I SA/Ol 484/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do sierpnia 2005r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego Wnioskiem z dnia 3 września 2012r. skarżąca K. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie K. D.. Ze złożonego przez skarżącą formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawczyni po śmierci męża, od ośmiu lat samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. 1.632 zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z dwojgiem uczących się dzieci w wieku 21 i 17 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kocie 754,46 zł miesięcznie. Posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i działkę niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów: budynkiem magazynowo-warsztatowym o pow. 311m2 oraz budynkiem magazynowo-socjalnym o pow. 216 m2.. Organy celne i podatkowe ustanowiły hipotekę przymusową na nieruchomościach oraz wyposażeniu i urządzeniach budynków na poczet przyszłych zobowiązań. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca kredyt w łącznej wysokości ok. 1.200 zł miesięcznie, który zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 10.548 zł, użytkowanie wieczyste 974 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 250 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 50 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, internat córki 290 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012r. , poz. 270 dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 06.09.2012r., skarżąca wezwana została do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyciągów bankowych z wszystkich posiadanych kont (firmowych i prywatnych) za ostatnie trzy miesiące wraz z potwierdzeniem o zablokowaniu kont, lub czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia o wysokości kredytu posiadanego w ramach rachunku bieżącego w roku 2011 oraz wysokości kredytu pomostowego w roku 2011, a następnie wyjaśnieniem w jakiej części kredyty te zostały spłacone, - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia czy spłata kredytu w wysokości 1.200 zł miesięcznie pokrywana jest z dochodu skarżącej w wysokości 2.400 zł, - zeznań podatkowych za lata 2010, 2011, - wyciągu z księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, - deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, - ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, -dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki wnioskodawczyni, związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia w zakresie sposobu wykorzystywania i przynoszenia ewentualnych dochodów z posiadanej nieruchomości rolnej (2,4 ha). W tym wyjaśnienia czy skarżąca otrzymuje na tę nieruchomość środki z tytułu płatności obszarowych lub innych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej należy przedłożyć dokumenty dotyczące wysokości otrzymywanych dopłat, w przypadku odpowiedzi negatywnej należy przedłożyć zaświadczenie o niepobieraniu dopłat z odpowiedniego biura powiatowego W-M Oddziału ARiMR ( z odpowiedniej jednostki ARiMR), - oświadczenia czy skarżąca lub jej dzieci posiadają polisy ubezpieczeniowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca wyjaśniła, iż kredyt w rachunku bieżącym w roku 2011 wynosił 26.000 zł z czego zostało spłacone 11.000 zł. Natomiast kredyt pomostowy w wysokości 4.800 zł został spłacony w całości w ciągu roku. Wyjaśniła również, iż rata kredytu dotycząca odsetek stanowi koszty uzyskania przychodu prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast kapitał spłacany jest z dochodu działalności. Wskazała, iż nieruchomość rolna nie przynosi jej bezpośrednich dochodów, otrzymywane dopłaty z ARiMR oraz dochód uzyskany z ziemi pozwalają na spłacenie raty do ANR – około 5.200 zł. Dodała, że ani ona ani jej dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Do złożonych wyjaśnień przedłożyła następujące dokumenty źródłowe: rachunek za energię, rachunek za wodę, ewidencję środków trwałych za 2010r. i 2011r, decyzję ARiMR w przedmiocie przyznania płatności obszarowych na 2011r, potwierdzenie zapłaty raty do ANR , deklaracje VAT-7 za okres luty-lipiec 2012r., PIT -36 za 2010r i 2011r., zestawienia miesięczne za maj-lipiec 2012r, zaświadczenie z "[...]". o posiadaniu tytułów wykonawczych na rachunku bankowym, wyciąg z "[...]", tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna wnioskodawczyni nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. W badanej sprawie K. B. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania jak również pełnych kosztów postępowania bez ryzyka wystąpienia uszczerbku swojego utrzymania - co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym. Przeciwnie w przedstawionym stanie faktycznym dotyczącym jej sytuacji materialnej nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, leżało poza zakresem jej możliwości finansowych. Wskazać po pierwsze należy, iż skarżąca od ośmiu lat prowadzi działalność gospodarczą. Pomimo wykazywanych trudności związanych z zablokowaniem kont, niemożnością otrzymania kredytów czy też samodzielnym prowadzeniem firmy, skarżąca utrzymuje się od wielu lat na rynku, a prowadzona przez nią działalność jest dochodowa. Z przedłożonych za dwa ostatnie lata zeznań podatkowych (PIT – 36) wynika, iż firma nie przynosi strat, wręcz przeciwnie wypracowuje zyski: za rok 2010 odnotowano dochód w wysokości 19.339,36 zł, natomiast za 2011r – dochód wynosił 19.583,93 zł. Należy również zauważyć, iż wbrew twierdzeniom skarżącej, prowadzona przez nią działalność nie jest "małą firmą na wsi", ponieważ przychody z prowadzonej działalności oscylują w granicach 1.000.000 zł rocznie ( PIT – 36 za 2010 i 2011r). Również z