I SA/Ol 465/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Asesor WSA Wojciech Czajkowski (spr.) Protokolant Anna Fic po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2006r. sprawy ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie zaliczenia nadpłaty na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz Skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" r., o nr "[...]", którym zaliczono na poczet zaległości A. B. w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 1997r., nadpłatę w kwocie l.103,50zł, wynikającą z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za rok 2004, złożonego przez małżonkę zobowiązanego, I. B. Zeznanie to wpłynęło do Urzędu Skarbowego w dniu 29 marca 2005r., po czym 20 lipca tego samego roku podatniczka złożyła korektę deklarując nadpłatę w wysokości 1156zł. Część z tej kwoty, tj. 52zł i 50gr organ podatkowy zaksięgował na należności dotyczące postępowania egzekucyjnego, objętego tytułami wykonawczymi o nr "[...]" oraz nr "[...]" wystawionymi przez Urząd Gminy S. Pozostałą zaś kwotę - l 103,50zł zaliczono jak wyżej, na poczet zaległości A. B. oraz należne od niej odsetki za zwłokę. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organy podatkowe zgodnie powołały z art. 76 § l ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 187 poz.1827 ze zm.), na podstawie którego nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych. Uzasadniając postanowienie drugoinstancyjne Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił zaś uwagę, iż wymieniony przepis jest jednoznaczny, zawiera bezwzględną dyspozycję dla organu podatkowego i nie daje żadnych możliwości wyboru. Podnosząc powyższe organ ten wskazał jednocześnie, że zgodnie z art. 29 § l Ordynacji podatkowej w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Stosownie natomiast do art. 29 § 2 pkt. l ustawy skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej. Dyrektor Izby zauważył, iż do zażalenia na postanowienie o zaliczeniu nadpłaty wynikającej z zeznania rocznego Skarżącej na poczet zaległości A. B., Skarżąca dołączyła wypis aktu notarialnego dotyczącego umowy z dnia 07 listopada 2001r., wyłączającej pomiędzy Nią, a mężem ustrój majątkowej wspólności ustawowej i wprowadzającej z tym dniem rozdzielność majątkową. Zgodnie więc, jak wskazał organ, z powołanymi wyżej przepisami Ordynacji podatkowej skarżąca odpowiada za zaległości podatkowe swojego męża, powstałe przed dniem 07.11.2000r. Zaliczenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, na poczet zaległości podatkowych A. B., wynikającej z zeznania I. B. nadpłaty w podatku dochodowym za 2004r. było tym samym, w ocenie Dyrektora Izby, zasadne. W złożonej skardze I. B. wniosła o uchylenie postanowienia organu II instancji. Nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia powołała swoją trudną sytuację materialną i rodzinną oraz stan zdrowia. Wskazała jednocześnie, iż zaliczenie nadpłaty z jej zeznania na poczet zaległości męża, z którym od 1997r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa i pozostaje w separacji, uważa za krzywdzące. Skarżąca podała też, że sama wychowuje syna, nie otrzymując żadnego finansowego wsparcia od pozostającego od wielu lat poza domem, męża. O długach małżonka nie była zaś informowana wcześniej przez organy podatkowe. Podnosząc powyższe skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie z odpowiedzialności za te długi i oparcie rozstrzygnięcia na faktach, które potwierdzić mogą zeznania wskazanych w skardze świadków. W odpowiedzi Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą we wcześniej wydanej decyzji. Na rozprawie w dniu 16 lutego 2006r. I. B. uzupełniając zarzuty skargi podała, że jej zdaniem, zobowiązanie na poczet którego zaliczono nadpłatę uległo przedawnieniu na podstawie art.70 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się na rozprawie do powyższego zarzutu, Pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej kwestię tę pozostawiła uznaniu Sądu, ponieważ, jak podała, nie jest wiadomo kiedy zastosowano środek egzekucyjny względem zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, gdyż Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, iż badana decyzja narusza prawo w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zauważyć na wstępie należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, co wynika z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r. Nr 153 poz.1269), zwanej dalej p.u.s.. Podstawową zasadę wykonywania przez te sądy funkcji kontrolnej określa natomiast przepis § 2 wymienionego artykułu, stanowiąc, iż sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem. Sąd Administracyjny może natomiast uchylić zaskarżoną decyzję jedynie wówczas, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm.) Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma więc charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. Sąd administracyjny orzekając w granicach danej sprawy pełni bowiem wyłącznie funkcje kasacyjne badając zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, co stanowi wskazany wyżej element sądowej kontroli nad działalnością administracji publicznej. W świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może wprawdzie z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, jednak możliwe jest przed tym sądem jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu. Przeprowadzenie tego postępowania z innych środków dowodowych jest niedopuszczalne ( por. Jan Paweł Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz - Wydawnicwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str.165). W związku z kontrolą zaskarżonego rozstrzygnięcia organu podatkowego pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś na podstawie kryteriów słusznościowych, sąd administracyjny nie mógł tym samym podejmować czynności dowodowych w związku z wnioskami skargi o przesłuchanie świadków. Dokonując analizy materiałów sprawy Sąd w składzie orzekającym stwierdził natomiast, iż w toku prowadzonego przez organy podatkowe postępowania pominięta została istotna okoliczność, jaka powinna być brana pod uwagę przed wydaniem postanowienia w sprawie, a dotycząca przedawnienia zaległości podatkowej na poczet której zaliczono nadpłatę. Ustalenie, czy nie zaistniała przeszkoda zaliczenia nadpłaty w postaci przedawnienia zaległości, w sytuacji gdy zaległość ta dotyczy 1997r., stanowiło w okolicznościach sprawy niewątpliwie zasadniczy element stanu faktycznego, w związku z czym wyjaśnienie tej kwestii było obowiązkiem organów w toku postępowania i powinno wynikać z akt postępowania. Analizując to zagadnienie w związku z ponownym rozpoznaniem sprawy, organ podatkowy II instancji powinien mieć zaś na uwadze, iż zgodnie z art.21 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 143, poz. 1199) do przedawnienia zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepis art. 70 § 4 ustawy wymienionej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepis ten stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Regułą jest zatem stosowanie do oceny skutków prawnych środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 70 § 4, (a więc tego, od kiedy zaczął biec termin przedawnienia, po jego przerwaniu wskutek zastosowania środka), ustawy nowej. Reasumując należy stwierdzić, że organy podatkowe z naruszeniem obowiązujących zasad procesowych przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie pomijając istotną okoliczność faktyczną mającą niewątpliwie znaczenie dla prawidłowości wydanego rozstrzygnięcia. Uchybienie polegające na nie zbadaniu w sposób dokładny całokształtu okoliczności sprawy i nie ustaleniu stanu faktycznego w zakresie przedawnienia zaległości na poczet której zaliczono nadpłatę, doprowadziło w konsekwencji do naruszenia prawa procesowego, a w szczególności art.122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art.200, zaś o wstrzymaniu wykonania postanowienia, art.152 tej ustawy.