I SA/Ol 476/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Wnioskiem z dnia 26 lipca 2010r. skarżąca D. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz załączonych dokumentów źródłowych wynika, iż wnioskodawczyni pracuje - została zatrudniona na okres próbny od 15.07.2010r do 14.09.2010r w pełnym wymiarze czasu, w charakterze pielęgniarki w "[...]" z wynagrodzeniem 2.137 zł brutto miesięcznie + wysługa lat 18% + premia ( k.20). Od grudnia 2008r do 15.07.2010r. wnioskodawczyni była osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (k. 19). We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, który zatrudniony jest na umowę zlecenie i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1655 zł brutto miesięcznie. Jako swój dochód skarżąca w formularzu wniosku PPF wykazała kwotę 253 zł otrzymywaną tytułem stypendium za szkolenie – łącznie dochód rodziny określiła na kwotę 1676 zł brutto. Skarżąca jest współwłaścicielką ½ domu typu bliźniak o powierzchni 140 m2 oraz działki rolnej o powierzchni 1,17 ha. Innego majątku tj. innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro wnioskodawczyni nie posiada. Argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni wskazała, iż jej sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna. Od grudnia 2008r do 14.07.2010r. była osoba bezrobotną – bez prawa do zasiłku. Wskazała także, że jej mąż w ciągu ostatnich 2 lat nie posiadał stałego miejsca zatrudnienia. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 05.08.2010r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie szczegółowego zestawienia wszystkich kosztów utrzymania rodziny i innych wydatków wraz z dokumentami potwierdzającymi ich ponoszenie, posiadania polis ubezpieczeniowych, wykazania posiadanego majątku nieruchomego w okresie od 01.2002 do 07.2010r., sum uzyskanych ze sprzedaży posiadanego majątku oraz sposobu ich wydatkowania, sposobu wykorzystywania posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z tego tytułu dochodów, przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. W wykonaniu wezwania wnioskodawczyni wskazała, iż miesięczne koszty utrzymania dwuosobowej rodziny wynoszą 4.457,28 zł. Na bieżące wydatki składają się: ubezpieczenie domu 259 zł za 12 m-cy (21,58 zł miesięcznie), opłata za energię 2995,44 zł za 6 m-cy ( 499,24 zł miesięcznie), opłata za wodę 379,93 zł za 3 m-ce ( 126,64 zł miesięcznie), opłata za wywóz nieczystości 723,32 zł za 9 m-cy (80,36 zł), opłata za telefon 137 zł, zakup opału na zimę około 300 zł, wyżywienie rodziny około 1.600 zł, wydatki na leczenie skarżącej i jej męża około 120 zł, wydatki na ubranie 100 zł, spłata kredytu konsumpcyjnego (na utrzymanie rodziny) 633,35 zł, spłata raty kredytu mieszkaniowego 838,69 zł. Do złożonych oświadczeń w zakresie wydatków skarżąca załączyła rachunek za wodę, telefon, energię elektryczną, wywóz nieczystości – potwierdzające deklarowane kwoty wydatków. W zakresie posiadanych nieruchomości w okresie od 01.01.2002 do 26.07.2010r. skarżąca wyjaśniła, iż razem z mężem posiadała następujące nieruchomości: 1) działka o pow. 467 m2 z budynkiem mieszkalnym w O. – sprzedana 22.07.2004r za kwotę 160.000 zł, 2) niezabudowana działka z kopalinami o pow. 6,97 ha – sprzedana 13.12.2005r. za kwotę 260.000 zł, 3) niezabudowana nieruchomość rolna z kopalinami o pow. 45 ha w gm. G. – sprzedana 10.05.2003r. za kwotę 450.000 zł, 4) spółdzielcze mieszkanie w O. o pow. 44 m2 – sprzedane 14.12.2006r. za kwotę 195.000 zł, 5) spółdzielczy garaż w O. – sprzedany 22.11.2006r. za kwotę 22.000 zł, 6) niezabudowana działka rolna o pow. 1,39 ha w miejscowości S. koło N. – sprzedana 16.01.2008r. za kwotę 10.000 zł, 7) działka o pow. 8.183 m2 w K. gm. O. - sprzedana 18.07.2008r. za kwotę 360.000 zł. Aktualnie skarżąca wraz z mężem są właścicielami działki rolnej o powierzchni 1,17 ha nabytej za kwotę 5.000 zł, z której nie osiągają żadnych dochodów ani dopłat oraz ½ domu mieszkalnego typu bliźniak w G. nabytego w ramach kredytu hipotecznego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że kwoty uzyskane ze sprzedaży powyższych nieruchomości zostały przeznaczone na: spłatę kredytów, na utworzenie 9 nowych stanowisk pracy, na spłatę kredytu hipotecznego na zakup ziemi z kopalinami, maszyn i środków transportowych dla ZUH "[...]", spłatę zadłużeń w Urzędzie Skarbowym, ZUS, UM, pokrycie straty za 2001r. w wysokości 258.466,29 zł oraz pokrycie strat w latach 2006-2008 oraz na bieżące utrzymanie rodziny. Skarżąca oświadczyła również, iż ani ona ani jej mąż nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W badanej sprawie D. K. nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżąca uzyskuje obecnie dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, również jej małżonek jest zatrudniony i osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę. Wnioskodawczyni nie ma nikogo na