I SA/Ol 462/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" , Nr "[...]" w przedmiocie: przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem z dnia 13.11.2008r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF), skarżący J. N. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że w skład majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 98 m2 ( ½ domu) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 71,08 ha (dzierżawa). Oświadczył ponadto, że w ciągu ostatnich czterech lat, trzy razy dotknęły go klęski suszy : w roku 2005, 2006 i 2008. Przy czym nie otrzymał żadnej pomocy, czy też kredytu klęskowego na odtworzenie produkcji rolnej. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że źle przeprowadzono kontrolę, nadto w rejestrze ARiMR brak 20 sztuk bydła. Oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, dlatego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1270 ze zm. ) zwana dalej w skrócie p.p.s.a., został on wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów tj: oświadczenia o wysokości uzyskiwanych dochodów, ewentualnie wyjaśnienie z jakich źródeł pokrywane są niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego i prowadzonego gospodarstwa rolnego, oświadczenia w zakresie wszelkich posiadanych nieruchomości jak i ruchomości (tj: samochodów , maszyn) w okresie od 01.01.2006r. do 13.11.2008r., wyjaśnienie tytułu prawnego do posiadanych nieruchomości S. w G., lokal przy ul. O. w E, wykazanie wysokości ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania oraz przedłożenie odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków, oświadczenie w zakresie ilości posiadanych zwierząt hodowlanych, oświadczenia czy skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe czy też wspólne, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należało wskazać z kim oraz określić wysokość uzyskiwanych dochodów przez te osoby jak i posiadany majątek, określić inne dodatkowe informacje o ich stanie majątkowym, przedłożenie odpisów wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym lokat bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, odpisów dokumentów potwierdzających fakt wystąpienia klęski suszy i ewentualnie wysokości poniesionych w związku z tym strat jak i dokumentów potwierdzających fakt wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie odszkodowania, ewentualnie kredytu klęskowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 09 grudnia 2008r. wyjaśnił, że utrzymuje się ze sprzedaży bydła rzeźnego, dopłat bezpośrednich (za rok 2006 dopłata wyniosła 41.918,01 zł, z tytułu sprzedaży bydła uzyskał kwotę 2.655,30 zł na dzień 04.08.2008r.) oraz wyprodukowanych we własnym gospodarstwie owoców, warzyw, mleka, sera i mięsa z kóz. Ponosi następujące wydatki: za 2008r. podatek w wysokości 8.328 zł, czynsz dzierżawny płatny w dwóch ratach po 1.760,94 zł, energia elektryczna ok. 100 zł miesięcznie, zakup paliwa 100-400 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą około 400 zł. Oświadczył, że jest współwłaścicielem nieruchomości położonej S. w G, zaś do lokalu przy ul. O. w E. nie posiada żadnego tytułu prawnego, na ww. adres kieruje tylko korespondencje. Posiada samochód Mercedes 132 rok produkcji 1973. W chwili obecnej posiada 7 kóz mlecznych, 20 kur, 3 gęsi i łanię. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Do oświadczenia dołączył: kserokopie zał. nr 1 do protokołu Komisji powołanej przez Wojewodę w przedmiocie strat powstałych w uprawach na UR dzierżawionych od ANR ( za 2008r.), z którego wynika, że tereny upraw zielonych o powierzchni 38,1600 zostały dotknięte suszą, protokół z dnia 03.08.2006r. spisany przez Komisję powołaną przez Wojewodę w przedmiocie strat powstałych w uprawach rolnych, z którego wynika, że na pow. 71,08 ha na użytkach zielonych powstały straty w wysokości 70%, wycenę tych strat określono na kwotę 20.052 zł, protokół z dnia 27.07.2005r. spisany przez Komisję powołaną przez Wojewodę w przedmiocie strat powstałych w uprawach rolnych, z którego wynika, że na pow. 60 ha na użytkach zielonych powstały straty w wysokości 40%, opinię Komisji powołanej przez wojewodę, w której oszacowano stratę za rok 2005 na kwotę 32.832 zł, wezwanie do zapłaty na kwotę 385,83 zł za dostawę energii elektrycznej, oraz odpis wyciągu bankowego za okres od 04.08- do 30.08.2008r. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasadą jest, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego. Zgodnie jednak z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania czy też nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Celem zaś instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Z tego też względu do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia w celu jego weryfikacji oraz wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) oraz słusznego interesu strony. Zasadność wniosku rozpatruje się w dwóch aspektach - z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów, należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie wskazuje bowiem w sposób jednoznaczny, pozbawiony wątpliwości, iż nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Strona w złożonym oświadczeniu nie udowodniła w ocenie orzekającego, że nie ma możliwości z posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów opłacić należnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacić kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W złożonych oświadczeniach