przedłożonych przez skarżącą deklaracji VAT -7 za miesiące luty – lipiec 2012r wynika, iż skarżąca dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. Argumentując trudną sytuację finansową skarżąca akcentuje uzyskiwanie niewielkiego dochodu, który musi wystarczyć na niezbędne potrzeby jej i dwojga uczących się dzieci. Podnosi również, iż samodzielnie boryka się z trudnościami prowadzenia działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nie kwestionuje jednak faktu, iż w ciągu roku była w stanie spłacić kredyty w łącznej wysokości 15.800 zł. Nie kwestionuje również możliwości ponoszenia kosztów związanych ze spłatą rat w wysokości 5.290,16 zł za zakup ziemi od Agencji Nieruchomości Rolnych. Okoliczności powyższe wskazują, iż skarżąca terminowo reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne i to pomimo wykazywanych trudności związanych z działalnością gospodarczą czy wystawieniem tytułów wykonawczych. Na marginesie dodać należy, iż majątek skarżącej został zwiększony o uzyskane kwoty kredytów oraz o majątek nieruchomy. Dostrzeżono również rozbieżności w wyjaśnieniach skarżącej odnośnie wysokości spłaconych zobowiązań. Z formularza wniosku PPF – wynika, iż aktualnie skarżąca posiada kredyt w rachunku bieżącym w wysokości 8.000 zł natomiast w oświadczeniu złożonym na wezwanie z dnia 06.09.2012r skarżąca podaje, iż kredyt ten wynosił w 2011r. - 26.000 zł, z czego 11.000 zł zostało spłacone. Obliczając jednak różnicę pomiędzy wysokością kredytu w 2011r (26.000 zł), a wysokością kredytu obecnie (8.000 zł) stwierdzić należy, iż kwota spłaconego w rachunku bieżącym kredytu wynosiła nie 11.000 zł a 18.000 zł. Tym samym skarżąca w ciągu roku uregulowała swoje zobowiązania na kwotę 22.800 zł (kredyt w rachunku bieżącym + kredyt pomostowy). Poniosła również, jak wskazano wyżej, koszty związane ze spłatą raty za zakup ziemi (5.200 zł). Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Dlatego też, nie można zaakceptować stanu, w którym Skarb Państwa będzie ponosił koszty toczącego się postępowania, a podmiot ubiegający się o prawo pomocy będzie regulował prywatne zobowiązania finansowe przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2006, str. 320). Ponadto określając wydatki rodziny, skarżąca wskazała na kwotę 2.300 zł miesięcznie, przy uzyskiwanych dochodach w wysokości 2.400 zł. Zauważenia wymaga, iż nie wszystkie wydatki wykazane w ramach tych kosztów (2.300 zł) są regularnymi, wydatkami całorocznymi. Tego typu koszty jak ogrzewanie 400 zł, dojazdy do szkoły 120 zł, internat 290 zł (łącznie 810 zł), nie są wydatkami ponoszonymi co miesiąc. Tym samym skarżąca zaskarżając decyzję Dyrektora Izby Celnej w miesiącu lipcu, kiedy to nie jest obarczona wydatkami szkolnymi (410 zł), jak również kosztami ogrzewania (400 zł), miała możliwość poczynienia oszczędności na koszty sądowe związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Uwzględniono przy tym, że skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem ( 4 x 200 zł) oraz kosztów ewentualnego ustanowienia pełnomocnika w tych sprawach. Odnosząc się do podnoszonego we wniosku argumentu zabezpieczenia majątku skarżącej, należy stwierdzić, iż również nie znajduje on uzasadnienia dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wpisana hipoteka nie dotyka bowiem skarżącej w sposób finansowy, nie generuje dodatkowych kosztów, nie pomniejsza jej dochodu jak również posiadanego majątku. W kwestii natomiast tytułów wykonawczych, zauważyć należy, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Według danych zawartych w komunikatach Prezesa GUS za miesiące od stycznia do sierpnia 2012r. (publikowanych w Dzienniku Urzędowym GUS) przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w przywołanym przepisie kształtowało się na poziomie od 3769,47 zł do 3.568,15 zł. Zauważyć jednakże należy, iż z przedłożonych przez skarżącą wyciągów bankowych nie wynika wpływ jakichkolwiek środków pieniężnych na te rachunki. Na podstawie wyciągu bankowego z "[...]"ustalono brak prowadzenia jakichkolwiek operacji finansowych. Natomiast odnośnie rachunku posiadanego w "[...]", przedłożono jedynie informację o posiadaniu w tym banku rachunku bieżącego obciążonego tytułem egzekucyjnym. Tym samym nie jest wiadomo czy jakiekolwiek środki finansowe wpływają na wykazane rachunki bankowe. Wskazać również należy, że zajęcie rachunków bankowych w związku z wystawionymi tytułami wykonawczymi samo w sobie nie może stanowić okoliczności, która w rozpoznawanej sprawie uzasadniałaby zwolnienie skarżącej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zajęcie rachunku nie uniemożliwia bowiem wnioskodawczyni realizacji stałych zobowiązań związanych ze spłatą kredytów czy też regulowaniem rat z tytułu zakupu ziemi. W świetle powyższego uznać należało, iż skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania związanych z uiszczeniem kosztów sądowych czy ustanowieniem pełnomocnika. Argumentując dodatkowo odmowę ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika wskazać należy, iż ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Złożona przez stronę skarga ma dla sądu wyłącznie charakter niewiążącej informacji na temat wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu. Sąd I instancji, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone. Oznacza to, że sąd ma nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Co ważne przepis art. 6 p.p.s.a. zobowiązuje sąd do udzielania stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz do pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, zapewniając tym samym ochronę takiej strony. W związku z tym skoro nie są spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.