odwołanie od decyzji ZUS odmawiającej przyznania zasiłku chorobowego, obecnie przebywa na kolejnym zwolnieniu lekarskim. Oświadczyła, że posiada jeden rachunek bankowy, przy czym załączyła zaświadczenie z banku, że w okresie od 1.07.2018 r. do 3.10.2018 r. na rachunku nie zaewidencjonowano operacji uznaniowych (wpłaty/przelewy). Syn skarżącej również posiada jeden rachunek bankowy, z którego dokonywane są opłaty za wodę, ścieki, z tytułu eksploatacji samochodu, doładowywanie telefonu, opłaty za prowadzenie rachunku bankowego - karta bankomatowa. Na potwierdzenie czego skarżąca przedstawiła potwierdzenia przelewów dokonywanych z rachunku bankowego syna skarżącej tytułem ww. opłat. Dodatkowo skarżąca przedstawiła zestawienie miesięcznych wydatków poniesionych w okresie od 1.07.2018 r do 3.10.2018 r., z którego wynikało, że: koszty wyżywienia wyniosły około "[...]" miesięcznie, koszty leczenia (zakupu lekarstw) – "[...]", opłata za gaz – "[...]", opłata za energię elektryczną- "[...]", koszty zużycia wody i ścieków – "[...]", koszty doładowania telefonów – "[..]", koszty eksploatacji samochodu – "[...]" w tym "[...]" poniesione przez siostrę skarżącej za dojazd do lekarza oraz opłata za prowadzenie konta bankowego syna – "[...]". W sumie we wskazanym okresie skarżąca wydatkowała kwotę "[...]" zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z niczyjej pomocy finansowej i rzeczowej. Syn wnioskodawczyni w okresie od 1.01.2016 r. do dnia doręczenia wezwania nie posiadał nieruchomości. Skarżąca zaś wyjaśniła, że posiada trzy nieruchomości, które to wskazała już na formularzu PPF z dnia 19.09.2018 r. Dodała, że toczy się spór sądowy z wniosku byłego męża skarżącej o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 j.t..) dalej w skrócie P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania chociażby w części. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sama strona. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tych wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy. Z informacji przedstawionych przez skarżącą wynika, że skarżąca przebywa na zwolnieniu lekarskim, ZUS nie wypłaca jej zasiłku chorobowego, utrzymuje się z dochodów uzyskach w okresie od "[...]" w wysokości łącznej "[...]". Posiada dom o powierzchni "[...]", oraz dwie nieruchomości. Łączną wartość majątku nieruchomego skarżąca określiła na kwotę "[...]". Majątek skarżącej stanowi wspólność majątkowa małżeńska, obecnie toczy się sprawa o podział majątku wspólnego, zniesienie współwłasności oraz o zezwolenie skarżącej na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd w stosunku do domu o powierzchni "[...]". Z oświadczenia skarżącej wynikało również, że wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego wynosiła w okresie od 1.07.2018 r. do 3.10.2018 r. "[...]" miesięcznie. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że na podstawie przedstawionych oświadczeń nie sposób uznać, że skarżąca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Powyższe wynika przede wszystkim z braku przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych skarżącej i jej syna, nadto posiadanego przez skarżącą majątku. Odnosząc się do powyższego stwierdzenia w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że podnoszona przez stronę okoliczność, iż w okresie od 1.07.2018 r. do dnia doręczenia wezwania na posiadanym przez stronę rachunku bankowym nie dokonano operacji uznaniowych, nie stanowi podstawy do nieprzedstawienia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. Bowiem analiza wyciągów z rachunków bankowych, za wskazany w wezwaniu okres, umożliwiałaby ustalenie czy wnioskodawczyni i ewentualnie jej syn posiadają środki finansowe, na sfinansowanie samodzielnie kosztów związanych z wniesieniem skargi do tut. Sądu. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej nie jest możliwa. W orzecznictwie podkreśla się, że dopiero na podstawie wyciągów z rachunków bankowych strony oraz wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – z okresu ostatnich kilku miesięcy (minimum 3) – możliwe jest dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej strony we wcześniejszym okresie oraz na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy istotna jest bowiem zarówno wysokość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, jak i obrót środkami. Przedstawiając zaświadczenie z banku o braku obrotów na rachunków skarżąca uniemożliwiła ustalenie czy na tym rachunku posiada środki, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. Powyższe odnosi się również do rachunku bankowego syna skarżącej, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Informacja ta jest niezbędna do stwierdzenia czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Dla rozpoznania przedmiotowego wniosku również istotna jest kwestia posiadanego majątku nieruchomego. Stan posiadania skarżącej wskazuje raczej, że jest osobą dobrze sytuowaną materialnie, nawet w okoliczności, że majątek ten stanowi wspólność majątkową małżeńską, a obecnie toczy się spawa o podział majątku. Nie zmienia to oceny, że posiadany majątek może stanowić ewentualnie zabezpieczenie dla uzyskania przez stronę środków koniecznych do samodzielnego opłacenia wszczętego postępowania sądowego. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżąca składając oświadczenie w zakresie posiadanego majątku ograniczyła się wyłącznie do stwierdzenia o posiadanym majątku na moment składania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Natomiast w wezwaniu skierowanym do skarżącej zobowiązano ją do złożenia oświadczenia w zakresie posiadanego majątku w okresie od dnia 1.01.2016 r. do dnia doręczenia wezwania. Wskazać należy, że skarżąca, została wezwana w sposób czytelny i zrozumiały, do przedstawienia zarówno wyciągów z rachunków bankowych za konkretnie wskazany w wezwaniu okres, bądź oświadczenia, że takich rachunków nie posiada jak i do złożenia oświadczenia w zakresie posiadanego majątku od dnia 1 stycznia 2016 do dnia otrzymania wezwania. Trudno w tych warunkach uznać, iż powyższe zaniechanie nastąpiło w sposób nieświadomy, w sytuacji gdy pozostałe dane, wyjaśnienia oraz dokumenty źródłowe zostały przedstawione w sposób wyczerpujący. Powyższe nasuwa wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez skarżącą wyjaśnień i nie pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że wnioskodawczyni nie posiada bądź nie posiadała środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W konsekwencji nieprzedstawienia wskazanych wyżej dokumentów źródłowych ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej nie jest możliwa. Podkreślić należy, iż rozpoznający wniosek nie kwestionuje pozostałych wyjaśnień skarżącej, szczególnie tych w zakresie wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, nieotrzymywania zasiłku chorobowego, konfliktu pomiędzy byłymi małżonkami w zakresie możliwości korzystania z majątku wspólnego czy też sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej syna. Okoliczności te, nie pozostałyby nieuwzględnione w sytuacji kompletnego przedstawienia dokumentów źródłowych bądź odpowiedniego oświadczenia w tym zakresie. Niemniej jednak wskazane wyżej wątpliwości i brak danych w zakresie analizy rachunków bankowych, posiadanego majątku w okresie ostatnich prawie trzech lat uniemożliwiają zweryfikowanie oświadczeń w zakresie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej, a tym samym ocenę jej faktycznych zdolności płatniczych. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Należy także wskazać, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w wyroku z dnia 16 października 2012 r. w sprawie Piętka przeciwko Polsce (skarga nr 34216/07) wskazał, iż "od stron (...) ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się dołożenia staranności i współpracy z sądem, w szczególności, kiedy prowadzone postępowanie o zwolnienie od kosztów dotyczy przedstawienia sądowi, w zakreślonym terminie, dowodów dotyczących sytuacji finansowej strony, niezłożenie wymaganych dokumentów w zakreślonym terminie oznacza brak podstaw do przyznania zwolnienia od kosztów sadowych". Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.