I SA/Ol 486/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Pierechod po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego w wyniku wniesienia sprzeciwu na postanowienie Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 02 października 2012r. sygn. akt I SA/Ol 486/12 w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do sierpnia 2005r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Postanowieniem z dnia 02 października 2012r. (doręczonym w dniu 05 października 2012r.) Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówiła przyznania K.B. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w osobie K.D. Skarżąca złożyła w dniu 12 października 2012r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) z zachowaniem terminu sprzeciw na to postanowienie. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst Dz.U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie: p.p.s.a., sprzeciw spowodował utratę mocy postanowienia Referendarza sądowego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; - w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Przy czym chodzi o trudną sytuację materialną danej osoby lub rodziny, ale ocenianą poprzez odniesienia obiektywne, tzn. poziom dochodów, ewentualnie świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz poziom życia większości rodzin. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała i nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, iż wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za nią kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Jak wykazała skarżąca, po śmierci męża samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, z której dochód stanowi jedyne źródło utrzymania w wysokości ok. 1.632 zł miesięcznie. Samotnie wychowuje dwoje dzieci w wieku 21 i 17 lat, które otrzymują rentę rodzinną w łącznej kwocie 754,46 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni wraz z dziećmi posiada dom o powierzchni 160 m2, niezabudowaną działkę rolną o powierzchni 2,4 ha oraz działkę zabudowaną i niezabudowaną o łącznej powierzchni 1,6116 ha, na których prowadzi działalność gospodarczą. Nieruchomości zabudowane są starymi zniszczonymi budynkami wymagającymi remontów: budynkiem magazynowo-warsztatowym o pow. 311 m2 oraz budynkiem magazynowo-socjalnym o pow. 216 m2. Organy celne i podatkowe ustanowiły hipotekę przymusową na nieruchomościach oraz wyposażeniu i urządzeniach budynków na poczet przyszłych zobowiązań. Ponadto zajęły rachunki bankowe, wskutek czego strona nie może otrzymać kredytu. Wnioskodawczyni oświadczyła również, że spłaca kredyt w łącznej wysokości ok. 1.200 zł miesięcznie, który zaciągnęła na rozwój działalności gospodarczej jeszcze przed wszczęciem kontroli podatkowych. Ponadto wskazała, że jej stałe wydatki obejmują: kredyt w rachunku bieżącym - 8.000 zł, podatek od nieruchomości – 10.548 zł, opłata z tytułu użytkowania wieczystego 974 zł oraz koszty utrzymania rodziny, tj. energia ok. 250 zł, ogrzewanie ok. 400 zł, woda ok. 90 zł, gaz ok. 50 zł, telefon ok. 120 zł, środki czystości ok. 200 zł, dojazdy do szkoły ok. 120 zł, internat córki 290 zł, wyżywienie ok. 900 zł i sezonowe wydatki na leki, przybory szkolne, książki, odzież, obuwie. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego skarżąca wyjaśniła, że kredyt w rachunku bieżącym w roku 2011 wynosił 26.000 zł z czego zostało spłacone 11.000 zł. Natomiast kredyt pomostowy w wysokości 4.800 zł został spłacony w całości w ciągu roku. Wyjaśniła również, że rata kredytu dotycząca odsetek stanowi koszty uzyskania przychodu prowadzonej działalności gospodarczej, natomiast kapitał spłacany jest z dochodu tej działalności. Wskazała, że nieruchomość rolna nie przynosi jej bezpośrednich dochodów, otrzymywane dopłaty z ARiMR oraz dochód uzyskany z ziemi pozwalają na spłacenie raty do ANR – około 5.200 zł. Dodała, że ani ona ani jej dzieci nie posiadają polis ubezpieczeniowych. Do złożonych wyjaśnień przedłożyła następujące dokumenty źródłowe: rachunek za energię, rachunek za wodę, ewidencję środków trwałych za 2010r. i 2011r, decyzję ARiMR w przedmiocie przyznania płatności obszarowych na 2011r., potwierdzenie zapłaty raty do ANR, deklaracje VAT-7 za okres luty-lipiec 2012r., PIT -36 za 2010r i 2011r., zestawienia miesięczne za maj - lipiec 2012r, zaświadczenie z Banku A. o posiadaniu tytułów wykonawczych na rachunku bankowym, wyciąg z Banku Spółdzielczego w Sztumie, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. W ocenie Sądu przedłożone przez stronę oświadczenia i dokumenty nie przekonują jednak do pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w całości, czy też w części. Skarżąca nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek czy też pełnych kosztów postępowania, związanych z uiszczeniem kosztów sądowych czy ustanowieniem pełnomocnika, przez co nie spełnia przesłanek z w/w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Strona posiada niemały majątek nieruchomy, jednak stara się wykazać brak środków na opłaty wynikłe ze złożenia przez nią skarg w czterech sprawach zawisłych przed tutejszym WSA, o sygn. akt: I SA/Ol 484/12, I SA/Ol 485/12, I SA/Ol 486/12 i I SA/Ol 492/12. Ubiega się również o ustanowienie doradcy podatkowego. W każdej z tych spraw występują na obecnym etapie koszty związane z wpisem sądowym od skargi w kwocie 200 zł. Mając na względzie sytuację majątkową strony Sąd stwierdza, że o możliwości gromadzenia środków finansowych przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Stąd też Sąd wziął pod uwagę przedłożone w toku postępowania miesięczne zestawienia księgowe z prowadzonej działalności gospodarczej, które jednoznacznie wskazują, że przychody ze sprzedaży w miesiącach: maj, czerwiec i lipiec 2012r. wynoszą odpowiednio: 40.387,72 zł, 58.252,88 zł i 46.907,93 zł. Mając na względzie te dane należy stwierdzić, że skarżąca miała realną możliwość akumulacji środków finansowych w kwocie 800 zł (4 x 200 zł), niezbędnych do poniesienia w związku z zainicjowanym przez nią postępowaniem sądowym we wszystkich sprawach. Dodatkowo wątpliwości Sądu budzi niewyjaśnione przez skarżącą stwierdzenie, użyte w sprzeciwie, że utrzymuje się ona z pieniędzy otrzymanych "do ręki" (k. 37 akt sądowych). Na tle stanowiska, że skarżąca nie korzysta z posiadanych rachunków bankowych, które jako wierzytelność są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż nie jest respektowany przepis art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. – Prawo bankowe (Dz.U z 2002r. nr 72, poz. 665 ze zm.), powstaje wątpliwość co do rzeczywistej kwoty przychodów skarżącej z działalności gospodarczej. Natomiast na nierespektowanie zasady określonej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego przysługują odpowiednie środki prawne, które mogą być zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym. Z kolei istnienie wydatków, które ograniczają zdolności płatnicze skarżącej nie oznacza jeszcze, że strona znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, mającej charakter wyjątkowy. Określając wydatki rodziny, skarżąca wskazała na kwotę 2.300 zł miesięcznie, przy uzyskiwanych dochodach w wysokości ok. 2.400 zł. Jednak nie wszystkie wydatki wykazane w ramach tych kosztów (2.300 zł) są regularnymi, wydatkami całorocznymi. Tego typu koszty jak ogrzewanie 400 zł, dojazdy do szkoły 120 zł, internat 290 zł (łącznie 810 zł), nie są wydatkami ponoszonymi co miesiąc. Przy czym argumentacja ze sprzeciwu o niemożności przewidzenia wysokości części wydatków w najbliższym czasie, jak np. na ogrzewanie w okresie jesienno-zimowym, nie może być wzięta pod uwagę, gdyż oceniając sytuację strony Sąd musi oprzeć się na rzeczywistych danych, a nie na potencjalnych przewidywaniach i niesprecyzowanych, ogólnych twierdzeniach. Podniesione tu kwestie tracą zatem na mocy w sytuacji, gdy strona zaskarżając decyzję Dyrektora Izby Celnej w miesiącu lipcu, kiedy to nie jest obarczona wydatkami szkolnymi (410 zł), jak również kosztami ogrzewania (400 zł), miała możliwość poczynienia oszczędności na koszty sądowe związane z zainicjowanym postępowaniem sądowym. Uwzględniono przy tym, że skarżąca zobowiązana będzie do uiszczenia wpisów sądowych w czterech sprawach zawisłych przed tut. Sądem oraz kosztów ewentualnego ustanowienia pełnomocnika w tych sprawach. Podnoszony w sprzeciwie problem niemożności zaciągnięcia kolejnych kredytów wobec ustanowienia zabezpieczenia majątku skarżącej w formie hipoteki przymusowej, co ma stanowić dolegliwość dla strony dążącej do rozwijania działalności gospodarczej, nie rzutuje jednak na jej sytuację materialną, ocenianą na potrzeby niniejszego postępowania. Skarżąca obecnie podaje, że jest w trakcie spłaty rat kredytowych, a pewne kredyty ostatnio już spłaciła. Jednak samo w sobie nie stanowi to podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r. sygn. akt II OZ 81 i 72/12, LEX nr 1121302 i 1121304). Dlatego też fakt spłacania przez skarżącą rat kredytowych nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, gdyż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa. W tym miejscu zauważyć należy, że powszechnie znane są procedury bankowe otrzymywania kredytów, które cechują się dokładną weryfikacją danych dotyczących sytuacji majątkowej kredytobiorcy. Podstawą udzielenia skarżącej kredytu była ocena jej zdolności zarobkowych. Powyższe dowodzi zatem, że skarżąca posiadała zdolność do zaciągania i regulowania zobowiązań. Strona w postępowaniu nie przedłożyła w postępowaniu jakichkolwiek innych dokumentów, których analiza skutkowałaby przyjęciem odmiennego stanowiska. W konsekwencji uznać należy, że poniesienie kosztów wpisów sądowych jako opłat wymagalnych na obecnym etapie postępowania przed sądem, a także kosztów ewentualnej reprezentacji przez doradcę podatkowego (co nie jest obowiązkowe), leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. Raz jeszcze zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżąca natomiast nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani też by poniesienie kosztów sądowych w jej sytuacji finansowej rodziło ryzyko powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Dodatkowo Sąd wyjaśnia, że wobec stanowiska wyrażonego w sprzeciwie odnośnie przyznania prawa pomocy w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem stwierdzić należy, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone uprzednio w zakresie przyznania prawa pomocy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy rozstrzygnięcia w innych sprawach mogą pełnić jedynie funkcję argumentu pomocniczego. Powołanie się w sprzeciwie na orzeczenia sądowe przyznające stronie prawo pomocy nie mogło mieć waloru rozstrzygającego. Pierwszeństwo ma bowiem wnikliwa analiza akt sprawy dających obraz aktualnej sytuacji wnioskodawcy, w kontekście także wysokości kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw przed sądem. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.