I SA/Ol 460/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 27 lipca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu spółki z o.o. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 14 lipca 2011r. skarżący M. Z., reprezentowany przez adwokata S. B., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.386 zł brutto, jak oświadczył zajęte przez komornika. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z ojcem, matką oraz siostrą. K. Z., ojciec wnioskodawcy pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.386 zł brutto, siostra N. Z. pobiera stypendium socjalne w kwocie 520 zł. Matka poszukuje pracy. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 170 m2 w E., obciążonego kredytem hipotecznym w wysokości 200.000 zł. Innego majątku nieruchomego, ruchomego, a także zasobów pieniężnych nie posiada. Majątku nieruchomego oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają także członkowie jego rodziny. Argumentując trudną sytuację materialną wnioskodawca wskazał, iż oboje z ojcem zatrudnieni są w firmie meblarskiej, gdzie otrzymują minimalne wynagrodzenia, które w całości przeznaczają na utrzymanie gospodarstwa domowego. Średnie miesięczne koszty utrzymania tego gospodarstwa przedstawiają się następująco: opłata za wodę 50 zł, opłata za energię elektryczną 200 zł, rata kredytu hipotecznego 1.150 zł, koszty wyżywienia 800 zł, środki czystości 50 zł, media 50 zł, dojazdy do szkoły siostry -100 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania swojej rodziny. Do złożonego wniosku skarżący dołączył dokument potwierdzający uiszczenie czesnego za szkołę siostry N. Z. wysokości 430 zł ( k. 31). Dokument potwierdzający wysokość wynagrodzenia ojca (k. 33). Zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające zarejestrowanie matki skarżącego jako osoby bezrobotnej oraz o nie pobieraniu zasiłku (k.34). Zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o pobieraniu przez N. Z. stypendium za staż w okresie od 01.07.2009 do 31.12.2009 w wysokości 784,81 zł netto. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o prawo pomocy, strona musi wykazać, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bądź pełnych kosztów postępowania - w tym drugim przypadku bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą wymienione wyżej szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Stwierdzić należy iż, wykazane przez M. Z. okoliczności nie wskazują, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, jakim na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi wysokości 500 zł (zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm/). bez ryzyka wystąpienia uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wnioskodawca pracuje i z tego tytułu otrzymuje stałe miesięczne dochody. Skarżący nie wykazał jednakże jaka część tych dochodów potrącana jest w postępowaniu egzekucyjnym. W pierwszym wniosku (k. 15), złożonym przed złożeniem urzędowego formularza PPF wskazał, iż jego dochody są "częściowo zajęte w postępowaniu egzekucyjnym", natomiast w formularzu wniosku PPF oświadczył, iż dochody w wysokości "1.386 zł brutto – zajęte przez komornika". Tym samym nie jest wiadome jaka część dochodów została zajęta, a jaka pozostaje miesięcznie do dyspozycji wnioskodawcy, ponadto okoliczność ta nie została w żaden sposób uwiarygodniona przez skarżącego. Dlatego też sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wyjaśniona w sposób wyczerpujący. Powyższe uniemożliwia również dokonanie rzetelnej analizy dochodów skarżącego i jego rodziny z wykazanymi kosztami utrzymania. W okolicznościach wykazywanych przez wnioskodawcę tj, przy zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym – jakiejkolwiek części jego wynagrodzenia, wymienione wydatki przekraczałyby uzyskiwane dochody, co nie jest możliwe bez dodatkowych źródeł ich finansowania. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Analizując rodzaj i wysokość stałych miesięcznych wydatków skarżącego zwrócono uwagę na wysokość rat kredytu hipotecznego w stosunku do wysokości uzyskiwanych dochodów. Zauważenia wymaga iż koszty te są niewątpliwie wysokie stanowią bowiem prawie połowę dochodów rodziny. Ponoszenie jednakże tego rodzaju wydatków nie oznacza jeszcze, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Ponieważ niezrozumiałe jest, aby skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania i to o charakterze cywilnoprawnym, a jednocześnie żądał by koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Rozpoznając niniejszy wniosek odstąpiono od wzywania skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów wyjaśniających jego trudną sytuację, uznano bowiem, iż przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy stabilna sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny tj. posiadanie stałych i regularnych dochodów, ich wysokość, posiadanie majątku w postaci domu oraz brak wykazania szczególnych i nadzwyczajnych wydatków czy obciążeń finansowych, pozwala skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych w wysokości 500 zł. Dlatego też w ocenie referendarza sądowego uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącego zauważyć również należy, iż skarżący był w stanie ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, którego obecność w postępowaniu przed sądem I instancji jest fakultatywna. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.