I SA/Ol 500/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Małgorzata Klimek po rozpoznaniu w dniu 16 października 2009r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia: przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmujące zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 600 zł Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2009r. skarżący S. B. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym wpisu od skargi w wysokości 1.325 zł. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku (PPF) o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwojgiem uczących się dzieci. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług budowlanych, z której aktualnie nie uzyskuje dochodów, z uwagi na zawieszenie działalności od 01.08.2009r., ze względów zdrowotnych. Skarżący otrzymuje rentę chorobową w wysokości 522,08 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego o powierzchni 90 m2 z ogródkiem o powierzchni czterech arów. Na powyższą nieruchomość wnioskodawca zaciągnął kredyt hipoteczny. Skarżący nie posiada innego majątku nieruchomego, ruchomego, zasobów pieniężnych. Żona skarżącego jest właścicielką samochodu marki "[...]" o wartości około 17.000 zł. W złożonym wniosku skarżący oświadczył, iż spłaca cztery kredyty: kredyt hipoteczny – miesięczna rata około 550 zł, kredyt gotówkowy – miesięczna rata – 330 zł ( wartość kredytu 20.000 zł), kredyt gotówkowy – miesięczna rata 308 zł (wartość kredytu 10.000 zł), kredyt na zakup lodówki – rata 104 zł. Skarżący wyjaśnił, iż kredyt gotówkowy na kwotę 20.000 zł został zaciągnięty w celu uregulowania należności wobec Urzędu Skarbowego. Dodał, iż rentę chorobową otrzymuje w wysokości 330 zł, z uwagi na zajęcie części świadczenia przez organ egzekucyjny. Wskazał także, iż Urząd Skarbowy ustanowił hipotekę przymusową na nieruchomości oraz zablokował konta firmowe i osobiste powodując problemy z automatyczną spłatą kredytów – hipotecznego i gotówkowego. Argumentując wniosek skarżący wskazał na brak majątku, brak zdolności kredytowej, nie korzystanie z innej formy pomocy, prawo do sądowej kontroli decyzji administracyjnej oraz stan zdrowia; tj. przebyte dwie operacje (choroba kręgosłupa). Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy powinien zbadać sytuację majątkową wnioskodawcy, a w szczególności skonfrontować jego dochody z udokumentowanymi wydatkami. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona stosownie do przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., dalej cyt. jako p.p.s.a.), jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pismem z dnia 09.09.2009r. S.B. został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń w zakresie: szczegółowego przedstawienia miesięcznych wydatków, posiadania ewentualnych polis ubezpieczeniowych, przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych: osobistych i firmowych za okres 4 ostatnich miesięcy, przedłożenia zeznań podatkowych za lata 2007-2008 oraz za I półrocze 2009, wyjaśnień o wysokości dochodów małżonki bądź przedstawienia zaświadczenia z odpowiedniego Urzędu Pracy, przedłożenia dokumentów potwierdzających zablokowanie kont bankowych, przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadane zobowiązania (kredyty). W wykonaniu wezwania wnioskodawca wykazał miesięczne koszty utrzymania oraz inne wydatki rodziny, które przedstawiają się w następujący sposób: rachunki za energię elektryczną – około 115 zł ( przedłożone opłacone faktury za miesiące lipiec-wrzesień), rachunki za wodę – około 90 zł (przedłożone opłacone faktury za miesiące czerwiec, sierpień, do zapłacenia faktura za wrzesień), opłata za wywóz śmieci – 34 zł (przedłożone opłacone faktury za miesiące czerwiec – wrzesień), opłata za telefon stacjonarny – około 120 zł (przedłożone faktury za miesiące lipiec, sierpień do zapłacenia faktura za wrzesień), opłaty za telefon komórkowy – około 170 zł ( opłacone faktury za sierpień i wrzesień), raty kredytu na zakup lodówki – 103 zł (przedłożone pokwitowania spłaty rat kredytu za lipiec, sierpień i wrzesień), raty kredytu hipotecznego – 550 zł, raty kredytu gotówkowego – 330 zł, raty kredytu gotówkowego – 308,7 zł, koszty wyżywienia