I SA/Ol 471/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", Nr Rep. ‘[...]" w przedmiocie: łącznego zobowiązania podatkowego na 2011r. postanawia: odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika WSA/post.1 - sentencja postanowienia Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie łącznego zobowiązania podatkowego na 2011r. W związku z zamiarem złożenia skargi kasacyjnej skarżący w dniu 8 stycznia 2016r złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Ze złożonego formularza PPF wynikało, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwoma synami. Nie uzyskuje żadnego dochodu. Żona uzyskuje wynagrodzenie z tytułu pracy w wysokości 2.500 zł jednak na konto wpływa 300 zł. Jeden z synów skarżącego otrzymuje dożywotnie świadczenie socjalne w wysokości 800 zł. Drugi syn studiuje i pozostaje na swoim utrzymaniu. Łączny dochód rodziny skarżący określił na kwotę 1.100 zł Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 88 m2 o szacunkowej wartości 270.000,00 zł, mieszkania o powierzchni 53 m2 i wartości 30.000,00 zł. Ponadto jest właścicielem nieruchomości rolnej w tym 5,3 ha gospodarstwo rolne, 4,5 ha lasy. Skarżący wskazał, iż nie potrafi określić ich wartości, posiada także nieruchomość o powierzchni 2,8 ha – strzelnica. Posiada wierzytelności w wysokości około 100.000,00 zł od kilku lat nie do wyegzekwowania. Żona skarżącego jest właścicielką ½ domu po rodzicach o powierzchni 120 m2 oraz ½ działki o powierzchni 1.200 m2. Skarżący wskazał, iż zaciągnął kredyt w wysokości 2.500.000,00 zł, którego od roku nie spłaca, ma ustanowioną hipotekę na nieruchomości do wartości 200.000,00 zł oraz zadłużenie w wysokości 300.000,00 zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał, iż jest to kwota 70.000,00 zł miesięcznie. W tym pożyczki 47.000, 00 zł, kredyty 1.500,00 zł, koszty utrzymania 1.500 zł, rehabilitacja ponad 800 zł. W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie referendarza sądowego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako p.p.s.a.) skarżący wyjaśnił, iż posiadane przez niego nieruchomości nie przynoszą dochodów, żadnej z nich nie wynajmuje. Jedną z nieruchomości stara się sprzedać, ale na razie bezskutecznie. W drugiej nieruchomości, mieszkaniu o powierzchni 53m2 zamieszkuje jego matka, natomiast w trzeciej mieszka jego rodzina. Na nieruchomości rolne nie otrzymuje dopłat z racji tego, że nie jset rolnikiem. Wskazał, iż nie posiada konta bankowego, syn "[...]" również nie posiada konta bankowego. Podniósł, iż po potrąceniach komorniczych żona otrzymuje około 300 -200 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił ponadto, że nie spłaca swoich zobowiązań. Wydatki ogranicza do niezbędnego minimum, opał przygotowuje sam, gdyż ogrzewa dom kominkiem. Wyjaśnił, iż zakupił nieruchomość o powierzchni 14,12 ha od Agencji Mienia Wojskowego, którą podjął się doprowadzić do stanu sprzed 1939r. Podał, że w okresie od 1 stycznia 2014r. do 5 stycznia 2016r. nie nabył żadnego majątku. Do złożonego oświadczenia załączył wyciągi z rachunku bankowego żony za okres od 24 października 2015r. do 22 stycznia 2016r. (k. 61-68) oświadczając przy tym że jedną z pozycji jest wpłata finansowa córki na urządzenie świąt. Kopię umowy pożyczki na cele mieszkaniowe z dnia 31 marca 2011r. z SKOK (k. 69-71). Ponadto załączono zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z dnia 27.10.2015r. na kwotę należności głównej 76.727,43 zł, żądanie udzielenia wyjaśnień w zakresie majątku dłużnika z dnia 27.10.2015r., wezwanie do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury z dnia 27.10.2015r., zajęcie wierzytelności z dnia 27.10.2015r., zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z dnia 27.10.2015r., cztery sztuki poleceń przelewu za gaz, cztery sztuki poleceń przelewu na rzecz VECTRA S.A., dwie faktury VAT z grudnia 2015r. i listopada 2015 z VECTRY, instrukcję jak czytać nową fakturę. Ponadto przedłożono dwa polecenia przelewu na rzecz PWiK w "[...]" opłacone przez W. A., dwa polecenia przelewu za prąd, cztery faktury z Energii za kwiecień –czerwiec 2015r. w wysokości 542,53 zł, za luty-kwiecień 2015r. w wysokości 394,29 zł wystawionej na nabywcę "[...]" S. S., za czerwiec –sierpień 2015r. w wysokości 521,53 zł, i za październik-grudzień 2015r. w wysokości 559,94 zł. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Nie wystarczy przy tym wykazanie, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego pogorszy sytuację materialną strony. Strona wykazać powinna, że posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów tego postępowania spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Innymi słowy strona winna wykazać, czy też przedstawić w sposób przekonywujący, iż zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wskazać bowiem należy, iż na skutek wskazanych przez wnioskodawcę dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych w całości bądź w części. W warunkach niniejszej sprawy złożone przez skarżącego oświadczenia oraz przedłożone dokumenty źródłowe nie były wyczerpujące, a tym samym nie zawierały dostatecznych oraz pełnych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Wnioskodawca nie wypełnił bowiem w całości skierowanego do niego wezwania, pomijając pewne kwestie istotne dla oceny złożonego przezeń wniosku. Wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji materialnej i finansowej skarżącego nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżący nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony nie została bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny, co uniemożliwia dokonanie oceny, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Po pierwsze zwrócić należy uwagę na rozbieżności pomiędzy deklarowanym dochodem rodziny (1.100 zł netto), a ponoszonymi wydatkami (2.300 zł) pomijając raty kredytów czy pożyczek, których skarżący jak wyjaśnił nie spłaca. Sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, zaś skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa comiesięczny deficyt finansowy w wysokości około 1.200 zł. Wskazał co prawda, że w trudnych chwilach pomoc czerpał jedynie od rodziny. Jednak nie uprawdopodobnił tych okoliczności. Nie wskazał konkretnie od kogo taką pomoc uzyskuje, nie wyjaśnił jakiej jest ona wysokości, nie uprawdopodobnił także że osoba(y) ta(e) są w stanie comiesięcznie wspierać wnioskodawcę kwotą 1.200 zł. Wyjaśniając wpłatę 1.500 zł na konto żony wskazał co prawda, że jest to pomoc córki na urządzenie świąt. Pomoc ta, jak wynika z przeznaczenia, miała zatem charakter jednorazowy, a nie cykliczny. Powyższe rozbieżności świadczą, albo o zawyżeniu deklarowanych wydatków, albo o zaniżeniu dochodów. Wskazywany wyjątkowy charakter prawa pomocy nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 29 października 2015r., sygn. akt II FZ 836/15 (publ. CBOiS) w sytuacji, gdy wydatki przekraczają wskazany miesięczny dochód strony rzeczywista sytuacja materialna wnioskodawcy nie została wykazana. Skoro zatem przedstawione miesięczne wydatki nie korelują z zadeklarowanym miesięcznym dochodem, przewyższając znacznie wpływy finansowe, to wiarygodność przedstawionych informacji została podważona, a wniosek o przyznanie prawa pomocy może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Wątpliwości co do wysokości uzyskiwanych przez rodzinę dochodów uzasadnia także okoliczność, której skarżący nie wyjawił w formularzu wniosku PPF, a którą referendarz sądowy powziął dopiero analizując faktury za energię elektryczną, tj. fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą "[...]". Z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej na dzień 11 lutego 2016r. wynika, iż wnioskodawca od 2009r prowadził działalność w zakresie destylowania, rektyfikowania i mieszania alkoholi, którą z dniem 18 grudnia 2015r. zawiesił. Tym samym nie ustalono jakie ewentualnie skarżący osiągał przychody w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w konsekwencji nie sposób było ustalić, czy miał możliwość poczynienia oszczędności tytułem kosztów niniejszego postępowania sądowego. Dodatkowo wskazać należy, że wątpliwości potwierdza także fakt niepełnego przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych żony. W wezwaniu z dnia 19 stycznia wyraźnie zobligowano skarżącego do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy (tj. od 01.10.2015r. do 31.12.2015r.). Tymczasem wnioskodawca przedłożył wyciągi z rachunków bankowych od dnia 24 października 2015r. Trudno powyższe działanie uznać za niecelowe skoro w historii rachunku jako zastosowane kryteria wyboru dotyczące okresu za jaki dokument miał być wygenerowany, wprowadzono daty od 24.10.2015r. do dnia 22.01.2016r. (k. 65). Tym samym okres od 1 października 2015r. do 23 października 2015r. nie został wykazany w wyciągu z rachunku bankowego. W tej sytuacji nie można było dokonać rzeczywistej analizy rachunków bankowych za wskazany w wezwaniu okres, a w konsekwencji ustalić faktyczną sytuację finansową wnioskodawcy i jego rodziny. Ponadto wskazać należy, iż pomimo niewyjaśnienia istotnych kwestii dotyczących możliwości finansowych wnioskodawcy jego sytuacja majątkowa nie wskazuje, że jest on osobą wymagającą pomocy ze strony Państwa. Wskazać należy, iż skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, którego posiadanie na pewno nie świadczy o ubóstwie wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Jak wynika z formularza wniosku jest współwłaścicielem domu o powierzchni 88 m2 o szacunkowej wartości 270.000,00 zł oraz mieszkania o powierzchni 53 m2 i wartości 30.000,00 zł. Jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 14,12 ha, w skład której wchodzi gospodarstwo rolne, lasy, strzelnica, drogi i nieużytki. Żona skarżącego jest dodatkowo właścicielką ½ domu o powierzchni 120 m2 oraz ½ działki o powierzchni 1.200 m2. Dlatego też, nawet jeżeli wnioskodawca znajduje się aktualnie w trudniejszej sytuacji finansowej, posiada znaczny majątek, który może ewentualnie służyć pozyskaniu niezbędnych środków finansowych. Wskazać należy, że tylko jedna z nieruchomości tj. dom o powierzchni 88m2 służy zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Pozostałe składniki majątku nieruchomego mogłyby służyć pozyskaniu dodatkowych środków pieniężnych. Z przedłożonej kopii umowy pożyczki z dnia 31 marca 2011r. wynika ponadto, że skarżący w chwili zawierania umowy był również właścicielem mieszkania w "[...]" o powierzchni 122 m2, działki w "[...]" o powierzchni 1,0055 ha oraz zabudowanej działki o powierzchni 0,0281 ha w "[...]". Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). Ponadto w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki (por. postanowienie NSA z dnia 30 sierpnia 2005 r., sygn. akt I OZ 835/05 oraz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556). Oceny tej nie zmienia fakt ustanowienia na nieruchomości strony hipoteki, albowiem hipoteka w żaden sposób nie ogranicza możliwości władania nieruchomością. Zajęcie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki. Reasumując wskazać należy, że gdyby nawet referendarz sądowy podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o fragmentaryczne dane przedstawione przez skarżącego i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącego, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy nie powinno być skarżącemu przyznane. Biorąc bowiem pod uwagę majątek nieruchomy posiadany przez skarżącego, należy przyjąć, że skarżący posiada, bądź mógł zabezpieczyć, odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.