swoim lub wspólnym z mężem utrzymaniu. Ponadto wskazać należy, iż sytuacja bytowa skarżącej jest stabilna jest ona współwłaścicielką domu typu bliźniak o powierzchni 140 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1.17 ha. Skarżąca jest zatem współwłaścicielką majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki, kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Podnoszony natomiast we wniosku argument, iż dom obciążony jest kredytem hipotecznym – nie znajduje uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie generuje dodatkowych kosztów, nie pomniejsza jej dochodu jak również posiadanego majątku. Odnosząc się do zaciągniętych przez skarżącą kredytów i uiszczanych z tego tytułu rat w łącznej wysokości 1.472,04 zł miesięcznie stwierdzić należy, iż nie oznacza to jeszcze, że nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów sądowych. Przeciwnie wnioskodawczyni posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Tym samym niezrozumiałe jest, aby skarżąca spłacała inne ciążące na niej zobowiązania, a jednocześnie żądała by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nią Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zauważenia również wymaga, iż należne na chwilę obecną koszty sądowe, tj. wpis od skargi w wysokości 500 zł - jest 1/3 kwoty comiesięcznych kosztów ponoszonych przez skarżącą z tytułu zaciągniętych kredytów. Najistotniejsza przy rozpoznawaniu złożonego wniosku okazała się jednak analiza przedstawionych przez wnioskodawczynię wydatków, która daje podstawy do stwierdzenia, iż skarżąca wydatkuje kwotę znacznie większą niż uzyskuje, tj. suma jej stałych kosztów utrzymania przekracza uzyskiwane dochody. Tym samym złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia zarówno złożone w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 05.08.2010 r. - nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samym dające podstawę do ustalenia jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżąca wyjaśniła bowiem, iż osiąga wspólnie z mężem dochód w wysokości 1.676 zł brutto (dochód męża + stypendium za szkolenie) od 14.07.2010r- dochód rodziny zwiększył się o kwotę około 2.521 zł brutto (wynagrodzenie D. K. + wysługa lat), co daje łącznie kwotę 4.176 zł brutto tj. około 3.000 zł netto miesięcznie, natomiast ponoszone miesięcznie wydatki wynoszą 4.457,28 zł (koszty utrzymania rodziny + spłacane kredyty). Do dochodu nie doliczono premii określonej w umowie o pracę D. K., ze względu na brak określenia jej wysokości, jak również z racjonalnego przekonania, że premia nie stanowi kwoty 100% wynagrodzenia, a tylko wtedy możliwe byłoby wyjaśnienie pokrycia wszystkich wydatków ponoszonych przez skarżącą i jej męża. Powyższe powoduje, że oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącą budzi wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawczyni i jej możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Zdaniem rozpoznającego wniosek niewiarygodne jest ponoszenie miesięcznych kosztów utrzymania w wysokości około 4.457,28 zł przy dochodach około 3.000 zł. Ponadto zauważyć należy, iż dopiero od połowy lipca br. sytuacja finansowa rodziny uległa znacznej poprawie z uwagi na zatrudnienie skarżącej, natomiast do tego czasu rodzina utrzymywała się z dochodów w wysokości 1.676 zł brutto – przy takich samych wydatkach i kosztach utrzymania gospodarstw domowego (4.457 zł). Powyższe może świadczyć albo o wykazaniu zaniżonych dochodów, albo o korzystaniu z jakichś form pomocy, lub też o posiadaniu niewykazanych zasobów finansowych. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym, w jaki sposób niweluje powstającą co miesiąc nadwyżkę kosztów nad dochodami, wskazywała jedynie na bardzo trudną sytuację finansową. Być może źródła finansowania nadwyżki wydatków upatrywać można w zasobach finansowych uzyskanych ze sprzedaży majątku nieruchomego w latach 2002-2008 – kwota 1.457.000 zł. Skarżąca nie wykazała bowiem dokładnego zestawienia wydatkowania otrzymanych ze sprzedaży nieruchomości środków finansowych (tym samym nie wiadomo czy cała kwota została już wydatkowana), przyznając przy tym, iż przeznaczone one były również na bieżące utrzymanie rodziny. Powyższe wątpliwości prowadzą do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa wnioskodawczyni nie została wyjaśniona w sposób jasny i zupełny. Bez dokładnego natomiast ustalenia całokształtu stanu majątkowego, dochodów i wydatków nie jest możliwe stwierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść należnych kosztów sądowych Oświadczenie strony, które budzi wątpliwości, nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Sąd czy też referendarz sądowy z urzędu nie może bowiem prowadzić dochodzenia zmierzającego do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i życiowej strony. W związku z powyższym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.