wnioskodawca w praktyce ograniczył się wyłącznie do określenia wysokości ponoszonych wydatków oraz do wykazania wysokości poniesionych strat w związku z klęskami suszy występującymi w latach 2005, 2006, 2008. Przy czym określił wysokość ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania na kwotę ok. 400 zł miesięcznie oraz wysokość opłacanego podatku w wysokości 8.328,00 zł i czynsz dzierżawny w wysokości 2.521,88 zł ( dwie raty). Zestawienie powyższych wydatków wskazuje, że w roku 2008r. wnioskodawca poniósł wydatki na łączną kwotę około 15.649,88 zł nie licząc kosztów zakupu paliwa. Odnosząc się zaś do kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów wskazał, iż utrzymuje się z dopłat – wskazując na dopłatę uzyskaną w dniu 07.12.2006r. w wysokości 41.918,01 zł oraz ze sprzedaży bydła wskazując , iż z tego tytułu uzyskał dochód w kwocie 2.655,30 zł w dniu 04.08.2008r. Nadto oświadczył, że utrzymuje się z wyprodukowanych przez siebie owoców, warzyw, mleka, sera i mięsa z kóz. Wnioskodawca nie określił przy tym dochodu uzyskiwanego w związku z posiadanym i prowadzonym gospodarstwem na znacznym obszarze 71,08 ha. Wskazał wyłącznie na fakt, zaistnienia klęski suszy, przy czym z przedstawionego dokumentu wynika, że klęska suszy w roku 2008 dotyczyła wyłącznie obszaru 38,1600 ha. Trudno uznać, za wiarygodne oświadczenie, że skarżący prowadząc takie gospodarstwo rolne produkuje płody rolne wyłącznie na własne potrzeby, czy też z tytułu sprzedaży bydła uzyskał wyłącznie dochód w roku 2008 w wysokości 2.655,30 zł, skoro jak sam stwierdził jest to jego jedno z głównych źródeł dochodu. Wyjaśnienia takie należy uznać za niewiarygodne również w świetle przedstawionych przez skarżącego oświadczeń, dotyczących wysokości ponoszonych wydatków w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym. Gdzie z tytułu samego podatku zobowiązany jest zapłacić kwotę 8.328 zł, dodatkowo opłaca jeszcze czynsz dzierżawny w łącznej kwocie 2.521,88 zł oraz ponosi koszty zakupu paliwa w kwocie 100-400 zł miesięcznie a zatem w wysokości nieporównywalnej do osiąganych dochodów. Przy czym z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że w roku 2008 osiągnął dochód w kwocie 2.655,30 zł, natomiast wykazany dochód z tytułu dopłat dotyczył roku 2006. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy poprzestając wyłącznie na przedłożeniu wykazu za miesiąc 08.2008r. Zauważyć przy tym należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wykazów i wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich sześciu miesięcy bez względu na okoliczność czy posiada na nich środki czy też nie. Na podstawie bowiem historii rachunków referendarz sądowy mógłby ocenić sposób gospodarowania posiadanymi ewentualnie środkami finansowymi i tym samym przyczynę braku aktualne niezbędnych środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący nie przedłożył także, żadnych odpisów dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego (poza wezwaniem do zapłaty z dnia 27.08.2008r.). Pomimo wezwania wnioskodawca nie przedstawił również odpisów dokumentów potwierdzających fakt czy w ogóle wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu odszkodowania, ewentualnie kredytu klęskowego i ewentualnie w jakiej wysokości została mu przyznana pomoc czy też na jakiej podstawie odmówiono mu przyznania wnioskowanej pomocy. Należy przy tym wskazać, że z załączonego do oświadczenia odpisu dokumentu w postaci "Oględzin na polu Komisji powołanej Zarządzeniem Wojewody" wynika, że Komisja pozytywnie zaopiniowała wniosek Kredytobiorcy o udzielenie kredytu zgodnie z § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996r. w sprawie szczegółowych działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz. U Nr 16, poz. 82 ze zm.). Powyższe dane w ocenie orzekającego były istotne dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego. Bez dokładnego bowiem ustalenia stanu majątkowego i dochodów nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych. W sytuacji gdy skarżący ogranicza się do przedstawienia wyłącznie wysokości poniesionych strat i ponoszonych wydatków bez dokładnego wyjaśnienia z jakich dochodów je opłaca a zarazem prowadzi gospodarstwo rolne na znacznym obszarze, brak jest podstaw do uznania, że skarżący uwiarygodnił w sposób nie budzący żadnych wątpliwości swoją sytuację materialną. Mając na uwadze powyższe należało stwierdzić, że nie udzielenie przez skarżącego informacji spowodowało, iż niewyjaśnione pozostały podstawowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej, a tym samym brak było podstaw do uznania, iż skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji ( nie przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych) wykluczona jest możliwość merytorycznego rozpoznania , a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005r., sygn. akt I OZ 842/05). Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Z tego też powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji przyznanie prawa pomocy powinno być zatem stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a mianowicie wtedy gdy wnioskodawca nie posiada żadnych możliwości sfinansowania kosztów związanych z dochodzeniem swoich praw przed Sądem. Ciężar udowodnienia, iż spełnia się przesłanki do uzyskania takiego zwolnienia ciąży na wnioskodawcy. W związku z tym na zasadzie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. i art. 258§2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.