I SA/Ol 464/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na postanowienie Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 19 lipca 2022r., nr 3/DFS/2022 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz odmowy wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej nr 2/DFS/2022 z dnia 19 kwietnia 2022 r. 1) oddala skargę w części dotyczącej odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, 2) odrzuca skargę w części dotyczącej odmowy wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej nr 2/DFS/2022 z dnia 19 kwietnia 2022 r. Skarga I. Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej: "strona", "skarżąca" lub "Spółka") dotyczy postanowienia Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego (dalej: "organ"), pełniącego funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020, odmawiającego: 1. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji tego organu z 19 kwietnia 2022 r. nr 2/DFS/2022, zobowiązującej Spółkę do zwrotu dofinasowania przeznaczonego na projekt nr [...] pn. [...] w wysokości 37.711,20 zł wraz z należnymi odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych (dalej: "decyzja o zwrocie dofinansowania"); 2. wstrzymania wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania. Z przekazanych Sądowi akt sprawy wynika, że decyzja o zwrocie dofinansowania została doręczona stronie 28 kwietnia 2022 r. Po złożeniu przez Spółkę w dniu 13 maja 2022 r. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z 30 maja 2022 r. nr 2/DFS/2022, organ stwierdził uchybienie terminu do wniesienia tego środka odwoławczego. Wnioskiem z 8 czerwca 2022 r. strona zwróciła się do organu o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz o wstrzymanie wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania. Podała, że pracownik odpowiedzialny za sprawy administracyjne w firmie wprowadził do ewidencji korespondencyjnej nieprawidłową datę odbioru pisma i przekazał sprawę pracownikowi odpowiadającemu za realizację projektu z jednodniowym opóźnieniem. Wskazała, że sytuacja ta doprowadziła do błędnego wyliczenia ostatecznego terminu jaki Spółka miała na wniesienie środka odwoławczego, a prezes zarządu podpisując środek odwoławczy nie był świadomy, że faktyczny termin odbioru decyzji był inny niż wynikało z systemu. Zdaniem Spółki, uchybienie terminowi do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło nie z winy Spółki, lecz było rezultatem omyłki i błędu pracownika. Uzasadniając natomiast wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania Spółka wskazała na ryzyko niepowetowanej szkody po jej stronie, wykraczające poza skutki związane bezpośrednio z umową będącą przedmiotem decyzji. Wyjaśniła bowiem, że w zaistniałej sytuacji, wobec powstałego opóźnienia, związanego ze zwrotem środków określonych ww. decyzją, Spółka zostanie wykluczona z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych ze środków europejskich, co skutkować będzie dalszymi konsekwencjami dla Spółki. Po rozpatrzeniu tego wniosku organ wydał zaskarżone postanowienie. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ podkreślił, że zgodnie z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "Kpa"), jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w jego uchybieniu. Podał, że przywrócenie uchybionego terminu usprawiedliwia wyłącznie zaistnienie obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Wywiódł, że dokonując oceny w tym zakresie, należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, a termin do dokonania czynności procesowej nie może zostać przywrócony, jeżeli strona zawiniła uchybienie terminu choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przyjął przy tym, że stronę obciążają zaniedbania osób, którymi posługuje się, gdyż jest ona odpowiedzialna za te osoby. Uznał więc, że nie tylko wina samej strony, lecz również innych osób, w tym jej pracownika, wyłącza możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności, dla której określony był termin. Organ ocenił bowiem, że powinnością każdej jednostki organizacyjnej jest zapewnienie takiej organizacji odbioru pism, aby przebieg korespondencji odbywał się w sposób niezakłócony. Stwierdził, że zaniedbanie pracownika Spółki nie uwalnia Spółki od winy w niezachowaniu terminu i wyklucza przywrócenie w tej sprawie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając natomiast odmowę wstrzymania wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania organ podał, że prawidłowo pouczył stronę o konsekwencjach w postaci wykluczenia z możliwości otrzymania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Podniósł, że Spółka z własnej winy uchybiła terminowi na wniesienie środka odwoławczego, jednocześnie nie zwracając środków określonych w decyzji. Dodał, że wpis do rejestru podmiotów wykluczonych nie stanowi wykonania decyzji o zwrocie, a jedynie odrębny skutek jej wydania, który zachodzi z mocy prawa. W tych okolicznościach uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przemawiające za wstrzymaniem wykonania ww. decyzji. W skardze skierowanej do tutejszego Sądu, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o wstrzymanie wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania. Zarzuciła przy tym organowi błędne uznanie, że omyłka (błąd) pracownika nie uzasadnia stwierdzenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienie terminu nie było rezultatem choćby lekkiego niedbalstwa Spółki. Podniosła, że uchybienie terminu w tej sprawie było jednodniowe, a w takim przypadku błąd pracownika nie powinien skutkować automatyzmem w przypisaniu winy skarżącej. Uznała, że odmiennie przedstawiałaby się sytuacja, gdyby uchybienie terminu było znaczne. Skarżąca stwierdziła, że wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło bez koniecznej dogłębnej analizy sprawy, a organ ograniczył się jedynie do formalistycznego podejścia, bez uwzględnienia słusznego interesu Spółki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I SA/Ol 464/22, tutejszy Sąd odmówił wstrzymania wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zaskarżone zostało w całości postanowienie rozstrzygające dwie kwestie: odmowę przywrócenia terminu oraz odmowę wstrzymania wykonania decyzji. W ocenie Sądu skarga w części dotyczącej odmowy przywrócenia terminu jest niezasadna, zaś w części dotyczącej odmowy wstrzymania wykonania decyzji podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 58 § 1 i § 2 Kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że łącznymi przesłankami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie, wykazanie w nim braku winy w uchybieniu terminowi, zachowanie siedmiodniowego terminu liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia i jednoczesne dopełnienie czynności. Jeżeli osoba zainteresowana (w rozpatrywanej sprawie – skarżąca) nie spełni choćby jednej z wymienionych przesłanek, przywrócenie terminu nie będzie dopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie niesporne jest, że doszło do jednodniowego uchybienia terminowi do złożenia środka odwoławczego od decyzji organu. Bowiem decyzja została doręczona 28 kwietnia 2022 r. (K-501), wobec czego 12 maja 2022 r. upłynął termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten złożono 13 maja 2022 r. (K-507). W dniu 30 maja 2022 r. organ wydał postanowienie o uchybieniu terminowi, doręczone skarżącej 6 czerwca 2022 r. (K-509), zaś 15 czerwca 2022 r., złożono wniosek o przywrócenie terminu, wskazując w nim na błąd pracownika odbierającego korespondencję (przekazał decyzję właściwej osobie z jednodniowym opóźnieniem). Ta właśnie przesłanka (wykazanie braku winy w uchybieniu terminowi) jest sporna między skarżącą a organem. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) braku winy w uchybieniu terminowi spoczywał na skarżącej, zaś rolą organu była weryfikacja wiarygodności i znaczenia argumentów przedstawionych przez skarżącą. W orzecznictwie podkreśla się, że "w postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu organ dokonuje oceny wiarygodności przedstawionych przez stronę okoliczności i ich wpływu na uchybienie terminu w kontekście braku winy, a ciężar uprawdopodobnienia braku zawinienia spoczywa wyłącznie na osobie zainteresowanej przywróceniem terminu." "Zaznaczyć przy tym należy, że w postępowaniu o przywrócenie terminu, jako kryterium przy ocenie winy lub też braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna. Aby uprawdopodobnić brak swojej winy, strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz okoliczność, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak: Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. UNIMEX, Wrocław 2012, s. 744). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Niedbalstwo zainteresowanego dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest rozróżnienie samej przeszkody od okoliczności wskazujących na brak po stronie wnioskodawcy winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby, mimo zaistnienia danej przeszkody, dokonać czynności w stosownym terminie" (wyrok NSA z 26 lipca 2022 r., II GSK 424/19, podobnie z wyrok z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1807/17, wyroki opublikowane w Bazie CBOSA). W ocenie Sądu okoliczności rozpatrywanej sprawy nie wskazują, aby skarżąca mogła powoływać się na niezawinione uchybienie terminowi do wniesienia środka zaskarżenia od decyzji. Bowiem to wyłącznie od skarżącej zależało, jak zorganizowała w swojej firmie zasady odbioru oraz rozdzielania korespondencji i w tym zakresie na niej spoczywa odpowiedzialność za wszelkie omyłki lub błędy pracowników. Bowiem we własnym interesie skarżącej było dołożenie takiej staranności, która zapewniłaby prawidłowe przyjmowanie i ewidencjonowanie wpływających pism. Dopuszczenie do sytuacji, w której pracownik nieprawidłowo wprowadza dane do systemu wskazuje na co najmniej niedbalstwo skarżącej w zakresie nadzoru nad organizacją pracy. Dlatego w ocenie Sądu nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie przeszkoda niezależna od skarżącej i uniemożliwiająca jej wniesienie w terminie środka odwoławczego. Wręcz przeciwnie, tylko i wyłącznie od skarżącej zależało, jak zorganizowała zasady odbioru i przekazywania wpływającej korespondencji. Trudno też byłoby uznać za przeszkodę nie do przezwyciężenia niestaranność pracownika skarżącej, który został upoważniony do odbioru korespondencji w jej imieniu. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej co do automatyzmu działania organu czy też zbyt formalistycznego podejścia z uwagi na to, że opóźnienie w zaskarżeniu decyzji było zaledwie jednodniowe. NSA w wyroku z 13 września 2012 r., II OSK 983/11, Baza CBOSA) wyraził pogląd zaakceptowany w kolejnych wyrokach tego Sądu (przykładowo, wyroki: z 7 maja 2020 r., I OSK 1696/19, z 23 lutego 2021 r., I OSK 2378/20, Baza CBOSA) podzielany także przez tut. Sąd, że: "stwierdzenie uchybienia terminu do złożenia odwołania (zażalenia) nie zależy od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika wprost z ustawy. Każde, nawet nieznaczne przekroczenie terminu stanowi samoistną podstawę do wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie." Rozstrzygając zatem wniosek skarżącej w granicach wyznaczonych przez art. 58 § 1 i 2 Kpa organ nie dopuścił się naruszenia prawa. W związku z powyższym w części dotyczącej odmowy przywrócenia terminu skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "ppsa). Przyczyną odrzucenia skargi w części dotyczącej odmowy wstrzymania przez organ wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania jest niedopuszczalność zaskarżenia tego rozstrzygnięcia do sądu administracyjnego. Rozpatrywana przez Sąd skarga dotyczy postanowienia organu w sprawie odmowy wstrzymania wykonania decyzji o zwrocie dofinansowania. Postanowienie to zostało wydane w postępowaniu administracyjnym, a więc pomimo tego, że nie wskazano w nim podstawy prawnej, był to art. 135 Kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może w uzasadnionych przypadkach wstrzymać natychmiastowe wykonanie decyzji. W sprawie wstrzymania wykonania organ wydaje postanowienie, co wynika z art. 123 § 1 i 2 w zw. z art. 104 § 1 Kpa. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje środka zaskarżenia od postanowienia wydanego w tego rodzaju sprawie (art. 141 § 1 Kpa). Postanowienie organu w sprawie wstrzymania wykonania decyzji jest także niezaskarżalne do sądu administracyjnego, gdyż nie mieści się w zakresie spraw wymienionych w art. 3 ppsa. Zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto na podstawie art. § 2a i § 3 ppsa sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Z art. 141 § 1 Kpa wynika, że na postanowienia wydane w toku postępowania służy zażalenie, gdy kodeks tak stanowi. Żaden z przepisów Kpa nie przewiduje możliwości zaskarżenia (w formie zażalenia) postanowienia o odmowie wstrzymania wykonalności decyzji. Dlatego też postanowienie to nie podlega kontroli sądów administracyjnych, jako nie wymienione wśród aktów podlegających kognicji sądu administracyjnego (art. 3 § 2, § 2a i § 3 ppsa). W związku z powyższym w tym zakresie skarga, z uwagi na jej niedopuszczalność, podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ppsa.