I SA/Ol 504/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Piskozub po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2012r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprawy na skutek sprzeciwu W. Z. od postanowienia Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 8 października 2012 r., o sygn. akt I SA/Ol 504/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", Nr "[...]" w przedmiocie: odmowa umorzenia zaległości podatkowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego WSA/post. 1 – sentencja postanowienia. W. Z. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Wnioskiem z dnia 6 września 2012r. skarżący W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł oraz ustanowienia radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Skarżący podał, iż jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 60,6 m2 Innego majątku nieruchomego, ruchomego oraz zasobów pieniężnych nie posiada. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która od kilku miesięcy nie przynosi żadnych dochodów. Żona wnioskodawcy otrzymuje emeryturę w wysokości 870 zł. Argumentując wniosek wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. Pismem z dnia 17.09.2012r., skarżący wezwany został do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie następujących dodatkowych oświadczeń: - wyjaśnień, w zakresie szczegółowego zestawienia stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem własnym i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe (np. rachunki za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, TV, Internet, ogrzewanie domu, wywóz odpadów, koszty wyżywienia, ubrania, środków czystości, koszty eksploatacji samochodu, ewentualne koszty leczenia, rat pożyczek, kredytów, ubezpieczeń, itp.), przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki, oświadczenia czy korzysta z czyjejś pomocy i podania jej zakresu, - wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych (firmowych i prywatnych) przez wnioskodawcę oraz osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe, z okresu ostatnich sześciu miesięcy (marzec- sierpień 2012 r.), w tym z rachunków obsługujących spłatę pożyczek i kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę, nadto przedłożenie potwierdzenia czy z kont tych prowadzona jest ewentualnie egzekucja, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 1.01.2010 r. do 06.09.2012 r., w przypadku zbycia lub nabycia w tym okresie jakiegoś składnika majątku należało wskazać tytuł prawny oraz kwotę zakupu ewentualnie cenę sprzedaży (wskazanie przeznaczenia środków uzyskanych ze sprzedaży), - wyjaśnień w formie pisemnego oświadczenia w zakresie posiadanych polis ubezpieczeniowych na życie wraz z określeniem wysokości zgromadzonych na nich środków finansowych, częstotliwości i wysokości składek, - odpisu księgi przychodów i rozchodów za okres 01.06.2012 r. do 31.08.2012r. - odpisu deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy, - odpisu deklaracji podatkowej za 2010 i 2011 rok, - odpisu ewidencji środków trwałych oraz ewidencji wyposażenia za rok 2010 i 2011, - wyjaśnień, w formie pisemnego oświadczenia czy skarżący uzyskuje ewentualne dochody np. z prac dorywczych, sezonowych czy okresowych, w przypadku odpowiedzi pozytywnej podania wysokości oraz częstotliwości osiąganych dochodów, - innych oświadczeń i dokumentów istotnych zdaniem wnioskodawcy, określających jego sytuację majątkową i życiową . Odpowiadając na wezwanie skarżący wyjaśnił, iż posiada jedynie wspólnie ze swoja małżonką na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej nieruchomość położoną w O. przy ul. "[...]". Nie posiada żadnych polis ubezpieczeniowych na życie. Nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów z tytułu prac dorywczych czy sezonowych. Wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania jego oraz jego małżonki jest emerytura otrzymywana przez małżonkę i środki uzyskiwane przez wnioskodawcę z tytułu wykonywanych przez niego prac co jednak powoduje wzrost jego zadłużenia. Do złożonych wyjaśnień skarżący dołączył odpowiednie dokumenty źródłowe: rachunek za energię – 87,26 zł, rachunek za abonament w A. S.A. – 60,46 zł, rachunek za abonament -59,15 zł, informację o wysokości czynszu 461,50 zł, decyzję o waloryzacji emerytury – 863,74 zł, harmonogram spłaty rat kredytów samochodowych 667,25 zł i 412,74 zł, ewidencję środków trwałych, odpis z księgi przychodów i rozchodów za okres 01.06.2012 – 31.08.2012, deklaracje VAT-7 marzec-sierpień 2012, zeznania podatkowe za rok 2010 i 2011, wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego. Postanowieniem z dnia 8 października 2012 r. o sygn. akt I SA/Ol 504/12 Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził, iż złożone przez Skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach budzi wątpliwości w zakresie faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz jego możliwościach płatniczych. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza, wnosząc o ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy . Postanowieniu skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych dotyczący faktycznej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Skarżący wskazał, iż w odpowiedzi na wezwanie Sądu uzupełnił wszystkie dokumenty oraz podał niezbędne dane. Jednocześnie zaznaczył, że przedstawione dokumenty zostały przygotowane przez biuro rachunkowe, z którego usług korzysta. Zaznaczył również, że od kilku miesięcy wnioskodawca odnotowuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie może jednakże zakończyć działalności, gdyż wiązałoby się to z koniecznością poniesienia kar umownych. Skarżący wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania jest emerytura małżonki wnioskodawcy oraz środki uzyskiwane przez Skarżącego z tytułu wykonywanych przez niego prac. W związku z powyższym Skarżący stwierdził, że jego wniosek o udzielenie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: W razie wniesienia sprzeciwu, zgodnie z art. 260 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz.U. z 2012 r. poz. 270) – zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc. Zatem wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, w przypadku gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Rozpatrując wniosek skarżącego podnieść należy, że przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego, muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Zaznaczyć przy tym trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, przedstawiona we wniosku sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W badanej bowiem sprawie, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast podnoszone przez skarżącego w sprzeciwie zarzuty nie mogą stanowić przesłanek do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarżący – pomimo złożonych oświadczeń nie wyjaśnił w sposób wystarczający swojej sytuacji finansowej. Przeprowadzona analiza przedstawionych przez wnioskodawcę danych, daje bowiem podstawy do stwierdzenia, iż skarżący w sposób wybiórczy przedstawił swoja sytuację materialną. Jak wynika ze złożonego na formularzu wniosku, Skarżący wraz z żoną utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego małżonki w wysokości 870 zł. Z tego dochodu opłacane są koszty z tytułu utrzymania mieszkania i opłat za media w wysokości stałej 668,37 zł miesięcznie oraz koszty wyżywienia, na które należy uznać, że pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 201,63 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie przedstawił jakie koszty ponosi na zakup środków czystości czy też ewentualnie na zakup odzieży. Jak wynika z przedłożonych odpisów deklaracji VAT-7, od marca 2012 r. do sierpnia 2012 r. skarżący dokonywał nabycia towarów i usług na kwoty odpowiednio: 930 zł, 813 zł, 193 zł, 178 zł, 150zł, 666 zł. Ze wskazanych dokumentów podatkowych wynika zatem, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza mogła przynosić niewielkie dochody. Jednakże powyższe dokumenty nie stanowią podstawy do ustalenia, z jakich źródeł skarżący pozyskuje środki na spłatę zobowiązań kredytowych w kwocie 1079,99 zł miesięcznie. Zauważyć należy, iż jeden z kredytów na kwotę 11.446,92 zł został uruchomiony w kwietniu 2012r, a więc w okresie, w którym skarżący wykazuje tak trudną sytuację finansową prowadzonej działalności gospodarczej, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca nie wskazał również, z jakich środków zapłacił za prowadzenie ksiąg i sporządzenie deklaracji za okres od czerwca do sierpnia 2012 r. kwoty 450 zł (k. 27- 28) co wynika z wyciągu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Następnie należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca pomimo wezwania nie złożył oświadczenia, co do posiadanych nieruchomości i ruchomości w okresie od 1.01.2010 r. do 06.09.2012 r. Nie uwiarygodnił też faktu braku środków pieniężnych poprzez przedstawienie wyciągów i wykazów z posiadanych lokat i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy (firmowych i prywatnych). Wnioskodawca przedstawił jedynie wyciąg z rachunku bankowego małżonki za okres 01.03.2012r- 31.08.2012r, którego analiza potwierdza wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń wnioskodawcy w zakresie przedstawienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Na podstawie przedłożonego wyciągu z rachunku I. Z. prowadzonego w B. S.A. Oddział w O. (k. 58) wynika, że uzyskiwanym przez małżonkę skarżącego dochodem jest emerytura w wysokości 863,74 zł ( jest to zgodne z oświadczeniem skarżącego). Jednakże przeprowadzona analiza przedstawionych danych wskazuje, że środki uzyskiwane z tego tytułu były gromadzone na koncie przez okres czterech miesięcy (marzec-czerwiec) bez dokonywania w tym okresie jakichkolwiek wypłat czy też dokonywania przelewów ( jedyne transakcje obciążające konto związane były z opłatą za prowadzenie rachunku oraz opłatą za kartę). Saldo na dzień 05.03.2012r. na rachunku I.Z. wynosiło 7.362,85 zł i systematycznie wzrastało w wyniku wpływu środków z tytułu emerytury. W dniu 05.06.2012r. na rachunku małżonki skarżącego znajdowała się kwota 9.908,52 zł. Tym samym, skoro środki pieniężne nie były wypłacane, a wręcz przeciwnie były one gromadzone na rachunku bankowym, trudno uznać za uprawdopodobnione twierdzenie skarżącego, iż rodzina utrzymuje się jedynie z dochodu małżonki w wysokości 870 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że wnioskodawca nie wyjaśnił z jakich środków utrzymywał się z żoną w okresie marzec- czerwiec 2012r. Nie wskazał także, czy korzystał z czyjeś pomocy. Z dalszej analizy przedłożonego wyciągu wynika, iż w dniu 13.06.2012r. dokonano wypłaty wszystkich środków z rachunku w wysokości 9.900 zł. Kolejne wpływy środków finansowych z tytułu emerytury w lipcu i sierpniu 2012r. zostały wypłacone w tych miesiącach w kwotach po 400 zł. Następnie w dniu 23.08.2012r. na konto dokonana została wpłata gotówki przez I. Z. w wysokości 5.000 zł.. Po czym w tym samym dniu dokonano przelewu tych środków na rachunek sklepu C., przy ul. "[...]" w Z., tytułem " nr "[...]"". Saldo na dzień 31.08.2012r wynosiło 110,32 zł. Jak wynika natomiast z informacji zamieszczonej na stronie internetowej "[...]", pod nazwą i adresem C, , ul. "[...]", na który została przelana gotówka z rachunku żony skarżącego w wysokości 5.000 zł, znajduje się "[...]". Złożone zatem przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie Referendarza Sądowego - nie mogły zostać uznane za uzasadnione, a tym samym dające podstawę do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno bowiem uznać, że skarżący wraz z małżonką utrzymywał się jedynie z dochodu o wysokości 870 zł miesięcznie, przez okres czterech miesięcy, nie korzystał z tych środków, a następnie był w stanie ponosić wskazane wyżej koszty. Zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący wskazuje na niski dochód, mający jedynie zapewnić zaspokojenie potrzeb dwuosobowej rodziny. Podsumowując, zawarte w aktach sądowych oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego budzi poważne wątpliwości co do faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Prawo pomocy jest natomiast instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Podniesione przesłanki udzielenia prawa pomocy, nie znajdują zatem usprawiedliwionych podstaw przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Dlatego też, w ocenie Sądu, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie dają również podstawy do ustanowienia z urzędu radcy prawnego. Podkreślić przy tym należy, iż brak ustanowienia radcy prawnego nie wywoła negatywnych konsekwencji w stosunku do skarżącego. Stosownie bowiem do art. 6 p.p.s.a. sąd obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem i nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd nie jest związany, zawartymi w skardze wnioskami skarżącego, wyznaczającymi zakres zaskarżenia. Sąd z urzędu ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują zatem, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne, akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, nieznajdując usprawiedliwionych podstaw do przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 §1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.