rodziny – około 800 zł, koszty leków córki 38 zł, wydatki ubraniowe – 80 zł, koszty transportu 140 zł, koszty na środki czystości – około 50 zł, pozostałe wydatki 80 zł. Skarżący przedłożył również zaświadczenie z Miejskiego Urzędu Pracy , iż E. B. – małżonka skarżącego była zarejestrowana jako bezrobotna w okresie od 07.01.2008r do 13.03.2008r. bez prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. Wyjaśnił, iż obecnie żona nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy, nie pracuje i nie osiąga dochodów. W związku z trudną sytuacją finansową rodziny poszukuje pracy, ale jak dotąd bezskutecznie, z powodu braku doświadczenia oraz długiej przerwy w zatrudnieniu. Wnioskodawca przedłożył zaświadczenie o zawieszeniu działalności gospodarczej od dnia 01.08.2009r. – przewidywany okres zawieszenia – 3 miesiące. Załączył również zawiadomienie o zajęciu części świadczenia rentowego począwszy od lipca 2009r. Skarżący przedłożył także odpis tytułu wykonawczego (nr "[...]"), odpisy zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, z których wynika, iż jest on zobowiązany do spłaty dochodzonych należności ( należność główna i odsetki) w kwocie 60.253,81 zł. Na podstawie wyżej wskazanego tytułu wykonawczego Naczelnik Urzędu Skarbowego ustanowił hipotekę przymusową zwykłą na nieruchomości skarżącego na sumę 40.754,50 zł (kwota należności głównej). Z przedłożonych przez skarżącego zeznań podatkowych wynika, iż w 2007r. uzyskał on przychód wysokości 6.656,28 zł z tytułu renty oraz 135.306,46 zł z tytułu własnej działalności objętej 5,5% ryczałtem. Natomiast w 2008r. uzyskał przychód w wysokości 5813,54 zł z tytułu renty oraz 160.987,60zł z tytułu prowadzonej działalności. Ze złożonego oświadczenia wynika, iż za I półrocze 2009r. wnioskodawca osiągnął przychód netto w wysokości 38.103 zł. Wnioskodawca przedstawił umowę pożyczki gotówkowej z dnia 10.06.2009r. na kwotę 10.000 zł zaciągniętą na okres 48 rat, umowę kredytu hipotecznego z dnia 25.02.2005r na kwotę 43.520 CHF zaciągniętą na okres 30 lat, umowę pożyczki gotówkowej z dnia 04.04.2008r. na kwotę 20.000 zł, umowę kredytu odnawialnego dnia 10.02.2009 na kwotę 2.500 zł. Skarżący oświadczył, iż pożyczkę na kwotę 20.000 zł przeznaczył na spłatę należności wobec Urzędu Skarbowego, natomiast pożyczkę na kwotę 2.500 zł musiał spłacić jednorazowo z chwilą otrzymania przez bank tytułu wykonawczego. Skarżący przedłożył również wyciągi z konta osobistego jak i firmowego z okresu ostatnich czterech miesięcy. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z powyższej regulacji wynika, iż chcąc ubiegać się o pomoc w zakresie częściowym czy też całkowitym, strona musi wykazać, że nie posiada żadnych środków na obronę swoich interesów przed sądem bądź środków wystarczających. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przedstawiona powyżej sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W niniejszej sprawie uznano, że skarżący wykazał przesłanki do zastosowania w jego przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od części wpisu sądowego. Na wstępie niniejszych rozważań, przyznać należy, iż sytuacja finansowa skarżącego w ostatnim okresie uległa pogorszeniu z powodu zawieszenia prowadzonej działalności i braku uzyskiwania dochodów z tego tytułu, jednakże sytuacja ta nie pogorszyła się na tyle, aby zdobycie przez wnioskodawcę środków pieniężnych na uiszczenie części kosztów sądowych było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Oceniając sytuację wnioskodawcy zauważyć należy, iż miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny (koszty utrzymania domu, rodziny, kredyty i pożyczki oraz pozostałe wydatki) wynoszą 3.008 zł, tym samym przewyższają uzyskiwany przez niego dochód. W świetle aktualnego uzyskiwanego przez skarżącego dochodu jakim jest renta w wysokości 337 zł (po potrąceniu), niemożliwe byłoby utrzymanie rodziny i ponoszenie przedstawionych wydatków tylko z tego źródła dochodu. Wskazać ponadto należy, iż z przedstawionych udokumentowanych wydatków (faktury) jak i z analizy rachunków bankowych wynika, iż wykazywane koszty utrzymania regulowane są na bieżąco, także w okresie zawieszenia prowadzonej przez skarżącego działalności, tj. w miesiącach sierpień, wrzesień. I tak np. w dniach 10.08.2009r. i 10.09.2009r. dokonano spłaty raty kredytu w kwocie 103 zł, w dniu 17.08.2009r. zapłacono fakturę za telefon komórkowy w wysokości 196,65 zł, a w dniu 21.09.2009 w wysokości 169,79 zł, w dniu 17.09.2009r. uiszczono fakturę za telefon stacjonarny w kwocie 118,76 zł, w dniu 18.08.2009r. i 15.09.2009r. zapłacono rachunki za energię elektryczną w wysokości 114,47 zł i 119,02 zł, uiszczono również faktury za wywóz śmieci. Spłacane są na bieżąco raty kredytów. Uzasadnienia tego stanu rzeczy upatrywać należy w środkach pieniężnych pozostałych z okresu prowadzenia działalności. O powyższym świadczy również dokonana analiza przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Z zestawienia operacji finansowych dokonywanych na rachunku wynika, że skarżący mógł korzystać z nadwyżki środków pieniężnych, w wysokości około 2.000 zł, pozostałych z ubiegłych miesięcy, co uzasadnia zatem terminowe regulowanie bieżących kosztów utrzymania. Z dokumentacji tej wynika również, iż na rachunek skarżącego dokonywane są systematycznie wpłaty własne, także w miesiącach nie uzyskiwania przez niego dochodu z prowadzonej działalności i tak w dniu 03.08.2009r. i 01.09.2009r. dokonano wpłaty środków w łącznej kwocie 1.100 zł. Stanowisko w kwestii przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym uzasadnia nadto okoliczność, iż przewidywany okres zawieszenia prowadzonej przez skarżącego działalności, z której uzyskiwane jest główne źródło dochodu czteroosobowej rodziny, ma wynieść 3 miesiące, w związku z powyższym aktualne pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy należy traktować jako okres przejściowy. Rozpoznając niniejszy wniosek należy nadmienić, iż co do zasady okoliczność spłacania zobowiązań (pożyczek) o charakterze prywatnoprawnym rozpatrywana jest jako możliwość ponoszenia dodatkowych kosztów z budżetu wnioskodawcy, nie korzystających przy tym z pierwszeństwa zaspokojenia, przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których należą koszty sądowe. Okoliczność ta najczęściej stanowi o braku podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, ponieważ świadczy o zdolności do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Jak wskazano wyżej skarżący terminowo spłaca wszystkie swoje zobowiązania, w tym także na poczet zaciągniętych podwyżek, miesięcznie na ten cel jest w stanie wygospodarować kwotę 1.291 zł. Tym samym nie ma przeszkód aby skarżący poniósł koszty sądowe w postaci części wpisu sądowego w wysokości 600 zł. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, iż skarżący w dniu 18.06.2009r., tj. na cztery dni przed sporządzeniem skargi, z wniesieniem której związany jest właśnie wymagany wpis sądowy - dokonał nadpłaty istniejących zobowiązań poprzez spłatę kredytu w wysokości 5.000 zł. Odnośnie obciążenia posiadanej nieruchomości hipoteką przymusową zwykłą zauważyć należy, iż wpisana hipoteka nie dotyka skarżącego w sposób finansowy, nie generuje dodatkowych kosztów, nie pomniejsza jej dochodu jak również posiadanego majątku. Całość podanych okoliczności w ocenie referendarza sądowego nie uprawnia do twierdzenia, iż sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego jest aż tak zła, by uzasadniać pomoc państwa w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych. Rozpoznający wniosek nie neguje, iż sytuacja finansowa skarżącego i jego rodziny w ostatnim okresie uległa pogorszeniu, co jest naturalną konsekwencją zawieszenia prowadzonej działalności, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie aspekty rozpoznawanego wniosku takie jak: stan majątkowy, regulowanie na bieżąco wszystkich wydatków i zobowiązań - uwzględniając przy tym ich wysokość i rodzaj (pożyczki, kredyty) oraz jednorazową spłatę kredytu w wysokości 5.000 zł, stwierdzić należy, iż skarżący może ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wpis sądowy w wysokości 600 zł. Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie stanowi w jego sytuacji przeszkody w realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Na marginesie wskazać należy, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji